kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 19-01-2016 voor het laatst bewerkt.

Ingres

Jean Auguste Dominique Ingres

Frans schilder en tekenaar uit het neo-classicisme, geboren 29 augustus 1780 te Montauban - overleden 14 januari in Parijs.

Ingres was de bekendste leerling van Jacques Louis David David was, maar van idealen verschilden ze danig. Ging het bij David in zijn werken om het politieke engagement, dan zocht Ingres zijn ideaal in de schoonheid en de absolute harmonie en evenwicht van het classicisme.

Zijn werk is een vermenging van classicistische techniek en romantische sfeer. Hij streefde naar een peinture sculpturale, waarbij de strakke contourlijn hoofdzaak en de kleur bijzaak is. Zijn koloriet is van een bestudeerde koelheid, helblauw, helgeel, groen en rozerood. Ook in zijn meest romantische onderwerpen, die geïnspireerd zijn op de Oriënt (Odalisque, Les femmes au bain turc), op de historie van koningen en heiligen (Le voeu de Louis XIII, Le martyre de Saint-Symphorien) blijft voor Ingres de lijn, de volkomen statische compositie hoofdzaak. Zijn genialiteit als tekenaar komt vooral uit in zijn naaktstudies, zoals de Source, de Odalisque en de Baigneuse, die in het Louvre hangen, en in de voorstudie van grote schilderijen. Als voorloper van de preraffalieten ziet men hem in Francesca et Paolo da Rimini (Chantilly). Van zijn fraaie en haast fotografisch realistische portretten zijn Madame Rivière (Louvre) en L'aîné Bertin (Louvre) zeer bekend. Talrijk waren zijn leerlingen, o.a. Hippolyte Flandrin, Mottez en Amaudy Duval. In Montauban is een museum van zijn werken ingericht. (Summa)

Ingres was een voortreffelijk tekenaar. Zijn lijnvoering was uiterst trefzeker, vooral de contouren van de figuren, volgens de classicistische opvatting het wezenlijke in uitbeelding en weergave van de idee. Van koloriet kon een strenge classicist in principe afzien. De compositie van de figuren in de ruimte moest harmonisch en overzichtelijk zijn - als in een reliëf parallel aan het beeldvlak uitgewerkt en geordend tot een gestructureerd, gesloten geheel. In de manieren van doen overheerst een rustig tempo.

Ingres gebruikte voornamelijk onderwerpen die volgens de classicistische kunstleer de hoogste plaats innamen, dus 'historiën' uit de klassieke mythologie en geschiedenis, uit de bijbel, heiligenverhalen en zeker ook de geschiedenis van de Franse koningen. Maar hij beleefde ook bijzonder veel genoegen aan 'oriëntaalse' thematiek die eigenlijk bij de Romantiek behoorde, bijvoorbeeld het haremleven. Ingres was bovendien een geweldige portrettist.

Ingres beïnvloedde de ontwikkeling van de kunst niet alleen door zijn schilderijen, maar nog meer door zijn onderwijs in Parijs en aan de dependance van de Franse Academie in Rome, waar alle winnaars van de begeerde Prix de Rome hun vervolgopleiding genoten, voor ze als professor aan de Parijse Hogeschool een verslappend laatclassicisme gingen doceren. (imp 17-18)

Biografie
Ingres' vader was zelf schilder en beeldhouwer, hoewel hij in talent en roem ver werd voorbijgeschoten door zijn zoon.

Napoleontische periode
Hij was leerling van G.J. Rocques te Toulouse en in 1796 gaat Ingres in de leer bij David in Parijs. Enkele jaren later, in 1801, wint hij de Prix de Rome met Achilles ontvangt de afgezanten van Agamemnon, die hem als beloning een reis naar Rome moest opleveren, maar door de belabberde staat van de Franse economie moest hij daar een zestal jaar op wachten.

