kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 18-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Guy Debord

Franse situationist, filosoof, filmmaker, schrijver en cultfiguur

Onder leiding van Guy Debord voerde de Situationistische Internationale vanaf 1957 een felle strijd tegen de opkomende macht van de media, de consumptiemaatschappij en bestaande artistieke en maatschappelijke normen.

Guy Debord groeide op in Nice en begon zijn tegendraadse activiteiten als filosoof en activist in deze stad. In het najaar van 1951 trok hij naar Parijs nadat hij op het Festival van Cannes een groepje jonge oproerkraaiers ontmoette, die er een experimentele film vertoonden, en keet schopten. Dat lag hem wel. Hij reisde hen achterna. Parijs zou zijn thuishaven worden.

Debord is van mening dat de opkomende consumptie- en mediamaatschappij een verwoestend effect op de samenleving heeft. Het leven wordt steeds meer geregeerd door schijn en spektakel. De burger is veranderd in een doelloze consument die bezig is te overleven ipv. te leven. Om de oprukkende spektakelmaatschappij een halt toe te roepen richt Debord in 1957 de situationistische internationale op: een kleine maar actieve maatschappijkritische beweging die tussen 1957 en 1972 grote invloed uitoefende op het politieke, culturele en artistieke leven van de jaren ’60 en het spektakel als de nieuwe religie van het kapitalisme aanklaagde.

De leden van de Situationistische Internationale streefden ernaar om kunst een onderdeel van het allerdaagse leven te maken. Hun strijd tegen de autonomie van de kunst leidde er uiteindelijk toe dat de beweging genoodzaakt was zichzelf op te heffen, om de geschiedenis in te gaan als de laatste avant-garde beweging van de twintigste eeuw.

In de late jaren vijftig en vroege jaren zestig verenigden de Situationisten onder leiding van Debord politiek activisme en speels experiment in de zogenaamde dérives, dagen- of nachtenlange zwerftochten door Parijs, langs braakliggende terreinen, nachtkroegen en Arabische buitenwijken. Het waren omzwervingen die een ander gezicht van de stad openbaarden, chaotisch en onvoorspelbaar. Debord beschrijft de dérive als het lopen in de stad zonder een specifieke bestemming, om zich zo opnieuw over te kunnen geven aan de prikkels van de omgeving en de daarmee gepaard gaande ontmoetingen. Het verhevigde bewustzijn van de invloeden die de stedelijke omgeving uitoefent, maakt een kritische ondervraging van bestaande sociale condities mogelijk.

La Société du Spectacle (De spektakelmaatschappij)(1967)
Dit boek verscheen voor het eerst in 1967 als theoretisch geschrift van de Situationistische Internationale, aan de vooravond van de troebelen van mei 1968, waarin deze organisatie na tien jaar van niet aflatende agitatie en compromisloze kritiek een verregaande invloed had. Sindsdien is het boek, dat ook wel Het Kapitaal van de twintigste eeuw is genoemd, vele malen herdrukt en in meer dan twaalf talen vertaald.
“Dit boek moet gelezen worden in de wetenschap dat het welbewust geschreven is met de bedoeling de spectaculaire maatschappij schade te berokkenen. Het heeft nooit iets verkondigd wat buitensporig is”. Zo besluit Guy Debord zijn voorwoord uit 1992 bij de derde Franse editie van De spektakelmaatschappij.

De beelden en boodschappen die de populaire cultuur verspreidt, vormen samen de «spektakelmaatschappij».

In zijn boek ‘La societé du spectacle’ keerde hij zich tegen de vervreemding en het narcisme van de door media en reclame beheerste spektakelmaatschappij, waar elk cultureel verschil en elke authentieke ervaring op den duur teloor dreigt te gaan. Hij zag aankomen dat de beeldcultuur in toenemende mate bepaalt hoe mensen denken, doen en voelen. “Alles wat ooit direct werd beleefd is nu representatie geworden”, aldus Debord. Als een der eersten wees hij op de bedreigingen van een mondiale monocultuur zonder eigenheid en verschil: 'Het spektakel is de zon die nooit ondergaat boven het imperium van de moderne passiviteit', 'de mens is een passieve toeschouwer geworden van een aaneenschakeling van spectaculaire commerciële beelden. Werkelijkheid en beeld zijn uitwisselbaar in deze schijnsamenleving.'

