kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Ilya Repin

Ilya Repin (1844-1930)

1887 zelfportret

Rusland kent een ijzersterke, nationale schilderkunsttraditie. De Russische kunst van het fin de siècle heeft een aantal prominente schilders voortgebracht, zoals Ivan Shiskin, Aristarkh Lentulov, Boris Grigoriev en Ilya Repin. De artistieke ontwikkeling van hun werk stond sterk onder invloed van de westerse kunst en het Parijse kunstleven in het bijzonder.

In de negentiende eeuw begint het Russische kunstleven te veranderen: Russische kunstenaars reizen naar Parijs, Rome, Florence en naar het Heilige Land, en leren daar technische vaardigheden zoals het schilderen van figuren, en studeren de bijbelse geschiedenis en de archeologie (belangrijk bij het realistisch afbeelden van zulke thema's). Er ontstaat een ‘salonkunst' met soms 5 meter hoge bijbelse verhalen, geheel in Westerse stijl. In deze immense doeken komt de menselijke component centraal te staan. Een schilder als Ivanov wil in zijn werken de individuele reacties van de mensen op de Messias tonen en de complexe psychologische sfeer vastleggen die Christus aantrof bij zijn verschijning op aarde. Mede beïnvloed door de boeken van Tolstoj verbeeldt hij het conflict tussen Jezus en Pilatus, dat ook een conflict is tussen egoïsme en altruïsme. Zijn collega Polenov ziet Christus als metafoor voor het leven van elke mens en geeft Jezus archetypische trekken. Hoewel onder het communisme religie verboden was, grijpt de kunst van het Sovjettijdperk juist op deze afbeeldingen terug. Ilya Repin wordt wegens zijn sociaal geëngageerde thematiek gezien als de grondlegger van het Socialistisch Realisme. De enorme socialistische doeken lijken in afmeting, stijl en compositie sprekend op die van de bijbelse thema's van de salonkunst – de plaats van Jezus wordt nu echter ingenomen door Lenin of Stalin.

Ilja Repin, zoon van een voormalig lijfeigene, schilderde de aristocraten en de kanslozen van het 19de-eeuwse Rusland. Hij was de onbetwiste leider van de realistische schilderschool die in de negentiende eeuw in Rusland ontstond.

Repin schilderde tijdens de grootste culturele bloei die Rusland tot dat moment had beleefd. Hij raakte bevriend met beroemde tijdgenoten als Moesorgskij, Tolstoi en Rubinstein en was diep betrokken bij de grote culturele en maatschappelijke veranderingen die Rusland in die tijd doormaakte. Schrijvers, schilders, componisten en wetenschappers zijn door Repin geportretteerd en behoorden vaak tot zijn directe sociale kring.

Ilja Repin leefde in een turbulente periode in de Russische geschiedenis. Hij
maakte de overgang van de oude feodale maatschappij naar de nieuwe industriële maatschappij mee.

Ilja Repin was er alles aan gelegen te schilderen als de beste. Leeft de ene mens urgenter door een te vroege en nabije kennismaking met de dood, voor Repin was het een armoedige afkomst die hem maande tot virtuositeit en productie. Een dramatische virtuositeit die hem later ook zou bestempelen tot dé voorman van het socialistisch realisme, met alle leugenachtige propaganda van dien.

De grote sociale betrokkenheid die in veel werken naar voren komt wordt voor een deel door verklaard door de eigen jeugdervaringen. Ilja Repin kwam uit een zeer eenvoudige familie uit de Oekraïne. Hij had aan den lijve ondervonden wat het betekende om in een klassenmaatschappij te leven. Als zoon van een boer had hij de afschaffing van het lijfeigenschap in 1861 meegemaakt. Voor zijn vader was het onmogelijk zijn stand te ontstijgen. Ilja Repin was vast besloten dit wel te doen. Geopperd wordt dat het schilderen van de klassenlozen misschien voortkwam uit schuldgevoel ten opzichte van de achterblijvende kanslozen.