Ondertussen hield de jonge belofte zich bezig met het schilderen van portretten van zichzelf en vrienden, maar ook van rijke klanten. Die portretten werden vooral gekenmerkt door hun heldere lijn en hun sensuele schoonheid, wat Ingres' handelsmerk zou worden. Bij het portretteren streefde Ingres naar een voorname houding en realistische weergave van de kleding. Zijn werk ontmoette in Parijs felle kritiek: zijn scherp omlijnde, precieze schilderwijze, waarin de penseelstreken onzichtbaar zijn, werd gotisch genoemd.

Francesca da Rimini en Paolo Malatesta, olieverf op doek, Angers, Musée Turpin de Crissé
Napoleon als Consul, 1804, olieverf op doek, 227x147, Luik, Musée d'Art et d'Art Contemporain de la Ville de Liège
Napoleon als keizer, 1806, olieverf op doek, 259x162, Parijs, Musée de l'Armée

Van 1806-24 verbleef hij in Italië waar hij de invloed onderging van de klassieke Italiaanse meesters. Bekendheid verwierf hij zich in die tijd reeds door zijn prachtige portrettekeningen, zoals die van Caroline Murat en van de familie Stamati (verzameling Bonnat).

Tijdens zijn verblijf in Rome, waar hij ook een tijd les zal geven, begint hij met het schilderen van badende figuren, zijn favoriete thema. Hoewel hij heel wat kritiek te verduren kreeg, werd Ingres stilaan geaccepteerd en beschouwd als de academische tegenhanger van de romantiek.

Rafaël en de antieken werden zijn voorbeelden, maar naar de huidige opvattingen kan men stellen dat Ingres de geest van de antieke kunst nooit geheel heeft overgenomen; zijn werken zijn in wezen romantisch (zie ook romantiek).

Portret van Mademoiselle Rivière, 1806, olieverf op doek, 100x70, Parijs, Louvre
Ingres had meegewerkt aan Madame Récamier van David; maar voor dit schilderij oriënteerde hij zich op Raffaël. De achtergrond hield hij onderaan vormloos donker om bovenaan de witte kleding voor koele tinten te laten stralen. Caroline Rivière (1790-1807) draagt bont, hertenleer en fijn laken, alles meesterlijk geschilderd. (Louvre 431)

De baadster van Valpinçon, 1808, olieverf op linnen, 146x98, Parijs, Louvre
Het eerste levensgrote naakt van Ingres. Genoemd naar zijn opdrachtgever. Het is een harmonieus schilderij met een eenvoudige, stille aanwezigheid, dat op latere toeschouwers ook indruk maakte door de nauwkeurige observatie van het zacht over het vrouwenlichaam spelende licht. (imp 18)

Jupiter en Thetis, 1811, olieverf op doek, Aix-en-Provence, Musée Granet

In 1813 ontving hij een opdracht van Caroline Murat (wier portret hij ook tekende); het resultaat was de beroemde Grande odalisque (1814; Musée du Louvre, Parijs). In deze tijd schilderde hij ook kleine historische taferelen als Rafael et la Fornarina (1814; Fogg Art Museum, Cambridge, Mass.).

Odalisk, 1814, olieverf op doek, 91x162, Parijs, Louvre
Geeft blijk van een verfijnd gevoel voor koloriet. Geen gekleurde tekening. De bloesemtere huid van zijn oosterse Venus komt uit tegen de rijkgekleurde weefsels van uiteenlopende textuur. Het exotische onderwerp, dat de sprookjesachtige sfeer van de 1001-nachtverhalen evoceert, past precies in het kader van de romantiek; het doek zou eigenlijk in het koninklijk paviljoen in Brighton moeten hangen.
Hoewel Ingres zichzelf als navolger van Raffaël zag, wordt in dit naakt het klassieke schoonheidsideaal niet belichaamd. De verhoudingen, de languissante gratie en de wonderlijke mengeling van koelheid en wellust doen ons eerder denken aan Parmigianino. (Janson)

Portret van Madame de Senonnes, 1814, olieverf op doek, 106x84, Nantes, Musée des Beaux-Arts

2. Na 1815
Na de val van keizer Napoleon raakte hij in financiële moeilijkheden; zijn vele portrettekeningen (o.a. de famille Stamaty; Musée du Louvre, Parijs) brachten niet veel op.

