kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 05-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Jan Dirksz Both

Jan Dirksz. Both

Noord-Nederlandse landschapschilder, prentkunstenaar, schilder, tekenaar van genrekunst, Italianiserende landschappen, mythologie, landschappen, architectuur (als genre),

Geboren tussen 1610 en 1618 in Utrecht, Gestorven 1652 (begraven op 9-8-1652) eveneens in Utrecht.

Navolger van Paul Bril, Cornelis van Poelenburch, Herman van Swanevelt,
Beinvloed door Pieter van Laer,

Leraar van Barend Bispinck, Willem de Heusch, Hendrick Verschuring,
Nagevolgd door Nicolaes Pietersz. Berchem, Aelbert Cuyp, Jan Hackaert, Wilhelm von Kobell, Frederik de Moucheron, Adam Pijnacker, Herman Saftleven,
Invloed op Willem van Bemmel, Pieter Jansz. van Asch, Cornelis Matthieu, Lipót Kerpel,

Utrecht 1625 - ca 1634
Jan Both werd geboren in Utrecht waar hij leerling was van zijn vader Dirck Both en later van Abraham Bloemaert.

Van 1634 tot 1637 was hij in de leer bij de schilder Gerard van Honthorst.

1635 - 1640 in de zomer van 1638 in Rome vermeld,
Vertrok vervolgens met zijn broer en collega Andries Both via Parijs naar Rome. Hij behoorde tot de tweede generatie Italianisanten, Nederlandse kunstenaars die in Italië werkten.

In Rome raakte hij bevriend met de Fransman Claude Lorrain, met wie hij onder meer samenwerkte aan een serie schilderijen van landschappen.

In Rome trad Jan Both in 1638 toe tot de Accademia di San Luca Schilderde volgens de traditie van de ideale landschappen van Claude Lorrain naturalistische landschappen, die echter topografisch nauwelijks nader te bepalen zijn, omdat hij de door hem weliswaar natuurgetrouw weergegeven architectuur- en landschapselementen willekeurig over zijn schilderij~ en placht te verdelen. Ook het alledaagse leven in de straten van Rome is een veel voorkomend onderwerp in zijn werk.

Tijdens de terugreis via Venetië kwam zijn broer Andries op 23 maart 1642 door verdrinking om het leven; Jan keerde alleen terug naar Utrecht.

Utrecht 1642 - 1652 (in 1649 Overman van het gilde),
Na terugkeer in Utrecht (waarschijnlijk ca 1641/1642) legde hij zich vooral toe op de weergave van Italiaanse landschappen badend in een warm gouden licht. Deze onderwerpskeuze had hij gemeen met andere Nederlandse schilders, die Italianisanten genoemd worden.
Veel Hollandse schilders trokken naar Italië om daar de kunst van de oudheid te bestuderen, de Renaissance en de kunst van de eigen tijd. Meestal was Rome het einddoel. Daar bleven ze vaak voor een aantal jaren, temidden van de andere Hollandse en buitenlandse kunstenaars die daar vertoefden. Eenmaal terug in Nederland bleven ze Italiaanse landschappen schilderen, soms in combinatie met Hollandse elementen. Het werk van deze schilders, de Italianisanten, was populair in 17de-eeuws Nederland. Hun schilderijen waren voor de kopers vaak een herinnering aan een verre reis. Er werden hoge prijzen voor betaald, tot ver in de 19de eeuw.

Na zijn terugkeer oefende hij een belangrijke invloed uit op de na hem komende generatie schilders van heroïsch-romantische landschappen. Vooral het landschap rond Rome werd door hem vaak in beeld gebracht.

Tot zijn bekendste schilderijen behoren Weg bij zonsondergang (Parijs, Louvre) en een Landschap bij avond (Karlsruhe, Kunsthalle).

Websites: Inkt op papier/Ets en gravure, 19,8 x 27,5 cm
Jan Both behoorde tot de tweede generatie Italianisanten, Nederlandse kunstenaars die in Italië werkten. Dit soort landschap - met een rivier die door een bergachtig landschap kronkelt, reizigers bij een veerpont en het licht van een laagstaande zon - is kenmerkend voor het werk van Both en zijn tijdgenoten. In het werk van Both schijnt vrijwel altijd een warm zuidelijk licht. Toch maakte hij de meeste Italiaanse landschappen na zijn terugkeer in Nederland. Het zijn voornamelijk schilderijen. In totaal zijn er van Both slechts vijftien prenten bekend. Dit gezicht op de Tiber maakte deel uit van een serie van zes geëtste en gegraveerde landschappen in de omgeving van Rome.
Both gaf het effect van de late middagzon prachtig weer, met de wazige atmosfeer in het verschiet en op de voorgrond de lange schaduwen van de reizigers. De kronkelende rivier geeft de prent diepte. Dit wordt versterkt door de vrouw te paard: zij wijst naar de stad in de verte, het doel van de reis.
In spiegelbeeld komt het motief van deze prent ook op een schilderij voor. De opbouw is vergelijkbaar: met een doorkijkje naar een berg in de verte en op de voorgrond een groepje bomen met enkele figuren. Op de ets volgt de blik van de beschouwer een kronkelende rivier de diepte in, op het schilderij is dat een landweg.

Italiaans landschap met tekenaar, ca. 1650, Olieverf op doek, 187 x 240 cm
Op een schaduwrijk plekje bij een woeste bergstroom rust een gezelschap uit van de reis. Eén van de reizigers, links bij het bruggetje, maakt een tekening. Het papier licht op door een streepje zonlicht dat er precies op valt. Een herder kijkt over de schouder van de tekenaar mee. Zonlicht vestigt ook de aandacht op zijn kudde geiten, geheel links, en op de andere personen, reizigers en herders, die aan weerszijden van het ravijn op de rotsen zitten. Anderen vervolgen hun weg, muilezels dragen hun bagage. Het is onmiskenbaar een zuidelijk landschap, dat de schilder ons voor ogen tovert, een stukje Italië, badend in de warme zon. Jan Both maakte dit grote schilderij omstreeks 1650.
Jan Both schilderde een uitgekiende compositie met links een bebost rotslandschap, begrensd door de kolkende beek. Rechts opent zich een zonovergoten vergezicht met bergen. Het landschap roept een imposante en toch vredige stemming op, die door de rustige bezigheden van de figuren nog wordt versterkt. Opvallend is de aandacht voor bomen en planten, die tot in details zijn uitgewerkt. De Utrechtse kunstenaar Both verbleef in Italië van 1638 tot 1642. Na zijn terugkomst in Nederland bleef hij zonnige, Italiaans aandoende landschappen schilderen. Vooral het landschap rond Rome werd door hem vaak in beeld gebracht.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1689.