kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 30-10-2008 voor het laatst bewerkt.

Hans Baldung-Grien

Hans Baldung Grien (ca. 1480/85-1545)

Zuidduits kunstenaar, graveur, houtsnijder, schilder en tekenaar, geboren ca. 1484-1485 in Schwäbisch-Gmünd (Württemberg) of in Weyersheim bij Straatsburg, overleden september 1545 in Straatsburg.

Naamsvarianten Hans Baldung, Hans Grün. De toevoeging Grien is vanwege zijn voorkeur voor groen.

Een van de grote exponenten van de oud-Duitse schilderkunst.

Kort na 1500 zette in Duitsland de Renaissance in. Verreweg de beroemdste kunstenaar was de veelzijdige Albrecht Dürer. Zijn tijdgenoten waren o.a. Lucas Cranach de Oudere, Hans Burgkmair de Oudere, Grünewald, Albrecht Altdorfer, een van de voornaamste leden van de zgn. Donauschool, en Hans Baldung Grien.

Baldungs tekeningen zijn, hoewel onder invloed van Dürer, zeer individueel wat stijl en vaak ook wat onderwerp betreft. Ook is enige directe Italiaanse invloed te zien. Zijn schilderijen zijn minder belangrijk dan zijn tekeningen. Hij werkte voornamelijk met houtsneden, maar heeft ook een aantal gravures gemaakt. De meeste van zijn honderden houtsneden zijn gemaakt voor boeken, zoals destijds gebruikelijk. Van zijn losse houtsneden (die niet als boekillustratie bedoeld waren) zijn er minder dan honderd, hoewel de verschillende catalogi het niet eens zijn over het exacte aantal.

Zijn schilderijen omvatten o.m. altaarschilderingen, portretten. Mythologische stukken en profane allegorieën vormen een groot deel en karakteristiek deel van zijn oeuvre. Zij bieden hem telkens weer een aanleiding tot naar het model bestudeerde naaktuitbeeldingen. Vooral in zijn uitbeeldingen van heksen gaat de zinnelijke lichamelijkheid een nauwe relatie aan met deze thematiek. Baldung had een opmerkelijke interesse in heksen en maakte vele afbeeldingen ervan, waaronder een aantal fraaie tekeningen met witte hoogsels.

Ook de vergankelijkheid vormt een thema die hem de gelegenheid biedt tot uitbeelding van het naakt, dat deels geconfronteerd wordt met een drastische voorstelling van de dood.

De portretten van Baldung munten uit in scherpe observatie. Zo portretteerde hij keizer Maximiliaan I en ook Karel V. Ook verschillende leden van de markgrafelijke familie van Baden werden door hem geportretteerd.

Zijn late werk loopt vooruit op de Duitse variant van het maniërisme.

In Nederland bevindt zich één schilderij van Baldung: Venus en Amor (1524-1525), in het Kröller-Müller Museum te Otterlo.

Biografie
Hij werd geboren als de zoon van een advocaat, die in 1492 naar Straatsburg verhuisde.

Na een opleiding als schilder in Straatsburg was Hans Baldung, genaamd Grien, van 1503 tot 1507 een leerling van Albrecht Dürer in Neurenberg. Daar heeft hij zich vooral bekwaamd in houtsneden.

De vroegste aan Baldung toegeschreven schilderijen zijn altaarstukken die voorzien zijn van het monogram H. B. en de datering 1496, in de kloosterkapel van Lichtenthal, nabij Baden-Baden. Een ander vroeg werk is een portret van keizer Maximiliaan I, getekend in 1501 op een blad van een schetsboek.

In 1507 kwamen zijn eerste zelfstandige werken tot stand, het 'Driekoningenaltaar' en het 'Het martelaarschap van Sint Sebastiaan' voor de Marktkerk te Halle, allebei in een krachtig koloriet.

Vanaf 1509 vestigde hij zich in Straatsburg waar hij het recht kreeg als meester in gildeverband te fungeren. Naast schilder was Hans Grien boekillustrator en ontwierp hij glas-in-lood.