Portret van Madame Destouches, 1816, potlood, 43x29, Parijs, Louvre
Ingres heeft van David geleerd de vorm te zien als een classicistisch probleem. Dit komt in zijn tekeningen meesterlijk tot uiting. Zij vormen tevens de grondslag voor zijn schilderijen, waarin een opmerkenswaardig realisme in de details en zorgvuldig gekozen kleuren de classicistische principes in de vormen opvoeren tot merkwaardige ruimtewerkingen. Deze combinatie ontbrak bij David en Ingres dankt hieraan de aparte plaats die hij heeft ingenomen in de schilderkunst van de 19de eeuw. (KIB 19de 23)

Tussen 1820 en 1824 woonde Ingres in Florence.

Portret van graaf Nikolai Dimitrievich Gourièva, 1821, olieverf op doek, 107x86, Sint-Petersburg, Hermitage

Met het in opdracht van de Franse regering geschilderde Le vœu de Louis XIII (voltooid 1824; kathedraal, Montauban) keerde het tij; hij werd lid van de Académie en kreeg een atelier aan de École des Beaux-Arts, waar zijn leerlingen Hippolyte Flandrin, Victor Mottez, Balze en Aumery-Duval het ingrisme, de specifiek classicistische richting in de Franse schilderkunst, zouden gaan vertegenwoordigen.

De apotheose van Homeros, 1827, olie, 386x515, Parijs, Louvre, Salle Daru
Door zijn bijzondere behandeling van de kleuren sloeg Ingres een andere weg in dan David. Niet alleen de antieken, maar vooral de schilders van de hoge renaissance - in het bijzonder Raffaël - hebben hem beïnvloed. De Apotheose van Homeros werd gezien als een moderne Disputa del Sacramento (Raffaël). Het werk maakt de indruk van een artistieke en literaire geloofsbelijdenis: Homeros omringd door dichters die hem vereren, schilders en musici die de smaak van die tijd weerspiegelen. Mozart en Raffaël staan rechts als gelijken der antieke kunstenaars. Merkwaardig is de aanwezigheid van Shakespeare die voor de latere romantici een zo belangrijke figuur geworden is. Ingres' principe was: elke grote tekenaar vindt de juiste kleuren die bij zijn tekening passen. Daarmee baseerde hij zijn kunst op het beeldend verband tussen de beschikbare middelen. Cézanne zou later een zelfde uitspraak doen, maar dan omgekeerd: uitgaande van de kleur. De eenvoudige, heldere compositie is in overeenstemming met de zorgvuldig gekozen kleuren. (KIB 19de 23-24)
De afgebeelde figuren zijn: Herodotos, Aeschylos, Sofokles, Euripides, Menander, Demothenes, Apelles, Raffaello, Spho, Alcibiades, Vergilius, Dante, Horatius, Pisitratos, Lycurgus van Athene, Tasso, Shakespeare, Poussin, Boileau, Corneille, Racine, Molière, Fénelon, Longin, Camoens, Glück (Mozart?), Alexander de Grote, Aristarchos, Aristoteles, Michelangelo, Phidias, perikles, Socrates, Plato, Hesiodeos, Pindaros, Aesopus en Orpheus.

Baadster in de harem, 1828, 27x35, Parijs, Louvre
Ingres is de dichter van het vrouwelijke naakt. Tegenover dit vrouwenlichaam vergeet hij zijn classicistische redenering en het plastisch aanvoelen ontstaat instinctmatig. Zijn zinnelijk leven suggereert hem de delicate en verfijnde tekening van de omtreklijnen, alsook de wonderbaar warme en lichtgevende tonen. Een grote vrijheid van lijnen schenkt een bekoorlijke gratie aan de figuren op de achtergrond. (Sneldia)

