kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 21-01-2016 voor het laatst bewerkt.

J.M. Olbrich

Darmstadt Mathildenhöhe & Hochzeitsturm

Ausstellungsgebäude der Wiener Secession

Oostenrijks architect en ontwerper, geboren 22 december 1867 Troppau - overleden 8 augustus 1908 Düsseldorf.

Joseph Maria Olbrich was een leerling van Otto Wagner en een van de oprichters van de Wiener Secession. Olbrich werd een van de productiefste vertegenwoordigers van deze variant van de jugendstil, zeker als in aanmerking wordt genomen dat hij slechts veertig jaar oud werd. Zijn bekendste gebouwen zijn het Secessionsgebouw in Wenen en een reeks gebouwen die hij in Darmstadt bouwde toen hij in die stad de drijvende kracht was achter de kunstenaarskolonie op de Mathildenhöhe.

Hij was één van de belangrijkste leden van de Wiener Sezession (d.i. de Oostenrijkse Jugendstil), waarvoor hij in 1907 te Darmstadt een tentoonstellingsruimte (het zgn. Sezessionshuis) ontwierp. Olbrich poogt door strakkere vormgeving los te komen van de Jugendstil. Hij maakte ook ontwerpen voor sieraden, kunstnijverheidsproducten, enz...

Biografie
Olbrich werd geboren in Troppau, thans Opava in Tsjechië en destijds de hoofdstad van Oostenrijks Silezië. Hij volgde zijn architectuuropleiding studeerde van 1882 tot 1886 architectuur bij Camillo Sitte (1843-1903) en Julius Deininger aan de Staatsgewerbeschule in Wenen. Tot 1890 werkte hij in Troppau als architect en bouwkundig ingenieur voor aannemer August Bazel waarna hij zijn studie voortzette aan de Akademie der Bildenden Künste (Academie voor Beeldende Kunsten), waar Carl/Karl von Hasenauer en Otto Wagner zijn leermeesters waren.

Hij won in het jaar van zijn afstuderen, 1893, een Prix de Rome, trad even in dienst op het bureau van Otto Wagner en reisde naar Italië en Tunesië. In 1894 keerde hij terug naar Wenen waar hij opnieuw voor Wagner werkte, die hem betrok bij zijn ontwerpen voor Weense stationsgebouwen.

Hij ontmoette Josef Hoffmann, die later een goede vriend werd.

Weense Secession
In 1897 werd mede door Olbrich de kunstenaarsgroep de Weense Secession opgericht en een jaar later maakte hij illustraties voor de krant van de groep, Ver Sacrum. Deze beweging rond de schilder Gustav Klimt wilde zich in navolging van voorbeelden in München en Berlijn afscheidden (= Secession) van het conservatieve Wiener Künstlerhaus en zich afzetten tegen bestaande-stijlen. Zij maakten een 'nieuwe' kunst. In heel Europa waren er vanaf de vroege jaren negentig van de 19de eeuw tot de eeuwwisseling vergelijkbare ontwikkelingen in de kunst te zien.

Het door Olbrich ontworpen Secessiongebouw, het tentoonstellingsgebouw aan de Linke Wienzeile op het Karlsplatz, werd een grote publiekstrekker omdat het publiek en veel collega's van Olbrich het gebouw zagen als een provocatie. Het kwam in 1898 gereed en geldt als een van de voornaamste vertegenwoordigers van de jugendstil-architectuur. Aan de inrichting van het gebouw, dat ook kortweg Secession wordt genoemd, werkten ook Klimt en Wagner mee.
Karakteristiek is de eenvoudige geometrische expositiehal met de sierlijke opengewerkte koepel van gestileerde laurierbladeren in verguld brons, gedecoreerd met bloemmotieven volgens de Arts & Crafts Movement. Teksten op het gebouw onderstrepen de optimistische instelling van de Secession-kunstenaars: Der Zeit ihre Kunst, der Kunst ihre Freiheit (een citaat van Ludwig Hevesi) en naast de ingang het motto Ver Sacrum (Heilige Lente), dat tevens de naam van het tijdschrift van de stroming was. Het gebouw is als jugendstil-ikoon ook afgebeeld op de Oostenrijkse 50-eurocentmunt.

Olbrich ontwierp in 1898 voor Villa Friedmann en in 1899 voor Villa Stift interieurs in de art-nouveaustijl. Voor het appartement van David Beil, ontwierp hij daarnaast ook de meubels.

