kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Jan Dibbets

Geboren: 1941 Weert

De beeldend kunstenaar Jan Dibbets heeft in zijn oeuvre laten zien dat foto's net als tekeningen en schilderijen het menselijk oog kunnen bedriegen. Zijn artistieke experimenten met fotografische illusies leggen op esthetische wijze enkele psychologische eigenaardigheden van de menselijke waarneming bloot.

In de jaren zestig plakte Dibbets met band een trapezium op een plankenvloer in een leeggeruimde kamer. Vervolgens zocht hij met de camera het gezichtspunt waar het trapezium door de perspectief gecorrigeerd werd tot een vierkant. Het lijkt niet meer dan een vermakelijke truc. Wanneer men echter de foto bekijkt, ziet men een mysterieuze illusie. Het op de grond geplakte trapezium verheft zich als een vierkant en lijkt rechtop te gaan staan in de kamer. Er treedt een zichtbare spanning op tussen het liggende trapezium en het staande vierkant.

In de jaren tachtig maakte hij foto's van ramen, vergrootte ze, knipte ze langs de randen uit en plakte ze op met waterverf gewassen papier. De visuele gewaarwording is betoverend. De foto geeft de indruk van een gekanteld raam en de gekleurde omgeving van de foto laat zich visueel als stof meetrekken in de driedimensionale richting van het raam. Daardoor wordt de illusie gewekt dat het krachtige raam de geschilderde omgeving vervormt.

Dibbets' werken geven wonderlijke voorbeelden van de mogelijkheden met fotografische illusies. Door zijn experimenten met de illusie van ruimte in een plat vlak wordt hij geplaatst in de illustere traditie van Nederlandse perspectiefkunstenaars. Eeuwenlang werd een zeer hoge waarde gehecht aan de kunst van het perspectieftekenen, dat oorspronkelijk ontwikkeld was door Italiaanse renaissanceschilders, die volgens hun verbaasde toeschouwers 'een gat in de muur maakten'. In Holland waren bijvoorbeeld Jan Vermeer en Pieter Saenredam meesters in het scheppen van sfeervolle ruimtes in het platte schildervlak. De rijke traditie kenterde echter met de komst van de fotografie in de negentiende eeuw. Perspectieftekenen was geen kunst meer: een fotograaf produceerde een feilloze perspectief met een druk op de knop. Kunstenaars gingen zich richten op de tweedimensionale aspecten van een schilderij. Piet Mondriaan wilde bijvoorbeeld de illusie van driedimensionale ruimte uit het schilderij bannen. De spanning tussen het tweedimensionale vlak en de driedimensionale illusie bleef een belangrijk thema van de Nederlandse perspectieftekenaars en -schilders. Na de uiterst vlakke schilderijen van Mondriaan gingen kunstenaars, onder wie Dibbets, weer meer met ruimtelijke illusies in het schildervlak werken. Dibbets merkte daarover op dat hij 'wilde aankleden wat Mondriaan met zoveel moeite had uitgekleed'.

Dibbets gebruikt juist de fotografie, die ooit de perspectivistische kunst overbodig had gemaakt, om de kunst van de perspectivische illusie weer nieuw leven in te blazen. Met ruimtelijke illusies die verdergaan dan het lineair perspectief van foto's, weet hij net als in de zeventiende eeuw de toeschouwers weer te verbazen en geeft daarmee de oude traditie nieuwe uitgangspunten in het fototijdperk.

Jan Dibbets had van de stad Parijs in 1987 de opdracht gekregen om een standbeeld te ontwerpen voor Francois Arago (1786-1853), astronoom, grensverleggend wetenschapper, humanist, politicus en staatshoofd.
Tussen 1942 en het einde van de oorlog overkwam deze Arago hetzelfde als veel andere bronzen beelden in de Franse hoofdstad: hij werd door de Duitsers omgesmolten tot iets dat niet meer te achterhalen is. Zijn sokkel bleef staan en staat er nog altijd. Vandaar de roep van een heus Comité Arago met gepensioneerde astronomen en aanverwante wetenschappers om de grote man in zijn oorspronkelijk brons te doen herleven. Maar er was niemand die nog de mal van het oerexemplaar kon vinden.
Omdat Arago niet alleen astronoom was. maar ook als landmeter een deel van de over Frankrijk en de Middellandse Zee lopende lengtecirkel in kaart had gebracht, nam Jan Dibbets de meridiaan van Parijs als uitgangspunt. Precies op het Parijse deel van de lengtecirkel, dwars door de stad, van zuid naar noord over een hemels brede afstand van twaalf kilometer, zouden er 135 bronzen medaillons met de simpele Inscriptie ARAGO worden geplaatst. Zomaar in het asfalt, op straat, in parken, op stoepen of onder de poort van een onverwachte doorgang.
Nederland had Dibbets in 1988 in het Van Abbemuseum.

Zijn fascinatie voor licht en kleur heeft ook geleid tot de realisatie van een aantal glas-in-lood ramen. Hij ontving in 1993 de opdracht een ontwerp te maken voor de 33 glas-in-lood-ramen van de kathedraal Saint Louis de Blois.

Dibbets heeft in het laatste decennium van de 20ste eeuw een groot aantal monumentale schilderijen gemaakt waarin hij het al eerder gebruikte motief van een gefotografeerd rond raam verder heeft uitgewerkt.

2001 - Voor het eerst sinds 1988 heeft beeldend kunstenaar Jan Dibbets weer een grote tentoonstelling in Nederland. Tot half juni toont De Pont in Tilburg enkele series werken die hier de afgelopen tien jaar zijn ontstaan. Ronde ramen vormen daarin het hoofdmotief. De compacte expositie laat zien dat de ontwikkeling van Dibbets' autonome werk, ondanks zijn toegepaste werk in glas-in-lood, afgelopen decennium niet is onderbroken.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1257.