kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 23-03-2009 voor het laatst bewerkt.

Herbert Fiedler

Duits-Nederlandse schilder, tekenaar en muurschilder van stadsgezichten, genrekunst, stillevens, figuurvoorstellingen, religie en landschappen, geboren 17 september 1891 te Leipzig - overleden 27 februari 1962 in Amsterdam. Getrouwd met de Zwitserse schilderes Amry Balsiger. Krijgt op 4 december 1957 de Nederlandse nationaliteit.

Naamsvariant: Otto Herbert Fiedler. Otto Herbert was zijn doopnaam, maar niemand heeft hem ooit zo genoemd, ook niet zijn ouders, en als kunstenaar signeerde hij dan ook altijd H. Fiedler.

Biografie
Herbert Fiedler begon als kind van elf al te tekenen en schilderen.

1910 Eindexamen Nicolai Gymnasium, Leipzig

Tijdens zijn studie aan de Königlichen Kunstakademie in Dresden (op aanbeveling van Liebermann en Trübner) leerde hij George Grosz kennen. Hij krijgt tekenlessen van Robert Sterl en Richard Müller.

1912 verhuist (op advies van Waldemar Rösler) naar Berlijn. Deelt woning en atelier met George Grosz. Samen zwierven ze door de stad en vulden hun schetsboeken met stadsgezichten, promeneurs, brave burgers en hoeren.

Eerste ontmoeting met Max Beckmann.

1913-1914 neemt deel aan de voorjaarstentoonstelling van de Berliner Sezession.

In 1913 voelde hij zich al aangetrokken tot Parijs, toen het Mekka van de kunst. In april verhuist Fiedler naar Parijs. Daar woonde hij midden in Montmartre. Maakt kennis met de graficus Otto Schoff, samen tekenen zij model in de Académie Colarossi.

In Parijs ging hij net als in Berlijn graag naar de voorsteden, en maakte schetsen van de stadsrand "waar de 'grote stad wegebt', met zijn gaswerken, oude vervallen huizen, nieuwbouw, volkstuintjes en spoorwegwerkplaatsen.

Neemt deel aan de herfsttentoonstelling van de Berliner Sezession; tent. "Der Dôme", Galerie Flechtheim, Düsseldorf

Tegen het einde van zijn verblijf in Parijs raakte hij bevriend met de schilders Karl Hofer, Jules Pascin en Wilhelm Uhde. Hij zou een beurs krijgen van de Hamburgse redersdochter en beeldhouwster Hedwig Jaenichen-Woermann, die hij via de Zwitserse beeldhouwer August Suter had leren kennen. Maar op dat veelbelovende moment in zijn leven begon de Eerste Wereldoorlog en hij moest hals over kop naar Duitsland terug met achterlating van schilderijen en dagboeken. Hij gaat terug naar Leipzig en wordt naar het Oostfront gestuurd.

1916 Fiedler wordt gewond ontslagen uit militaire dienst. Keert terug naar Berlijn; vervangende dienstplicht

1918 neemt deel aan de tentoonstelling van de Freie Sezession, Berlijn. Lovende kritiek van Karl Scheffler in 'Kunst und Künstler'. Maakt kennis met John Heartfield, Richard Hülsenbeck, Frans Wildenhain.

De jaren twintig bracht de jonge kunstenaar in Berlijn door. Het was een moeilijke tijd; Fiedler maakte kennis met kunstenaars als Max Pechstein en Bertolt Brecht; hij verdiende de kost met allerlei baantjes.

1924-1926 werkt in de filmstudio's en ateliers van de UFA-filmstudio's, waar hij werkte als decorschilder en ontwerper van affiches. Tegelijkertijd nam hij deel aan de tentoonstellingen van de Sezession en verkeerde in de bekende kunstenaarskringen. Zijn schilderstijl werd vrijer en verraadt expressionistische invloeden: het spontane, expressieve gebaar kenmerkt de cafébeelden, portretten en naakten uit die tijd.

Samen met de beeldhouwer Kurt Radtke - met wie hij in 1926 naar Italie reisde - ontwikkelde Fiedler in het begin van de jaren dertig de 'Steinmalerei', een fresco-achtige techniek, die opzien baarde in Berlijn en hem een lovende kritiek van Karl Scheffler opleverde.

In 1931 keerde Fiedler voor een paar maanden terug naar Parijs, waar hij zijn vrouw, de Zwitserse schilderes Amrey Balsiger, leerde kennen.

1932 Amrey komt naar Berlijn; Fiedler exposeert in Galerie Gurlitt, en valt op door een nieuwe, frescoachtige schildertechniek (Steinmalerei) die hij samen met Kurt Radtke heeft ontwikkeld. Opnieuw lovende kritiek van Scheffler.

1933-1934 voorjaars- en herfsttentoonstelling van de Berliner Sezession, groepstentoonstelling Künstlerbund, Kassel/Saarbrücken, Verein Berliner Künstler.

In 1934 vertrok hij uit Duitsland, en kwam (met zijn latere vrouw, de Zwitserse schilderes Amrey Balsiger) in Nederland terecht. Hij neemt met hulp van Amrey zijn werk mee.

Voor zijn vertrek uit Berlijn had hij voor alle zekerheid zijn dagboeken vanaf 1917 tot 1933 vernietigd en ook in zijn werk wilde hij blijkbaar met een schone lei beginnen. Hij schilderde in die tijd - dat bracht de situatie met zich mee - vooral landschappen, zelfportretten, portretten van zijn vrouw Amrey en groepen in de vrije natuur.

