kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 16 03 2017 016:47 voor het laatst bewerkt.

guernica

Parijs, 1 mei tot 4 juni 1937, 349.3 x 776.6 cm, olie op linnen
Guernica toont de verschrikkingen van de Spaanse burgeroorlog. Vormelijk gezien vertoont het werk van Picasso uit 1937 de erfenis van het kubisme, maar met een dominerend expressionistisch accent.

"Guernica, de oudste stad in de Baskische provincies en het centrum van hun culturele tradities, werd in een luchtaanval gistermiddag door de rebellen bijna volledig verwoest. Het bombardement van de onverdedigde stad ver achter de frontlinie duurde exact drie kwartier. Gedurende die tijd en zonder onderbreking wierp een groep van Duitse vliegtuigen –Junker en Heinkel bommenwerpers en Heinkel gevechtsvliegtuigen– bommen van 500 kilogram op de stad. Tegelijkertijd vuurden laagvliegende gevechts-vliegtuigen met machinegeweren op de inwoners die hun toevlucht hadden gezocht in de velden. Heel Guernica stond in korte tijd volledig in brand." (The Times, 27 april 1937)

 Guernica, een klein Baskisch dorpje in Noord-Spanje, werd door de Duitse Luftwaffe van Hitler in naam van Franco op 26 april 1937 gebombardeerd. Het dorpje brandde drie dagen lang. Meer dan 1600 burgers vonden de dood. Oorspronkelijk leek het de bedoeling de Basken, die in de Spaanse Burgeroorlog aan de zijde van de republikeinen streden, op de knieën te dwingen. Later kwam aan het licht dat het voornaamste doel het testen van hun wapens was. Bij de aanval vond ongeveer een vierde van de 7.000 inwoners de dood. Toen het nieuws van de massaslachting Parijs bereikte gaven een miljoen demonstranten gehoor aan hun woede.

Picasso schilderde Guernica als reactie op dood en destructie die zijn land troffen tijdens de burgeroorlog als gevolg van een fascistische coup van generaal Franco. Ertoe overgehaald en gesteund door collega-kunstenaars en politici schilderde hij Guernica voor het Spaanse paviljoen van de Parijse Wereldtentoonstelling in 1937. Picasso maakte ongeveer zestig voorstudies voor Guernica Picasso's vriendin Dora Maar fotografeerde de ontwikkeling van het kunstwerk. Guernica werd zijn bekendste schilderij en betekende het hoogtepunt van zijn artistieke loopbaan. Een zelfde afgrijzen, maar minder intens van Expressie, zou hij later in zijn grote doeken Massamoord in Korea (1951) en Oorlog en vrede (1952) weergeven.

In oktober 1937 schilderde Picasso de Huilende Vrouw als een soort naschrift bij Guernica. Picasso schilderde in die tijd veel huilende vrouwen. Ook op Guernica is een moeder met haar gestorven kind te zien. De vrouw is wanhopig en verdrietig.

Toen Parijs, waar hij in die tijd woonde, in 1940 werd bezet, kreeg Picasso in zijn atelier bezoek van enkele Duitse officieren. Zij wezen op een groot, somber doek in grijstinten: 'Guernica'. "Haben Sie das gemacht?", vroegen ze de schilder. "Nein, Sie", antwoordde Picasso.

Guernica werd al snel hét monument tegen opkomend fascisme. Het schilderij reisde door Europa en Noord Amerika om mensen bewust te maken van tirannie en onderdrukking. Vanaf het begin van WO II was Guernica te zien in New York, waar het als brandpunt van politiek activisme fungeerde. Picasso had Guernica bestemd voor het Spaanse volk, maar hij weigerde het schilderij in Spanje tentoon te stellen zolang “publieke vrijheden en democratische instituten” Spanje werden onthouden. In 1975/1981?, na de dood van Franco, kreeg Guernica zijn plaats in Spanje na veertig jaar ballingschap in New York. Picasso wilde namelijk niet dat het schilderij in Spanje terugkwam zolang daar de democratie niet hersteld was.

Picasso, de kunstenaar die alle stilistische middelen naar believen kon inzetten, koos ervoor de gruwelijkheden van Guernica niet in realistische stijl te verbeelden. Dat was in die tijd min of meer het gebruik wanneer het om kunst met een expliciet politieke boodschap ging. Picasso koos voor zwart/wit en grijstonen en een aan kubisme verwante stijl, passend in zijn oeuvre uit die tijd. Kunsthistorische interpretaties van wat kubisme nu eigenlijk betekent zijn hier op zijn plaats. De vraag kan worden gesteld welke stijl nu eigenlijk de werkelijkheid het beste weergeeft: realisme of kubisme. In een realistische stijl kan de schilder slechts dat laten zien wat het oog vanuit één bepaald standpunt kan waarnemen. Kubisme, daarentegen, is een stijl die binnen het kader van één schilderij meerdere aanzichten van hetzelfde object, gezicht of figuur naast elkaar plaatst en met elkaar verbindt. Hoe zou de kunstenaar de nietigheid van het menselijke leven, gevangen tussen politiek en terrorisme, beter dan juist in ‘kubistische' stijl hebben kunnen uitbeelden. Zo kon hij de gruweldaad van meerdere kanten belichten.

Guernica is het bewijs dat Picasso's kunst ook monumentaal kan zijn. Als burger van een neutraal land had Picasso zich weinig bekommerd om de Eerste Wereldoorlog, en in de jaren twintig heeft hij ook geen politieke belangstelling getoond. Maar in de Spaanse burgeroorlog koos hij hartstochtelijk de partij van de loyalisten. Guernica is geen voorstelling van de gebeurtenis zelf, maar evoceert in een serie aangrijpende beelden de gruwelen van de totale oorlog. Guernica was een profetisch visioen van de ondergang - een ondergang die later in de wereld van de nucleaire oorlogvoering nog steeds zou dreigen.

De symboliek van het geheel kan niet in detail worden verklaard, ofschoon diverse traditionele elementen opvallen: de moeder en het dode kind herinneren aan de Piëta, de vrouw met de lamp aan het Vrijheidsstandbeeld, de hand van de gesneuvelde strijder die nog een gebroken zwaard omklemt, is een vertrouwd embleem van het heroïsche verzet. Wij voelen ook het contrast tussen de dreigende stier en het menselijke hoofd, dat wel de machten der duisternis moet voorstellen en als contrast daarmee het stervende paard. Deze figuren danken hun huiveringwekkende welsprekendheid aan wat ze zijn, niet aan wat ze betekenen: de anatomische ontwrichting, versplintering en gedaanteverwisseling die op de Drie dansers nog grillig en speels is, getuigt hier van een meedogenloze werkelijkheid, een werkelijkheid die ondraaglijk pijn doet. De vraag is of de collageconstructie (hier in op elkaar gelegde knipsels beperkt tot zwart wit en grijs) een waardevolle kunstvorm is, wordt hier overtuigend bevestigd. Ze zou anders nooit het medium voor zulke overweldigende emoties kunnen zijn.

Websites: museumkrant, www.stichtinginterart.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 181.