kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Hans Landsaat

Website: geest ervaren veel dat indruk maakt, dat hen beweegt. De omgeving kan prachtig zijn ofwel bedreigend en vaak is dat tegelijk het geval. Even vaak is ze onverklaarbaar. Zij die hun omgeving diep ervaren, kijkend, luisterend, en trachtend te begrijpen zullen onmiddellijk op trommels gaan slaan, schilderen, zingen, dansen of gedichten schrijven in een poging de indrukken te bezweren, er greep op te krijgen. Zo ongeveer proberen we het onbegrijpelijke te vatten.

Ik begon te schilderen. En hoever mijn werk zich soms ook verwijderde van het direct waarneembare, het contact met de werkelijkheid verloor het nooit. Wat wij zien is echter slechts een van de vele facetten van de oneindige waarheid, die we waarschijnlijk nooit zullen kunnen bevatten. Dit waarnemen van de omgeving, aftastend, associërend en denkend in contrasten, vult het grootste deel van de tijd die we wakend doorbrengen. Onze dromen verhevigen soms deze indrukken.

Tijdens de lange en langzame treinreis van Broken Hill naar Sydney (Australië) bedacht ik, achterwaarts reizend in de voortgaande trein, dat alles wat we zien en beleven onmiddellijk achter ons ligt. Onze levens zijn reizen die ook achterwaarts verlopen. Veel van mijn eerder gemaakt werk valt onder deze noemer ("Achterwaarts Reizen") en veel van wat ik sinds 1999, het jaar van deze treinreis, maakte droeg letterlijk deze titel.

In mijn tekeningen probeer ik mijn onderwerp - landschap dan wel zeegezicht - in één penseelstreek te vatten. Een directe benadering die me scherp houdt en alert. Bij het schilderen is daarentegen meer sprake van associëren, projectie, bij-gedachten en vergelijkingen, zonder het verdwijnende onderwerp (we reizen achterwaarts !) uit het oog te verliezen. Bovendien wordt elk onderwerp ook bezien in het licht van verlangen, vreugde en verdriet, herinneringen en kennis .

Zoals de stad, gezien in vogelperspectief, bestaat uit rotswanden en muizen geen grenzen kennen, zo is er voor de kunstenaar geen wezenlijk verschil tussen een stedelijke of een landelijke omgeving. De stad, het dorp, de velden zijn variaties op een wijds thema, waarin het voor de zee lastig is een plaats te vinden. Trouwens, wordt de zee gevormd door de rivieren of zijn de rivieren geheime penetraties van de zee ?

Overwegend dat als men achterwaarts reist de factor tijd, nauwelijks merkbaar, laat staan zichtbaar, in feite de factor is die het zwaarst weegt, dan betekent dit dat uiteindelijk het kortstondige de doorslag geeft. De reis zelf houdt een contrast in en ook in wat men meemaakt zijn veel contrasten vervat. Vaak onbegrijpelijk, maar het geeft me voldoende materiaal.

Hans Landsaat
Amsterdam, februari 2002

Expositie SBK Almere Haven Van 4-8 t/m 25-8-2007
Hans Landsaat maakt reizen uit nieuwsgierigheid, om het onbekende te leren kennen, om in het onbekende verwantschap te ontdekken met het bekende, uit noodzaak, om zijn zekerheden en vooropgezette ideeën te ondermijnen en zijn twijfel te voeden. Het is die twijfel die hem de vrijheid verschaft om aan te pakken wat hij wil aanpakken, op de manier die hem op dat moment het beste lijkt. Hij laat zich niet hinderen door regels, wetten of zekerheden die om bevestiging vragen.