Tot 1940 woonde hij in het kunstenaarsdorp Laren, Noord Holland. Daar hadden Max Liebermann, William Singer, Piet Mondriaan en vele anderen voor hem gewoond. Maar Fiedler kwam op het verkeerde moment, en leed onder het artistieke isolement waarin hij terechtkwam. Hij miste het contact met de kunst van zijn tijd en de gesprekken met gelijkgezinden, zoals hij die in Parijs en Berlijn had gevoerd.

Bezoek van George Grosz

Herbert Fiedler ontwikkelde een eigen stijl, die door Nederlandse kunstcritici 'barok expressionistisch' werd genoemd. Hij streefde binnen zijn figuratieve schilderkunst naar grotere abstractie. In het landelijke Laren onstonden vooral landschappen en portretten.

Voor hem was het Nederlandse landschap een dankbaar onderwerp, met zijn hooibergen, zijn dorpsweggetjes, zijn huizen en zijn wijde horizons. Zijn schilderijen uit die tijd doen soms aan Van Gogh denken: met soepele hand schetst hij zijn onderwerp, met grove penseelstreken en intense kleuren legt hij het vast. Dit soort schilderkunst vindt zijn voorlopers vooral in Frankrijk, bijvoorbeeld Cézanne, Degas, Daumier, Rouault.

1937 Fiedler wordt gezocht door de 'Reichskammer der Bildende Künste' (Mitteilungsblatt der Reichskammer der Bildende Künste, 1937)

1938-1939 huwelijk met Amrey Balsiger; geboorte van hun dochter, Anna Sabine

Ook in Laren ontkwam hij niet aan Nazi-Duitsland: in 1940 brak de oorlog uit en wordt Nederland bezet door Duitsland. de Fiedlers moeten naar Amsterdam verhuizen.

Op veel van zijn schilderijen zien we Amsterdam, de stad waar hij van 1940 tot zijn dood in 1962 woonde. Het zat hem daar niet mee, in het begin. Tijdens de oorlog bevond Fiedler zich in een lastig parket: het Nazi-regime dat hij ontvlucht was, achtervolgde hem, en tegelijkertijd werd hij als Duitser door veel Nederlanders met scheve ogen aangekeken.

Die eerste jaren in Amsterdam leverden echter ook vriendschappen op, bijvoorbeeld met een aantal (grotendeels jongere) Nederlandse kunstenaars, voor wie Fiedler na de oorlog een belangrijke figuur werd. Hij raakte ook bevriend met andere immigranten uit Duitsland, zoals de dichter Wolfgang Frommel, Max Beckmann die hij al in 1912 in Berlijn had leren kennen, en Friedrich Vordemberge-Gildewart. In 1943 schilderde Beckmann een portret van het viertal.

1941 Fiedler wordt dankzij de schilder Jan Wiegers lid van 'De Onafhankelijken'.

1942 solotentoonstelling in Galerie Pampus, Amsterdam

1944 wordt opgeroepen voor dienst; uit angst voor het lot van zijn vrouw en kind, duikt hij niet onder; is tot het eind van de oorlog bruggewachter.

1945 belandt na de oorlog in een interneringskamp; wordt na 2 maanden vrijgelaten, op voorspraak van vakgenoten en verzetsorganisaties; tentoonstellingsverbod tot 1 januari 1946

In de jaren veertig en vijftig keerde hij weer terug naar de motieven uit Berlijn: de stad en de mensen. Hij was vooral dol op de wereld van het circus: telkens weer schilderde hij clowns, acrobaten en trapezekunstenaars. Deze werken vonden gretig aftrek, en vele zijn inmiddels in particulier bezit, over de hele wereld verspreid, hoofdzakelijk in Nederland en (vermoedelijk) Duitsland.

1948 Fiedler en Amrey worden lid van de nieuw opgerichte kunstenaarsgroep 'De Realisten'.

1949 lid van de 'Hollandsche Aquarellistenkring'

1953 studiereis naar München en Murnau op uitnodiging van de Max Beckman Gesellschaft

Vanaf 4 december 1957 werd hij Nederlander.

1961 viert zijn 70ste verjaardag onder grote belangstelling van vrienden en de pers. Sandberg, directeur van het Stedelijk Museum, biedt hem een grote retrospectieve tentoonstelling aan

27 februari 1962 overleed Herbert Fiedler aan een hartaanval, midden in de voorbereidingen voor een grote expositie in het Stedelijk Museum te Amsterdam.

sept-oct herdenkingstentoonstelling in het Stedelijk Museum, Amsterdam

Verschillende Nederlandse en Duitse musea hebben werken van hem in bezit (o.a. Stedelijk Museum, Amsterdam; Berlinische Galerie, Berlijn; Singer Museum, Laren; Museum der Bildenden Künste, Leipzig). Maar bij het grote publiek is Fiedler vrijwel onbekend gebleven.

1982-1983 reizende tentoonstelling in Nederland (coll. Frank-Fiedler): Nijmegen, Hilversum, Zwolle, Franeker, Amsterdam (Arti et Amicitiae).

1999 Amrey Balsiger sterft op 23 april 1999

Websites:
. www.rkd.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 351.