‘In samenlevingen waarin moderne productieverhoudingen heersen, presenteert het leven zich als een enorme accumulatie van spektakels. Alles wat direct ervaren wordt verdwijnt in de voorstelling ervan.’ Met deze woorden opent Guy Debord De Spektakelmaatschappij (1967), een boek dat, gelet op de overweldigende en alsmaar groeiende invloed van commerciële media in de daaropvolgende decennia, van profetische waarde is gebleken.
De Franse denker situeerde het begin van die spektakelmaatschappij in de late jaren twintig van de vorige eeuw, toen voor het eerst geëxperimenteerd werd met televisie, toen speelfilms met gesynchroniseerd geluid hun intrede deden in de bioscopen en extreem rechts in Duitsland de propagandistische mogelijkheden van de opkomende massamedia begon in te zien. Met de daarop volgende, steeds snellere productie en verspreiding van beeld en geluid werd het spektakel “in al zijn specifieke vormen, als informatie of propaganda, reclame of directe consumptie van vermakelijkheden (…) het huidige model van het leven dat maatschappelijk overheerst”, aldus Debord.

Ontstaan als een artistieke avantgarde, die zich spiegelde aan het dadaïsme en surrealisme, zou het zwaartepunt van de Situationistische Internationale geleidelijk verschuiven naar de uitwerking van een moderne revolutionaire theorie, die in de revolte van mei '68 op ieders lippen lag. Guy Debord was één van de leiders van de meest extremistische stromingen tijdens mei 1968. ‘De spektakelmaatschappij’ fungeerde niet alleen als een soort bijbel voor de situationisten, maar had ook veel invloed op ideeën die leidden tot de opstand van mei ’68 in Parijs.

In 1973 werd La Société du Spectacle door de auteur zelf verfilmd.

Belangrijke toevoegingen aan De spektakelmaatschappij over de meest opmerkelijke ontwikkelingen die zich sinds het verschijnen van het boek in onze maatschappij hebben voorgedaan, zijn het Voorwoord bij de vierde Italiaanse editie uit 1979, toen het staatsterrorisme hoogtij vierde in het “laboratorium van de contrarevolutie”, zoals de Italiaanse staat indertijd werd genoemd; en de Commentaires sur la Société du Spectacle uit 1988 waarin, een jaar voor de val van de Berlijnse Muur, wordt beschreven hoe er aan de wereldwijde taakverdeling tussen de rivaliserende rijken van de zogenaamde Communistische wereld en het vrije Westen, voorgoed een eind is gekomen door te fuseren in de gezamenlijke vorm van het “geïntegreerde spektakel” dat nu overal bestaat.

In girum imus nocte et consummimur igni
In 1978 maakte Debord de autobiografische film In girum imus nocte et consummimur igni. Dit is een palindroom - de regel kan even goed van achter naar voren gelezen worden -, en betekent in vertaling: 'Wij dolen rond door de nacht en worden verteerd door het vuur.' In deze film haalt Debord herinneringen op uit het Parijs van de jaren '50. In de film komt hij tot het besluit: 'Parijs bestaat niet meer'. En hij prijst zich gelukkig dat hij haar nog heeft mogen kennen. 'Het was een groot geluk jong geweest te zijn in deze stad toen zij, voor de laatste keer, gegloeid heeft van zo'n intens vuur.'

Zijn films zijn de konsekwente voortzetting van zijn thesen en politieke acties. Naar aanleiding van een complot georganiseerd door de Franse intelligentsia bij de dood van vriend en uitgever Gerard Lebovici, verbiedt Debord de projectie van zijn films.

Op 30 november 1994, op het einde van de namiddag, schoot hij een kogel door zijn hart in zijn woning in Champot; hij was 62 jaar. Enkele weken later zou bekend raken dat hij geleden had aan een ongeneeslijke ziekte die het gevolg was van zijn jarenlange alcoholverslaving. Debord: 'Ziekte, alcoholische polyneuritus genaamd, opgedoken in de lente van 1990, in het begin haast onmerkbaar, daarna progressief, om pas vanaf het einde van november 1994 echt pijnlijk te worden. Zoals bij elke ongeneeslijke ziekte wint men er veel bij door geen hulp in te roepen noch door zich te laten verzorgen. Het is het tegendeel van een ziekte die men kan oplopen door een spijtige onvoorzichtigheid te begaan. Daartegenover is de koppige volharding van een heel leven vereist.'


Ook na de jaren zestig hebben ideeën van Debord als inspiratiebron gediend voor radicale uitingen van cultuurkritiek. De ideeën worden momenteel opnieuw ontdekt door de anti-globaliseringsbeweging.

De werken van Guy Debord, inclusief de scenario's van zijn films, en vele artikelen uit het tijdschrift Internationale Situationniste zijn tegenwoordig veelal in het Engels verkrijgbaar. Daarnaast raadplege men het Internationale Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam - www.iisg.nl.

Websites: De spektakelmaatschappij (www.groene.nl), www.dollehon.dds.nl, www.buitendeorde.nl, www.tumultdebat.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2124.

Tweets by kunstbus