Darmstädter Künstlerkolonie
In augustus 1899 vertrok Olbrich uit Wenen om zich op uitnodiging van de Hessische groothertog Ernst Lodewijk in diens kunstenaarskolonie in Darmstadt te vestigen die net was opgericht om de kunsten en ambachten van de streek te stimuleren. Deze mecenas had op de Mathildenhöhe een groot aantal kunstenaars verzameld en in dit gezelschap zou Olbrich zich als enige architect ontpoppen als de centrale figuur. Een ander lid, de schilder Peter Behrens, die tegelijkertijd met Olbrich binnenkwam, zou later overigens ook roem verwerven als architect. In 1901 vond de eerste en grootste tentoonstelling van deze kunstenaarsgroep plaats. De tentoonstelling was een artistiek succes, maar een financieel fiasco. Veel kunstenaars verlieten de kolonie, maar Olbrich bleef.
Olbrich had het Ernst Lodewijkhuis (Ernst-Ludwig-Haus)(1901) en zes villa's ontworpen, waaronder zijn eigen huis (1900), Huis Christiansen (1900), Huis Habich (1900-1901) het grote en kleine Glückert-huis (1901), de trouwtoren (1907-1908) en de aangrenzende expositiezaal (1901), de predikantenwoning en de arbeiderswoningen.
In 1904 presenteerde hij in Darmstadt nieuwe woonhuizen, strakker opgezet dan de vorige, en begon Olbrich te werken aan een van zijn markantste gebouwen: de Huwelijkstoren (Hochzeitsturm). Deze toren verrees op de top van de Mathildenhöhe als geschenk van de stad ter gelegenheid van het (tweede) huwelijk van de groothertog. De toren, die het symbool van de stad is geworden, doet denken aan een groot standbeeld.

Kinderhuis, 1902, Langen, park van het slot Wolfsgarten
Alleraardigst is dit kinderhuisje voor Elisabeth, de lievelingsdochter van de mecenas en vorst van Hessen, Groothertog Ernst Ludwig.

Kandelaar, ca. 1901, zilver met amethist, hoogte 35, Darmstadt, Landesmuseum
Een hoogtepunt in de zgn. toegepaste kunst van Olbrich is deze kandelaar, die vermoedelijk ontworpen is voor de eerste, en belangrijkste, tentoonstelling van de kunstenaarskolonie te Darmstadt, Ein Dokument Deutscher Kunst, in 1901. De invloed van zowel strenge lineair-geometrische maar ook mystiek aandoende Weense secessiestijl als van de Schot Mackintosh is hier duidelijk merkbaar. Het lijkt wel een figuur die "het" licht draagt.
In Darmstadt had de jonge groothertog Ernst Ludwig van Hessen in 1899 een groep van zeven jonge kunstenaars verzameld om de nieuwe stijl op één plek in onderlinge samenwerking nader uit te werken. Met Peter Behrens was Olbrich een van de leidende figuren van deze groep. Ook hij overdrijft de functionele vorm tot in het pathetische. Hij voert het motief van het staan en dragen zo hoog mogelijk op en stelt het volledig tentoon. Door dit opvoeren wordt aan het voorwerp een betekenis gegeven die niet alleen kan voortvloeien uit de eenvoudige functie waarvoor het aangewezen is. (BRT; KIB 20ste 40; dhk)

In 1902 exposeerde Olbrich op de Turijnse Quadriennale voor kunstnijverheid (Esposizione Internationale d'Arte Decorativa Moderna) een boekenkast die hij voor de Hessische kamer van de kolonie had ontworpen, zilverwerk voor Bruckmann und Söhne, tin voor Eduard Hueck, sieraden voor Theodor Fahrner en diverse lampen.

In 1904 presenteerde hij zijn interieurontwerpen ook op de Wereldtentoonstelling van Saint Louis, de Louisiana Purchase International Exposition.

Hij was in 1907 medeoprichter van de Deutscher Werkbund.

Düsseldorf
Hij verhuisde in 1908 naar Düsseldorf terwijl hij een bureau in Darmstadt bleef runnen. In 1908 werd het laatste belangrijke ontwerp van Olbrich voltooid: het warenhuis Tietz (thans Kaufhof) aan de Königsallee in Düsseldorf dat hij een neoclassicistisch aanzien gaf. Olbrich ontwierp ook het interieur, maar kon het niet voltooien, omdat hij in dat jaar op veertigjarige leeftijd stierf aan leukemie.

Lijst van werken (selectie)
1897-1898: Secessionsgebouw, Wenen
1899-1900: Huis Bahr, Wenen

De stijl van zijn architectuur en design is sterk beïnvloed door het werk van Charles Rennie Mackintosh, vooral de abstracte bloemmotieven en rechtlijnige vormen. Net als de secessionist Hoffmann introduceerde Olbrich de 'nieuwe kunst' van de Glasgow School en de Britse Arts & Crafts in Europa en door zijn functionele, maar prachtige werk maakte hij de weg vrij voor de ontwikkeling van de Wiener Werkstätte, de Deutscher Werkbund en uiteindelijk het Modernisme.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Joseph_Maria_Olbrich.

Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 526.