kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 08-07-2008 voor het laatst bewerkt.

Jan Toorop

Portret van Jan Toorop, door Mies Elout-Drabbe (1907).

Nederlands kunstenaar, geboren 20 december 1858 Poerworedjo, Java – overleden 3 maart 1928 te Den Haag.

Nederlands schilder, tekenaar, etser en lithograaf, ontwierp tegeltableaus, glas-in-loodramen en postzegels.

Toorop was de belangrijkste Nederlandse kunstschilder van het symbolisme. Zijn werk evolueerde tot deze stijl langs zijn debuterend impressionisme, waarin hij het licht in kleur bracht, en zijn daaropvolgend divisionisme.

Biografie
Jan (Johann Theodorus) Toorop werd op 20 december 1858 te Poerworedjo op Java geboren. Zijn vader was griffier bij de landraad Begelen in Nederlands Indië. Zijn moeder was op Banka geboren en was half chinees en half Javaans.

In 1863 verhuisde de familie naar het eiland Banka waar de vader Toorop administrateur werd bij een tinmijn. Na anderhalf jaar de school in Batavia te hebben bezocht vertrok Jan, zijn familie achterlatend in Nederlands Indië, naar Nederland, waar de opleiding degelijker zou zijn.

Jan Toorop woonde na zijn aankomst in Nederland in 1869 bij diverse relaties van zijn ouders en verhuisde regelmatig. Hij bezocht onder andere de HBS in Leiden, en scholen in Winterswijk en Delft. De studieresultaten waren niet best. Jan was niet dom, maar het interesseerde hem niet.

In 1878 verliet Toorop de Polytechnische School te Delft, waaraan hij twee jaar studeerde onder leiding van Paul Tétar van Elven.

In 1880 ging Jan Toorop aan de Academie van Beeldende Kunsten te Amsterdam de lessen van de hoogleraar-directeur August Allebe volgen. Hij legde zich ook toe op beeldhouwkunst en kunstnijverheid. Jan Toorop raakte bevriend met Jan Veth en Antoon Derkinderen en werd lid van de kunstenaarsvereniging St. Lucas, waarvan Willem Witsen voorzitter was.

Jans vader ging in 1880 naar Sambas op West-Borneo als assistent-resident.

Met zijn vriend Antoon Derkinderen vertrok Toorop in 1882 naar Brussel en begon een studie aan de Brusselse kunstacademie, die toen onder directie stond van J.F. Portaels. Toorop bleef de lessen tot 1885 volgen.

Les Vingt
In 1883 richtten Maus en Picard de Groupe des Vingt, Les XX, op. Het was een groep van 20 kunstenaars die elk jaar in de maanden februari en maart tentoonstellingen organiseerden in Brussel. De exposities werden begeleid door lezingen, concerten en voordrachten. Toorop werd in 1884 als enige Nederlander tot de groep toegelaten.

In deze tijd ontstonden veel portretten. Meestal tegen een donkere achtergrond en in een impressionistische stijl. Belangrijke werken uit deze tijd zijn Eerbied voor de Dood (1884) en De arrestatie (1885).

In 1884 leerde Toorop de uit Engeland afkomstige Annie Hall kennen. Twee jaar later zou Jan Toorop met haar trouwen op 12 mei in Lissadell.

Tijdens een reis naar Engeland ontmoette hij o.a. de schilder Whistler, die hij ook in latere jaren nog bezocht.

In 1887 stagneerde de ontwikkeling in het werk van Toorop. In het voorjaar lag hij bijna blind, als gevolg van een geslachtsziekte, in het St. Pietershospitaal in Brussel. Hij genas snel, maar de gevolgen raakte hij niet meer kwijt. Een lepend linkerbeen, waar hij veel pijn door leed, deed hem aan het eind van zijn leven in een wagentje belanden.

In november stierf kort na de geboorte zijn eerste dochtertje Mary-Ann.

In 1887 werd ook het belangrijke pointillistische werk Un dimanche d'été à la Grande Jatte van Seurat tentoongesteld bij Les XX. Dit werk moet een grote indruk op Toorop hebben gemaakt. Zelf had Toorop reeds eerder werken gemaakt waarin pointillistische technieken waren toegepast. Hij was de eerste Nederlandse kunstenaar die zich van deze techniek had bediend, zoals in het schilderij Bloembollenvelden bij Oegstgeest (1885).