Repin is naast een fenomenaal portretschilder vooral bekend door het schilderen van het Russische leven. Hij had daarbij evenveel oog voor de schrijnende armoede van de Russische boeren als voor de schittering van de upper-class. In zijn verbeelding van het leven werd hij altijd gedreven door de ambitie om de grootse en meeslepende dramatiek van de Russische werkelijkheid ook groots en meeslepend op doek te zetten. Tenslotte maakte hij historiestukken met een sterk nationalistisch karakter.

Tot op de dag van vandaag wordt Repin als de nationale schilder van Rusland beschouwd. Schilderijen als De Wolgaslepers en het portret van de componist Moesorgskij zijn onderdelen van het collectieve geheugen van de Russen. Repin was een zeldzaam virtuoos kunstenaar: hij legde zijn sociale engagement met de wereld rondom hem vast in briljante, monumentale schilderijen met een grote dramatische kwaliteit.

1871 - De Wolgaslepers
Iedere Rus kent het schilderij de Wolgaslepers vanwege de reproducties die overal in scholen en andere openbare gebouwen te zien zijn. Toen Repin dit schilderij maakte, werden al jarenlang door progressieve kunstenaars schilderijen gemaakt waar de armoede en ellende van de Russische boeren en arbeiders op werden uitgebeeld. Repins schilderij onderscheidde zich daarvan omdat het niet alleen de ellende van de Wolgaslepers liet zien, maar hun juist een heroïsche status wist te geven. Het schilderij beeldt een groep bootslepers uit die langs de Wolga een boot voorttrekken. Deze slepers stonden op de onderkant van de sociale ladder in Rusland. Het waren vaak ex-gedetineerden of boeren die om onduidelijke redenen hun grond waren ontvlucht.

In 1899 schrijft Jawlensky zich in aan de kunstacademie van Sint Petersburg. Ontmoeting met Ilya Repin. Wordt diens leerling. Jawlensky heeft naam gemaakt als oprichter en schilder van Blaue Reiter met onder andere Franz Marc, Wasily Kandinsky, Lionel Feininger en Paul Klee.

Relevante verwijzingen: Ilja Repin was ook gewoon een kind van zijn tijd was. In heel Europa maakte het Realisme (op verschillende manieren) furore. De overeenkomst tussen Jozef Israel en Repin is groot. Vooral de overeenkomsten tussen thema en compositie zijn opvallend. Ilja Repin genoot ook bij de gevestigde orde aanzien. Dit maakte het voor hem mogelijk te reizen naar het buitenland. Men ziet overeenkomsten met het werk van Rembrandt en plaatst Ilja Repin in de traditie van kunstenaars als Millet en Van Gogh.

De betrokkenheid van Ilja Repin met zijn onderwerpen wordt zeer gewaardeerd. Ilja Repin weet het karakter van de geportretteerde figuren tot uitdrukking te brengen. Daarbij kan Ilja Repin ook genadeloos zijn. Het door drank verlopen, opgezette gezicht van Moessorgskij wordt niet mooier gemaakt dan dat het is. De portretten zijn geladen met gevoelens. Dat de portretten niet ontaarden in kitsch, komt door de speciale band die Repin met zijn modellen had. Ilja Repin begaf zich tussen de slepers om zich in te leven en op deze manier de "ziel" van het Russische volk vast te leggen in talloze schetsen. Dit leidde volgens sommigen niet altijd tot meesterwerken. Zo wordt het meest beroemde schilderij van Ilja Repin "De Wolgaslepers" wel te gekunsteld en te pathetisch bevonden. De subtiliteit die Repin in zijn meeste werken laat zien, ontbreekt hier volgens hen.

Ilja Repin is op verschillende manieren een interessante kunstenaar. Een van de aantrekkelijke kanten van het werk van Ilja Repin is dat de werken allen een intrigerend verhaal vertellen. De toeschouwer krijgt scenes voorgeschoteld, waarvan men kan verwachten dat er meer achter zit dan hetgeen te zien is.