Dat verklaart tevens waarom hij zich van verschillende media bedient. De tekening, het schilderij, verschillende soorten grafiek of het kunstenaarsboek. Dat verklaart waarom een potlood, een penseel, een pen, de veer van een pelikaan of een kwast hem even lief zijn. Dat verklaart ook waarom zijn werk soms naar het abstracte neigt en in andere gevallen dicht bij de figuratie blijft. De ene tekening is niet meer dan een suggestie van een landschap, waardoor de kijker de mogelijkheid wordt geboden zijn eigen invulling te maken, zijn eigen verhaal te vertellen, de andere tekening geeft het landschap vollediger weer, zodat de kijker als een (mede)bewonderaar op een grotere afstand wordt gezet.

Tot in de jaren tachtig waren de landschappen van Landsaat gestileerd, gecontroleerd. Hij wilde zijn publiek niet confronteren met zijn eigen twijfel, hij wilde het een beheerst beeld voorzetten. Aan het einde van de jaren tachtig maakte hij voor het eerst kennis met het Australische landschap. Dat was een ervaring die zo overweldigend was, dat ze een ommekeer in zijn carrière veroorzaakte. Wilde hij daarvoor greep krijgen op het landschap, in dit geval greep het landschap hem. Vanaf dat moment is hij losser, vrijer gaan werken. Emoties konden zich een grotere plaats veroveren.

Of het nou Canada, Australië, China of de Vlaamse kust is, ze leveren weidse, 'lege' beelden op. Fragmenten of suggesties van een landschap dat zich buiten beeld verder uitstrekt. Een landschap dat menselijke sporen draagt maar dat meestal niet bevolkt wordt door mensen. Soms is er een menselijke figuur aanwezig, vaak liggend, nietig binnen het grote geheel. Hoewel hij het zelf zo niet ervaart, roepen veel van zijn landschappen bij mij een gevoel van verlatenheid en eenzaamheid op. Voor hem zijn ze eerder een blijk van verlangen, romantisch in de oorspronkelijke betekenis van het woord, van vreugde of van bewondering.

De kenner of ervaringsdeskundige zal de beelden herkennen, voor de doorsnee kijker hebben de landschappen weinig tot geen identiteit. Landsaat is er niet op uit China of Canada in beeld te brengen. Hij wil de indrukken die hij daar opdoet, de emoties die hem daar bezig houden, zijn ervaringen en belevingen een gezicht geven. Een ander doet dat misschien met portretten of beelden van menselijke activiteiten, hij kiest daarvoor het landschap. Door voorbij te gaan aan het lokale, het plaatsgebondene en het direct herkenbare krijgen zijn werken een universeel, algemeen geldend karakter. Ze plaatsen zich zo moeiteloos in een lange, kunsthistorische traditie.

Dat Hans Landsaat's schilderijen en tekeningen de werkelijkheid ontstijgen, komt ook door de manier waarop hij werkt. Tijdens het reizen maakt hij krabbeltjes en schetsjes in een klein boekje of hij schiet pretentieloze fotootjes. Die visuele aantekeningen fungeren als geheugensteuntjes. Thuis, in zijn atelier in Amsterdam of Vlaanderen, werkt hij ze uit. Dat wil zeggen dat hij alle ruimte geeft aan interpretaties, aan zijn fantasie, aan de associaties die op dat moment bij hem opkomen of de stemming waaraan hij op dat moment onderhevig is. Het is juist die bewuste manipulatie die voor de emoties zorgt die zijn veelsoortige uitingen oproepen.

Het lijkt me moeilijk om je als kunstenaar met een genre bezig te houden dat al zo'n lange traditie heeft. Met name binnen de Nederlandse beeldende kunst neemt het landschap van oudsher een prominente plaats in. Hans Landsaat heeft zeker oog en zelfs bewondering voor een aantal illustere voorgangers, hij wil die bewondering ook nog wel eens nadrukkelijk in een schilderij tot uitdrukking brengen, maar hij laat zich niet door die voorgangers intimideren. Juist omdat hij alle ruimte laat aan zijn twijfel, kan hij in volle vrijheid werken aan een oeuvre dat zich een plaats verovert binnen een traditie, zonder die traditie als een last te ervaren.

Tekst: Rob Perrée


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 615.