kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 19-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Henri Matisse

1905 Matisse door André Derain
Olie op doek, 46x35cm, Tate Gallery, London

Franse schilder, tekenaar en beeldhouwer, geboren 31 december 1869 Le Cateau-Cambrésis - overleden 3 november 1954 Cimiez (vlakbij Nice).

Henri Matisse wordt gezien als de grondlegger van het Fauvisme.

Biografie
Henri Émile Benoît Matisse werd op 31 december 1869 geboren in Le Cateau-Cambrésis, Saint Quentin, Noord-Frankrijk, als zoon van een graanhandelaar en een moeder die schilderde.

In zijn jeugd had Henri Matisse aanvankelijk nog geen belangstelling voor schilderen, wel was hij geïntersseerd in stoffen, tapijten en borduurwerken. In zijn geboorteplaats Le Cateau bestond toen een bloeiende tapijtindustrie.

Henri Matisse studeerde rechten in Parijs en werkte daarna als klerk bij een advocaat in Saint Quentin. In zijn vrije tijd volgde Henri Matisse tekenlessen op de plaatselijke kunstschool.

Tijdens een ziekte in 1890 kreeg Henri Matisse na een appendicitis-operatie in het ziekenhuis van zijn moeder een doosje olieverf en daarmee begon zijn carrière als beeldend kunstenaar en maakte hij zijn eerste schilderij 'Stilleven met Boeken'. Matisse begint prenten te kopiëren en op aanraden van de tapijtfabriekdirecteur waarmee hij zijn ziekenkamer deelde, nam hij lessen aan een school voor textielontwerpers in Saint-Quentin.

In 1892 trok hij naar Parijs waar hij zich liet inschrijven aan de Académie Julian, een avondcursus volgt aan de 'Ecole des Arts décoratifs' en in het Louvre schilderijen kopieerde van oude meesters als Raphael, Chardin en Poussin.

Zijn poging aangenomen te worden op de École des Beaux-Arts mislukt vanwege gebrek aan talent. Wel kon hij in het atelier van Gustave Moreau te Parijs terecht waar hij o.a. Marquet & Renault ontmoet. Door kennismaking met schilder en verzamelaar John Russell leert hij het werk van de impressionisten en het neo-impressionisme kennen en onderzoekt hij de waarde der kleuren. Aanvankelijk vertoonden zijn doeken een wat omfloerst poëtische Nabis atmosfeer. Zijn palet gaat echter opklaren, nadat hij het werk heeft leren kennen van Vincent Van Gogh en Camille Pissarro hem heeft gewezen op een minder geslaagd kleurengebruik. Hij komt ook in contact met Georges Rouault, Charles Camoin, Henri Manguin en met de Belg Henri Evenpoel, zijn latere geestesgenoten in het Fauvisme.

1894

In 1896 debuteerde Henri Matisse op de Salon de la Societé Nationale des Beaux-Arts. Van de vier werken werden er twee verkocht. Op voorspraak van Puvis de Chavannes werd Henri Matisse medelid van de salon. Hierdoor kon hij er in de toekomst exposeren zonder tussenkomst van een jury.

In 1898 trad Henri Matisse in het huwelijk met Amélie Parayee en dankzij haar inkomsten en door het schilderen van decoraties aan het Grand Palais kon de kunstenaar zijn hoofd financieel boven water houden. Matisse verblijft kort in Londen, waar hij zich verdiept in het werk van William Turner. Hierna leert hij de zuidelijke helle kleuren kennen op Corsica. In 1899 keert hij terug naar Parijs, op de Quai Saint Michel, waar hij woont tot 1907.

Naaktstudie in blauw, 1899-1900
Olie op doek 73x54cm, schilderij De Badenden van Cézanne bij de kunsthandelaar Ambroise Vollard. Via het impressionisme en onder invloed van Cézanne kwam hij tot krachtige tekeningen met grote kleurvlakken, bijv. Naakt met Roze Schoenen (1900).

In 1901 stopte zijn vader met het geven van een toelage.

