kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 19-01-2016 voor het laatst bewerkt.

houtsnede

Houtsnede, Houtdruk of Xylografie

Graveren in hout (met burijn in kopshout) wordt niet veel meer gedaan. Het gaat hier dus enkel over de houtsnede. Zie ook houtgravure.

Houtsnede is een hoogdruktechniek, d.w.z. alle niet weggesneden, hoogliggende delen worden ingeïnkt en drukken af. Het is één van de oudste grafische technieken.

Hout is stevig en taai en snijden is niet altijd even gemakkelijk, vooral wanneer je tegen de nerf in snijdt. Linoleum is wat dat betreft een gemakkelijker materiaal, maar hout heeft een eigen structuur die de houtsnede zijn specifiek karakter geeft.

Diverse houtsoorten zijn geschikt. Er zijn speciale ,vrij dure platen speciaal voor houtsnede, maar je kunt ook triplex, multiplex of het nieuwe M.D.F. (heeft meer het uitzicht van linoleum) gebruiken. Zachte houtsoorten als beuken-, palm- of kersenhout zijn ook geschikt.

De tekening (of voorontwerp) kun je rechtstreeks op de houten plaat tekenen met een zacht potlood. De afdruk zal het spiegelbeeld zijn van de oorspronkelijke tekening. Zachte papieren geven in regel de scherpste afdrukken. Afdrukken op etspapier (vanaf 220 gr/m2) en Japans papier(16 tot 60 gr/m2) zijn zeer mooi.

Vroeger werden houtsneden met de hand ingekleurd. Tegenwoordig zijn de meeste houtsneden veelkleurendruk. Voor elke kleur is dan een plaat nodig. Er kan ook met het systeem van de legpuzzel gewerkt worden om de verschillende kleuren te drukken.

Materiaal:
hout
gutsen (gebogen V-guts, U-guts en een rechte holguts)
inkt op olie- of waterbasis.
inktrol
papier

Werkwijze:
tekening maken op de plaat (voor beginners kan ook op papier getekend worden. De tekening daarna via carbonpapier op de plaat overbrengen)
met de gutsen de plaat wegsnijden op de plaatsen welke op de afdruk wit moeten zijn. Wat niet weggesneden wordt blijft zwart.
ininkten met de rol(liefst tussen twee geleiders)
afdrukken. Er bestaan speciale persen om lino- en houtsnede af te drukken. In geval een etspers gebruikt wordt moeten twee geleiders van dezelfde dikte als de plaat op pers gemonteerd worden.

Geschiedenis van de Houtdruk
De oudst bekende houtsnede werd aan het einde van de 9de eeuw gemaakt in China; in Europa is de houtsnedetechniek in de 14e eeuw ontwikkeld, en bereikte een hoogtepunt bij Albrecht Dürer. Ook de Japanse prentkunst nam een hoge vlucht en kreeg waarschijnlijk zijn hoogtepunt bij Hokusai, die wel een van de beroemdste kunstenaars is. Ook M.C. Escher maakte veel van zijn werk als houtsneden.

De houtdruk van het Verre Oosten:
In China en in andere Aziatische landen die onder invloed stonden van de Chinese cultuur werd de blokdruk echter beschouwd als een zeer belangrijke uitvinding en niet slechts als innovatieve tussenstop tot de boekdrukkunst. Blokdrukken werden in China en Japan tot zeer recent vervaardigd, in Tibet zelfs tot op de dag van vandaag. Individuele herdrukken kunnen in Tibetaanse kloosters nog steeds op bestelling gemaakt worden van oude uitgaven, mits de drukplanken bewaard zijn. De besteller moet dan wel zelf het papier meebrengen (Witkam, 1995).

De opkomst van de blokdrukkunst gedurende de T'ang dynastie (618-907) hield in: xylografie, het snijden in hout en het maken van afdrukken van deze blokken. In China bestond er in de vroegste tijden geen grote behoefte om informatie snel te verspreiden door middel van druk. Men zocht alleen maar naar een methode om een precieze, een volkomen gelijke kopie van een bekende heilige tekst of een sacrale afbeelding te kunnen maken. Wel gebruikte men de blokdruktechniek in profane zin om textiel te versieren, hetgeen overigens ook al in de 6e eeuw in Europa gebeurde.

Het oudste overgebleven Chinese blokboek dateert van 868. Het is een rol van 16 meter lang met gedrukte, aan elkaar geplakte bladzijden met een Boedhistische tekst. Vooral de overheid hield zich in China bezig met het drukken van teksten. Het ging hierbij - zoals reeds gezegd - niet om de verspreiding van nieuwe informatie maar om de authenticiteit van klassieke teksten bij de studie en het (re)citeren te garanderen. Bij overschrijven kunnen fouten en tekstwijzigingen insluipen.

In de 11e eeuw gingen de Chinezen papiergeld uitgeven (soms in een oplage van wel vier miljoen stuks). Marco Polo beschrijft dat hij tijdens een bezoek aan de Kublai Khan overal papiergeld zag gebruiken. Wie het niet accepteerde kon zijn leven verspelen. Bij de Rijksmunt kon men tegen een vergoeding van 3%, beschadigde of versleten biljetten voor nieuwe inwisselen.

Hoewel Europese reizigers ook andere voorbeelden van drukkunst gezien moeten hebben, maken ze er geen melding van. De geweldige inflatie die China enige tijd na de invoering van papiergeld ging teisteren gaf ook geen aanleiding de uitvinding van het papiergeld over te nemen. Pas in 1648 verschijnt het eerste papiergeld in Europa. Wel gebruikte men in Europa de blokdruk voor het maken van speelkaarten, die al in de tweede helft van de 14e eeuw in Duitsland voorkwamen.
Zie ook: Gutenberg: www.cram.nl/boekkist


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1159.