L’aîné Bertin (Portret van Louis Bertin), 1832, olieverf op doek, 117x95, Parijs, Louvre
Op het eerste gezicht lijkt dit wel op een “superfoto”, maar deze indruk is bedrieglijk. Waneer we het portret met de tevoren gemaakte potloodsxchets vergelijken beseffen wij dat het portret een interpretatie is. De snelle, rake, nauwkeurige schets is een juweeltje van koele observatie, terwijl het schilderij door accentverplaatsingen en subtiele veranderingen in de proporties het model tot een persoonlijkheid stempelt waarvan een angsztaanjagende kracht uitgaat. Alleen ingres was in staat psychologische diepte en trefzekere gelijkenis tot zo’n volmaakt geheel te verenigen. (Janson 583)

Ontmoedigd door de kritiek op zijn Martyre de Saint-Symphorien (1834; kathedraal, Autun), nam hij in 1834 de functie aan van directeur van de Villa Medici te Rome. In die tijd schilderde hij weinig, vnl. kopieën van Rafaël.

In 1841 keerde hij terug naar Parijs en werd daar met veel eerbetoon ontvangen; zijn enige rivaal in die jaren was de totaal anders werkende Delacroix. Er trad een zekere stilstand in zijn werk in; vele van de toen ontstane schilderijen zijn koud en vlak, hoewel ook het beroemde doek Het Turkse bad (1863; Musée du Louvre, Parijs) in die tijd is ontstaan.

Portret van Madame Inès de Moitessier, 1856, olieverf op linnen, 120x92, Londen, National Gallery
Een wezenlijke kant van Ingres' kunst is de perfectie die hij bereikt in het volmaakte samengaan van lijn modellering en kleur. Dit heeft talrijke kunstenaars - Puvis de Chavannes, Degas, Renoir - bijzonder aangetrokken. De psychologische kracht en de geloofwaardigheid van zijn portretten is verrassend, terwijl daarbij toch niets afgedaan wordt aan de regels van de kunst. Het portret van Mme de Moitessier betekende een hoogtepunt in het werk van de toen 76-jarige kunstenaar. Het weelderige en prachtige kleurenspel doet niets af aan de heldere duidelijkheid van de compositie. (KIB 19de 26)
Een psychologisch overtuigend portret dat overdag de rijkdom van de geportretteerde weergeeft. Ingres werkte er twaalf jaar aan, tot hij op 76-jarige leeftijd eindelijk tevreden was. (imp 18)

Het Turks bad, 1862, olieverf op doek, doorsnede 108, Parijs, Louvre
Gesigneerd en gedateerd 1862 à l'age de 82 ans. In 1859 als rechthoek gemaakt; in 1863 in de oorspronkelijke vorm hersteld. Oorspronkelijk in de verzameling van prins Napoleon en later in die van prins de Broglie. Schenking aan het Louvre door de Société des Amis du Louvre.
Dit werk, dat het lineaire ritme van het jonge vrouwelijke lichaam vastlegt, brengt de koele sensualiteit van de oude schilder tot uitdrukking. (Meesterwerken, 48)
Een luitspelend naakt – een variatie op de Baadster van Valpinçon uit 1808 – is voor de blik richtinggevend. Rechts naast haar kijkt een vrouw het beeld uit, terwijl de anderen in uiteenlopende houdingen van de hamam genieten. Het is alsof de schilder alle hem beschikbare naaktstudies bij elkaar heeft gezet. Hoewel de lichamen een warme levendigheid uitstralen, domineert de distantie. Het thema ligt in de lijn van de oriëntaalse mode. In 1859 kocht prins Napoleon het schilderij als rechthoek, drie jaar later gaf hij het aan de hoogbejaarde kunstenaar terug, die er een tondo van maakte. (Louvre 410)

In Montauban is een Ingres-museum ingericht, waarvoor hij in 1850 zelf de grondslag had gelegd door een schenking, na zijn dood gevolgd door een legaat dat o.a. meer dan 4000 tekeningen omvatte.

Ingres is een van de weinige kunstenaars die zich over een heel lange periode beperkte tot één, steeds terugkerend thema. Hoewel hij beperkt werd door zijn burgerlijke mentaliteit, toont hij in zijn werk een haast ongeëvenaarde sensualiteit. Een andere grote contradictie in zijn carrière is zijn hang naar de klassieke regels waar hij tegelijk zijn zeer persoonlijke technieken en obsessies in verwerkte.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 122.