Matisse werd aan het begin van de eeuw niet alleen gegrepen door kleurtheorieën, hij hield zich ook bezig met de kunst van de muzelmannen, hun tapijten, wandkleden en miniaturen. 'De vernieuwing kwam voor mij uit de oriënt. Door de oriëntaalse kunst werden mijn ogen geopend', zo zei hij jaren later. Op de Wereldtentoonstelling van 1900 ontdekte hij de weefsels van de Kopten, in 1903 zag hij op een expositie islamitische stoffen, keramiek en boekillustraties, in 1907 bezocht hij de tentoonstelling Miniatures d'Orient en in 1910 de grote mohammedaanse kunstexpositie in München. In de Perzische miniaturen verraste hem de tweedimensionale ruimte die in onze schilderkunst toen niet meer voorkwam: een schaduwloze compositie, zonder middelpunt en zonder diepte. Tegen de fotograaf Brassaï zei hij in de jaren dertig, toen hij hierover sprak: 'In de oriëntaalse kunst is de leegte tussen de bladeren van een boom even belangrijk als de bladeren zelf.'

In 1903 behoorde Henri Matisse tot de oprichters van de Salon d'Automne.

Pas in 1904 exposeerde Vollard schilderijen van Matisse in een solotentoonstelling.

Na een kort verblijf bij Paul Signac in St. Tropez verdiept hij zich kortstondig in het Pointillisme. "Luxe, calme et volupté" ontstaat, naar een gedicht van Charles Baudelaire.

De zomer van 1905 brengt hij door te Collioure. In de herfst van dat jaar kwam het tijdens de Salon d'Automne tot een schandaal vanwege zijn werk 'Open Venster in Collioure' en soortgelijke schilderijen en werken van collega's als Maurice de Vlaminck, Marguet en Derain.

La fenêtre ouverte à Collioure

Fauvisme
Henri Matisse werd de leider van een groep schilders die in opstand kwamen tegen het impressionisme in een stijl met de fel contrasterende kleuren naast elkaar zonder enige overgang, waarbij de harde confrontaties niet eens getemperd worden. De journalist-criticus Louis Vauxcelles scheldt de exposanten op het 'Salon d'automne' 1905 uit voor Les Fauves en meteen is de toon gezet voor de groep Fauvisten als Matisse, Marquet, de Vlaminck, Derain ea. 'La fenêtre ouverte à Collioure' en 'La femme au chapeau' waren de gewraakte werken van Matisse op deze expositie. De kritiek was vernietigend. Men schreef oa. '...Uitgenomen de gebruikte materialen, heeft dit alles niets meer met schilderwerk te maken. Het zijn barbaren die men bij ongeluk verf in handen gaf, kinderen die men naar hartelust met een schildersdoos liet morsen...'.

In zijn fauvistische periode van 1905 tot 1908 was kleur een uitdrukkingsmiddel. Het decoratieve element werd steeds belangrijker.

Henri Matisse was een veelzijdig kunstenaar, die naast het schilderen ook in het tekenen, de grafiek, de decoratie en de sculptuur telkens meesterlijke hoogtepunten creëerde. Zelfs literair presteerde hij, in 1908, "Notes d'un peintre".

Matisse vond erkenning bij verzamelaars als Stein, Morozov en Sergej Scukin (Chtchoukine). Voor deze laatste maakt hij "La musique" en het heerlijke "La danse", in 1909.

Over La danse zegt hij "...Trois couleurs pour un vaste panneau de danse: l'azur du ciel, le rose des corps, le vert de la colline ...".

Zijn kennismaking met de Islamitische kunst en verscheidene reizen naar Marokko sterkten hem in zijn afwijzing van de illusie van de driedimensionale werking.

Zijn ideaal om een decoratieve in plaats van een perspectivische ruimte te scheppen, verwezenlijkte hij het meest letterlijk in 'La famille du peintre' (1911). In dit schilderij vullen Perzische tapijten, bloembehang en bewerkte schoorsteentegels naast elkaar het platte vlak. Zelfs het schaakbord (van 11 bij 7 vakjes) is puur decoratief, zoals al zijn geschilderde schaakborden dat zijn: het gaat om het zwart-witte ruitjespatroon dat zo aardig contrasteert met de citroenen die hij erop legt, met een theekopje, een vaas bloemen of een groene harembroek. In sommige doeken overheersen de patroontjes de menselijke figuren die zich daartussen bevinden en zijn die figuren zelf bijna een patroon geworden.