Symbolisme
Het symbolisme is een stroming in de kunst die we het eerst zien in de Franse literatuur bij schrijvers als Baudelaire, Mallarme en Verlaine. De kunstenaars duidden de dingen slechts door symbolische begrippen aan, om daardoor een bepaalde zielstoestanden teweeg te brengen. Men wilde afstand nemen van het opkomend materialisme en terugkeren tot de eigen gedachtewereld. Daardoor kwamen dromen, visioenen en sprookjes binnen deze stroming veel voor. In de beeldende kunst werden vaak ethische of religieuze gedachten tot onderwerp gekozen.

In het begin van de jaren negentig paste Jan Toorop verschillende stijlen naast elkaar toe, waarin het symbolisme langzamerhand een steeds belangrijker plaats gaat innemen. Belangrijke symbolistische werken van Toorop zijn: Les Rôdeurs (1889-92) en De Sphinx (1897).

In de jaren 1890-92 woonde Jan Toorop in Katwijk aan Zee en ontmoette Albert Verwey en andere Tachtigers in Noordwijk.

In 1891 werd de dochter van Jan en Annie, Charley Toorop, die later een bekend schilderes zal worden, geboren.

De eerste symbolische werken van Toorop werden in 1891 in Utrecht en Rotterdam tentoongesteld. En in dat jaar was Toorop medeoprichter van de Haagsche Kunstkring. Een jaar later exposeerde hij zijn symbolische werken bij Les XX.

Jan Toorop organiseerde de eerste éénmanstentoonstelling van Van Gogh. Deze werd gehouden bij de Haagse Kunstkring in 1892 en de tentoontelling werd later ook nog in Amsterdam geëxposeerd.

In 1893 werd de symbolische tekening van Toorop, De Drie Bruiden, getoond bij de Nederlandsche Etsclub, aangekocht door de kunsthandel Van Wisselingh en in het daarop volgende jaar vond een tentoonstelling plaats in Museum De Lakenhal in Leiden van Toorops werk.

Grafiek
Een belangrijkste fase voor Toorop wat betreft zijn droge-naaldkunst ligt rond 1895. Deze techniek gebruikte hij voor zijn meer pittoreske voorstellingen. Van platen gemaakt met droge naald (in tegenstelling tot de ets worden de lijnen niet door zuur uitgevreten) kan maar een beperkt aantal afdrukken gemaakt worden. Hierdoor is veel van Toorop's grafiek niet meer te vinden. In deze tijd maakt hij veel grafiek, boekomslagen en affiches. De affiche Delftsche Slaolie wordt wereldberoemd en werd later nog veel aangehaald als voorbeeld van de Art Nouveau of Jugendstil in Nederland. In ons land werd zelfs van de slaolie-stijl gesproken. Op de affiche zijn twee vrouwen te zien met weelderige haardossen. Het inschenken van de olie lijkt bijzaak. De decoratie is allesoverheersend.
Andere belangrijke affiches van Toorop uit deze jaren zijn: Het Hooge Land, beekbergen (1896) en Arbeid voor de vrouw (1898).

Toorop verzorgde een aantal boekomslagen voor Couperus: Metamorfose (1897), Psyche (1898) en Babel (1901).

Vanaf 1897 verblijft Toorop in de zomer in Domburg. Dit hield hij ruim twintig jaar vol. Mies en haar vader Johan Drabbe waren met Toorop bevriend en woonden in Domburg. Mies Drabbe regelde van alles bij de tentoonstellingen die Toorop in het door hemzelf ontworpen gebouwtje organiseerde. In Domburg ontmoette Toorop o.a. Mondriaan.

In 1898 werden belangrijke tentoonstellingen van Toorop in het buitenland, o.a. München, Dresden, Kopenhagen, gehouden.

In 1902 stelde hij met veel succes werken tentoon bij de Wiener Secession.