Het schilderij de Wolgaslepers (1871) van Ilja Repin is het beroemdste doek uit de Russische negentiende eeuw. Iedere Rus kent het, vanwege de reproducties die overal in scholen en andere openbare gebouwen te zien zijn. De status van het schilderij is onomstreden. In het Russisch museum te St. Petersburg waar het schilderij al meer dan honderdtwintig jaar hangt, staan nog dagelijks grote rijen voor het schilderij. Op scholen wordt het doek door leerlingen in 'tableaux vivants' uitgebeeld, zoals wij ook wel van de Nachtwacht kennen. Het 'lied van de Wolgaslepers' dat gemaakt is met het schilderij als inspiratie, was en is nog steeds zeer populair. Na de revolutie toen het oude tsaristische volkslied had afgedaan en er nog geen nieuw Sovjet-volkslied was, werd dit 'lied van de Wolgaslepers' vaak gezongen als nationaal volkslied. Dit buitengewoon geliefde schilderij komt in December naar Groningen en zal een van de pronkstukken zijn op de grote overzichtstentoonstelling van Repins werk: Ilja Repin, het geheim van Rusland. Pas één keer eerder is dit schilderij in West-Europa te zien geweest.

Repin is nog tijdens zijn academietijd aan dit doek begonnen. Hij werkte er vele jaren aan en maakte verschillende reizen naar het gebied waar de scène zich afspeelt, in het zuidelijke stroomgebied van de Wolga, dichtbij de stad Samara. Het schilderij betekende op velerlei gebied een grote doorbraak voor Repin. Het werk werd zeer enthousiast onthaald door de toenmalige artistieke elite en kreeg onmiddellijk bij zijn eerste expositie cultstatus. Later werd het werk uitgezonden naar de wereldtentoonstelling in Wenen en had ook daar groot succes. Vervolgens kocht de broer van de tsaar het schilderij van Repin, wat betekende dat Repin ook zijn entree had gemaakt in de wereld van de macht. Na de Wolgaslepers werd Repin in een keer de leider van de nieuwe realistische schildersschool die zich in die tijd in Rusland aan het vormen was.

Het schilderij beeldt een groep bootslepers uit die langs de Wolga een boot voorttrekken. Deze slepers stonden op de onderkant van de sociale ladder in Rusland, het waren vaak ex-gedetineerden of boeren die om onduidelijke redenen hun land waren ontvlucht. Zij verhuurden zich als contractarbeiders voor dit soort werk. Wolgaslepers waren een goedkopere arbeidskracht dan paarden en daarom zeer gewild door de plaatselijke adel.
Toen Repin dit schilderij maakte, werden er al jarenlang door progressieve kunstenaars schilderijen gemaakt waar de armoede en ellende van de Russische boeren en arbeiders op werd uitgebeeld. Repins schilderij onderscheidde zich daarvan omdat het niet alleen de ellende van de Wolgaslepers liet zien, maar hen juist een soort heroïsche status wist te geven. Later, toen de revolutie naderde, kreeg het steeds vaker een symbolische lading toegedicht. De Wolgaslepers zouden dan symbool staan voor het verarmde Russische volk dat het schip van de Tsaristische staat voorttrok.