Meer en meer ging hij de vormen van zijn composities, stillevens, interieurs, waarin de vrouw een belangrijke functie vervult, vereenvoudigen, waarbij de nadruk op het tweedimensionale kwam te liggen. In de strakke opbouw van sommige van zijn werken, vooral in de 'strenge periode' (1913-1917), is enige invloed van het kubisme te bespeuren.

Henri Matisse bleef tot 1916 in Parijs, maar de koude tijdens de wereldoorlog dwong hem naar Nice waar hij in nauw contact komt met de oude Renoir. Matisse schildert grote, decoratief opgevatte panelen, waarin de Oosterse invloed sterk naar voren treedt.

1921 Odalisk in rode broek

Hij begint weer met gebogen lijnen te schilderen en rood neemt weer een belangrijke plaats in zijn werken in. Ook de motieven werden speelser: jonge meisjes en odalisken komen veel voor; zijn voorliefde voor oosterse stoffen en oosterse keramiek blijkt uit de exotische decoratieve details.

In de jaren twintig maakte Henri Matisse een aantal reizen, onder meer naar Marokko, Oceanië, Tahiti en Zuid-Frankrijk; zijn stijl wordt zeer persoonlijk met als kenmerk de arabesken en de heldere kleuren in oa. 'La demente', 'Le buffet vert', 'Carnaval à Nice' en 'Odalisque'.

Vanaf ca 1927 gaf de rechte lijn zijn composities grotere hechtheid.

In het begin van de jaren dertig maakte hij op verzoek van Albert Barnes, die de grootste Matisse-verzameling in de Verenigde Staten had, de grote wandschildering De dans.

Hij illustreerde de gedichten van Mallarmé (1932) met etsen die zijn faam als boekillustrator vestigden alsmede 'Les fleurs du mal' van Baudelair, werk van Monterlant ea. - in zijn tekenwerk ontwikkelt hij stilaan een persoonlijke arabeske stijl. Ook ontwikkelde hij zijn 'papiers découpés', collages van kleurstroken.

Vanaf 1937 werkte hij als decor- en kostuumontwerper voor het Russische Ballet in Monte Carlo.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Henri Matisse in Frankrijk. In 1941 werd hij geopereerd aan een vaatverstopping. Een infectie maakte een tweede operatie noodzakelijk en hierbij werd zijn maag blijvend beschadigd. Hij was lange tijd aan zijn bed gekluisterd maar hij voelde zich daarna als herboren. Matisse veranderde zijn werkwijze. Hij keerde de schilderkunst de rug toe en liet zijn medewerkers papier bedekken met glanzende gouden tinten. Daar knipte hij allerlei silouetten uit, die op hun beurt op een vlakke papieren ondergrond werden geplakt 'Decoupages'. De knipseltechniek zou het belangrijkste uitdrukkingsmethode van z'n laatste levensjaren worden.

1947 - 'yazz' en andere composities in 'papier collés'.

Henri Matisse triomfeert op grote exposities zowel in Londen, als te New York, als in Moskou. In 1948 creëert hij zijn schitterende 'Saint Dominique' bestemd voor de kerk van Notre-Dame-de-Toute-Grace op het plateau van Assy.

Zijn laatste grote werk was het ontwerpen van de glasmozaïeken en het aanbrengen van muurschilderen in een kapel te Vence van 1949 tot 1951.

1950 - Grote prijs der Biënnale van Venetië.

Blauw naakt I, Collage met gouche, 1952

In de laatste jaren van zijn leven hield Henri Matisse zich vooral bezig met het vervaardigen van grootschalige papierknipsels. Henri Matisse werkte door tot de dood hem kwam halen.

Hij sterft op 3 november 1954 ten gevolge van een hartaanval, in zijn appartement in het Hotel Regina te Cimiez, nabij Nice.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 946.