In 1902 schreef Jan Toorop zijn vrouw, die in Engeland verbleef, dat hij wilde scheiden, omdat de wederzijdse gevoelens te ver uiteenliepen dat vreedzaam samenwonen niet mogelijk was. Annie wilde niet scheiden.

Vanaf 1899 tot 1904 woonde Toorop geregeld in Katwijk in een huis van Berlage. Berlage benaderde Toorop voor het maken van tableaus in keramiek voor de Beurs in Amsterdam. Later zou Toorop ook tegels voor Berlage's creatie het jachtslot Hubertus in Otterlo ontworpen.

Overgang naar Katholicisme
Na een lange periode van voorbereiding ging Toorop over tot het Katholieke geloof. Op 20 april 1905 ontving Toorop de Eerste Heilige Communie. Langzamerhand zouden religieuze denkbeelden steeds meer in zijn kunst tot uiting komen.

Gebed voor de maaltijd, Jan Toorop, 1907

Jan Toorop verbleef de meeste zomers tussen 1903 en 1922 in Domburg. Daar raakte hij bevriend met de familie Louwerse waarvan hij dit portret maakte. De in 1905 tot het katholicisme bekeerde Toorop was gefascineerd door de vroomheid van de Zeeuwen. Hij stelt die vroomheid hier voor als een intense gloed die de familieleden tijdens het sobere avondgebed omringt. De gloed, die in honderden stippen van het doek spettert, doet voorkomen alsof het schilderij licht geeft. Men noemt het werk om deze reden luministisch: schilderen met licht.
Het schilderij werd vermoedelijk in 1909 gekocht door Ernst en Gertrud Flersheim uit Frankfurt am Main. De Flersheims hadden een grote kunst verzameling, waaronder een aantal schilderijen van hun vriend Toorop. In 1937 moest de Joodse familie vluchten voor de nazi’s. Ze kwamen terecht in Amsterdam en Londen. Bij vertrek uit Duitsland werden hun bezittingen in beslag genomen door de nazi’s. Hetzelfde gebeurde met de kunstcollectie van de Flersheims. Waarschijnlijk bevond ‘Gebed voor de Maaltijd’ zich in die ingenomen collectie. Ernst en Gertrud Flersheim kwamen in 1944 om in concentratiekamp Bergen-Belsen.

In de jaren 1905 tot en met 1908 onstonden nog veel werken in de divisionistische stijl als De Schelde bij Veere (1907).

In 1908 verhuisde Toorop naar Nijmegen. Hij trof in deze stad vele geestelijken, waarvan de meesten banden hadden met het Sint Canusiuscollege, met wie hij uitvoerige gesprekken had. Tijdens de Nijmeegse periode ontstonden veel tekeningen maar weinig schilderijen.

In 1912 vond de ontmoeting met Miek Janssen, met wie hij voor de rest van zijn leven zeer bevriend bleef.

Toorop raakte diep onder de indruk van de Belgische vluchtelingen. Hierdoor onstonden in 1914 vele tekeningen met dit onderwerp.

In 1916 verhuisde hij van Nijmegen naar Den Haag en begon te werken aan de Kruiswegstaties voor de St. Bernulphuskerk in Oosterbeek.

Hij bleef een uitgebreide correspondentie voeren met Anthonij Nolet, een vriend uit Nijmegen.

De zestigste verjaardag in 1918 werd uitgebreid gevierd o.a. met een Toorop-tentoonstelling bij Kunsthandel Kleykamp in Den Haag.

In 1919 vond de inwijding van de Kruiswegstaties in Oosterbeek plaats.

Toorop kon zich nog maar moeilijk verplaatsen door de verlamming van het linker been en zat nu bijna altijd in een wagentje.

Met Arthur van Schendel en Miek Janssen maakte Toorop in 1919 een reis naar Lourdes.

In de laatste levensjaren werkt Toorop nog steeds veel. Hij maakt vooral tekeningen en grafiek waarin hij het katholicisme propageerde. Zelf beschouwde Toorop het grote stuk De Pelgrim als één van zijn belangrijkste creaties.

Jan Toorop stierf op 3 maart 1928 in Den Haag.

Zie www.inghist.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2016.