Prinses Sofja 1897
In dit schilderij uit 1897 zien we een krachtige vrouw in een donker interieur. Voor het raam waardoor nauwelijks licht binnenvalt, zitten tralies; ook zien we buiten nog een figuur met voorovergebogen hoofd. Alle aandacht is gericht op de vrouw zelf. Met de armen over elkaar roept ze woede op, maar ook onverzettelijkheid en dramatiek.
Allerlei attributen, zoals het geopende boek naast haar, geven aan dat zij een bijzondere, zeer ontwikkelde vrouw is. Deze vrouw is Sofja Aleksejevna, de oudste zus van tsaar Peter de Grote. Peter de Grote liet haar opsluiten in een klooster, tot aan haar dood, het resultaat van een heftige machtsstrijd. Sofja was een vrouw met een brede culturele ontwikkeling, die meerdere talen sprak, iets bijzonders in het 17de eeuwse Rusland. Maar zij was ook belust op macht en voerde oppositie tegen haar broer die westerse vernieuwingen wilde doorvoeren. Met een elitekorps van het leger verdedigde zij de traditionele waarden van Rusland—tevergeefs, zoals blijkt uit deze voorstelling.
Repin schilderde haar op de dag waarop haar aanhangers de doodstraf krijgen. Ze kan niets meer voor hen doen. Repin besteedde veel energie aan de historische verantwoording. Hij las alles over de tijd waarin de voorstelling is gesitueerd en bestudeerde alle historische voorwerpen. Zo creëerde hij een diepgaand historisch realisme. In plaats van een plaatje uit het verleden, verwijst Repin met dit portret van prinses Sofja naar het grootse en heroïsche van haar houding, waarmee ze opkwam voor alles wat Russisch was. Door de eigen Russische normen en waarden voorop te stellen, gaf Repin een nieuwe, confronterende visie op de Russische geschiedenis. Tevens slaagt hij erin om menselijke emoties vol tegenstrijdigheden te verbeelden in een persoon.

Tolstoj 1901

Het schilderij links toont een man op blote voeten, eenvoudig gekleed. Hij heeft de handen in een riem om het middel gestoken. Hij is afgebeeld in driekwart pose, in een landelijke omgeving, in gedachten verzonken. De nadruk op het eenvoudige witte hemd en de rustige houding geven hem een bedachtzaam en meditatief karakter. De afgebeelde persoon is de schrijver Lev Tolstoj. Repin en Tolstoj hadden elkaar voor het eerst ontmoet in 1880. Repin was diep onder de indruk van de denker en vertegenwoordiger van de hoogste adellijke kringen. Tolstoj, altijd op zoek naar leerlingen, was gecharmeerd van de ex-boer uit de Oekraïne die zich briljant had ontwikkeld. Met zijn portret heeft Repin bijgedragen aan de mythe rondom Tolstoj. Hij verbeeldt diens geestelijke zoektocht. Zelf streefde Tolstoj in deze tijd naar eenvoud en verrichtte hij simpel boerenwerk.

De aanleiding om dit portret te maken was het feit dat Tolstoj geëxcommuniceerd was door de Russisch orthodoxe kerk, officieel vanwege zijn vrijzinnige opvattingen over de christelijke leer. De echte reden was zijn openbare afwijzing van de macht van de keizer. Repin schilderde dit portret dan ook met een politieke boodschap. Toen het in St. Petersburg tentoongesteld werd, bracht het een menigte van enthousiaste aanhangers van Tolstoj op de been. De titel, Tolstoj in gebed, werd later door de communisten veranderd in Tolstoj blootsvoets.

Detail portret van de zieke Modest Mussorgsky

Dit bijzondere portret van de componist Moesorgski schilderde Repin in 1881. Om Repins portretten te begrijpen, is het van belang te letten op de wijze waarop hij de figuur in het beeldvlak plaatst. Moesorgsky's hoofd is recht van voren weergegeven, maar zijn lichaam is in driekwart afgebeeld. Het lijkt alsof de componist het hoofd naar de kijker toe heeft gedraaid, maar hem recht aankijken is blijkbaar teveel moeite. Zijn ogen draaien weg, de verte in. Het warrige haar en baard geven hem een onverzorgd uiterlijk. Zijn lichaam is in grote vlakken geschilderd, onderuitgezakt, verpapt. Zelfs de penseelstreken lijken enigszins te zwalken.
Repin kende Moesorgski goed en had veel contact met deze briljante componist. Toen hij in 1881 hoorde, dat Moesorgski na een alcoholvergiftiging opgenomen was in een psychiatrisch ziekenhuis in St. Petersburg, zocht hij hem op om zijn portret te schilderen. Moesorgski overleed een paar dagen na de laatste sessie.
Dit portret is bekend geworden, ondermeer door reproductie op platenhoezen. Voor sommigen bevestigt het het beeld van de componist als vertegenwoordiger van het anti-establishment, voor anderen dat van de verwarde alcoholist, die op de rand van de dood balanceert.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2131.