Zijn hoofdwerk is het Hoogaltaar in de Munsterkerk van Freiburg (1513-1516), een groot vleugelaltaar met een 'Kroning van Maria' als uiterst feestelijk middenpaneel. In 1513 verhuisde hij naar Freiburg im Breisgau, waar hij de opdracht had gekregen om het grote altaarstuk te schilderen voor de Freiburger Münster. Dit werk voltooide hij in 1516, en het bevindt nog steeds ter plekke.
Tegen de rustige manier van Durer toch al afstekend, is Baldung qua stijl opvallend zelfstandig. Zijn naakten zijn eerder expressief dan klassiek van oriëntatie en zijn religieuze altaarschilderingen zijn vervuld van een felle bewogenheid, terwijl zijn allegorieën van de dood vol sinistere dramatiek zijn en het koloriet er gewaagde tonen en contrasten te zien geeft. In het altaar van Freiburg zijn deze stijlmiddelen weliswaar afgezwakt, maar van 'klassiek' in renaissancistische zin is er geen sprake, veeleer van iets minder laat-gotische buitenissigheid.

In 1517 keerde hij terug naar Straatsburg, waar hij uiteindelijk stierf in 1545. Hij was getrouwd met Margaretje Herlin, die uit een prominente Straatsburgse familie kwam.

Zijn late werk preludieert op de Duitse variant van het maniërisme.

Websites:
. GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article Portret Adelberg III von Berenfels
Hans Baldung Grien is in het HOLBEINMUSEUM TE BAZEL door vele werken goed vertegenwoordigd. Baldung, bijgenaamd Grien, was te Neurenberg een tijdlang leerling van Dürer, hetgeen wel zeer duidelijk naar voren treedt in de te weinig bekende en meesterlijke gravure van een wild paard, dat door een man in bedwang wordt gehouden; een werk, dat in alle opzichten den invloed van Dürer toont. Toch komen ook hier de groote verschillen van temperament en van opvatting aan het licht: Baldung's vizie op den vorm is grooter en synthetischer, maar daardoor ook weleens globaler dan die van Dürer, zijn lijn vaak gespannener maar harder en minder gevoelig, terwijl hij geheel en al Dürer's deemoediger overgave en zijn diep religieuzen achtergrond mist. Baldung's levenshouding is trotscher, wilder, hoogmoediger. Hij stoot wel eens af door een koele sensualiteit. Het sterkst is hij in den vorm; niet altijd wordt de vorm gedekt
door den geestelijken inhoud, en vooral geldt dit van zijn religieuze altaarstukken.
Waar hij op zijn eigen terrein is daarentegen, het onstuimig phantastische dat immer streng-vormelijk blijft, boeit hij door zijn enorme geconcentreerdheid en een overtuigend dramatisch accent, dat zelfs invloed of verwantschap met Grünewald doet vermoeden. Tevergeefs zoeken wij het innige, het teedere, het liefdevolle bij Baldung: hij verguist het intiemere en het te warm-menschelijke.
Doch over welk een macht van plastische uitbeelding beschikt hij, hoe direct en vitaal is de karakteriseering van een kop als in het portret van „Adelberg III von Berenfels", hoe frisch van kleur, hoe monumentaal van bouw! Gedurfd en gekund is deze driehoekige compositie, waarin
de breed-gestyleerde baard zoo prachtig meewerkt, gedurfd en gekund zijn ook de koele, opene en naast elkaar gestelde kleurenvlakken: het geel-groen van den mantel, het wit van de mouw tegen het zwart, van het bont en de vleeschkleur van den kop tegen het blauw van den achtergrond. Ook de teekening is van denzelfden bewusten en toch onopzettelijken eenvoud, van dezelfde koele verklaardheid en beheerschte spanning, waarachter men het broeiend-bewogene voelt van zijn ietwat grimmig, zelfs demonisch temperament. Alleen de wat vormelooze hand is zwakker: en hoevele meesterwerken van portretkunst zijn niet verzwakt door de uitbeelding van de handen? Men schijnt wel een da Vinci of Dürer te moeten zijn om deze lastige ledematen recht te doen; zelfs op het meesterstuk der meesterstukken, Rembrandt's „Joodsche Bruidje", hinderen de te zware handen van het wonderlijk bruidje wel een weinig, terwijl op meerdere der hier aanwezige mensch-uitbeeldingen, het vermelde portret van Feuerbach allereerst, de schildering der handen bepaald storend werkte. - (www.elseviermaandschrift.nl)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1241.