kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 21-01-2016 voor het laatst bewerkt.

J.C.J. van der Heyden

Nederlands non-figuratief beeldhouwer, collagekunstenaar, fotograaf, graficus, schilder,

Geboren: 23-6-1928 's-Hertogenbosch, woont en werkt in den Bosch,

Naamsvarianten: Jacques van der Heyden, JCJ Vanderheyden, Jacobus Cornelis Johannes van der Heijden,

De Brabantse wereldreiziger Vanderheyden, die rond 1960 als expressionist werkte, heeft vanaf het midden van de zestiger jaren van de twintigste eeuw een indrukwekkend en invloedrijk oeuvre opgebouwd dat bestaat uit schilderijen, fotokunst, video's, grafisch werk, publicaties, installaties en wat dies meer zij. Vanderheydens werken worden gekenmerkt door een abstraherende beeldtaal en een hoge graad van sensibiliteit. Hij onderzoekt op subtiele wijze de waarneming van fenomenen als licht, ruimte en tijd. Met minimale middelen zoals (horizontale) delingen, illusionistische vlakken, graduele verschuivingen, alsmede delicate verflagen en sterk contrasterende kleurvelden bouwt Vanderheyden fascinerende spanningsvelden op.

waarnemen
Vanderheyden onderzoekt in zijn werk de basisprincipes van het schilderen, maar tegelijk ook de wijze waarop we waarnemen. Grondslag van Vanderheyden's oeuvre is de waarneming van de wereld, en wat ons geheugen met die ervaring doet. Via foto's van landschappen genomen uit het raam van een vliegtuig, schilderijen van de horizon, en voorstellingen van een mogelijke microwereld (zwart-wit rasters, bonte ruitpatronen) legt Vanderheyden relaties tussen observaties van het oog, en de verwerking en opslag ervan in onze hersens. Zijn hele oeuvre is in feite een netwerk van verbindingen. Zelf heeft de kunstenaar het over de ervaring van twee categorieën: ruimte en tijd. Vanaf het begin van zijn kunstenaarschap maakt hij equivalenten voor die ervaring.

Zijn onderzoek naar het kijken begint in de jaren zestig. Met behulp van minimale vormen zoals vlakken en balken in wit, zwart of blauw, deelt hij het oppervlak van het doek zodanig in dat een maximale spanning ontstaat. Meerdere balken vormen samen een poort of een kader, een kruis of een teken. Door het schilderij op te delen in twee vlakken en die telkens opnieuw te verdelen in kleinere vlakken, ontstaan ritmische patronen in zwart en wit die doen denken aan schaakborden. Daarbij is Vanderheyden vooral geïnteresseerd in de wisselwerking tussen voor- en achtergrond.

Vanaf 1970 experimenteert Vanderheyden met fotografie, grafische druktechnieken, video en televisie, media die de werkelijkheid op een eigen, karakteristieke manier ‘reproduceren'. Aanvankelijk reproduceert Vanderheyden vooral zijn eigen werk, later gebruikt hij ook het werk van anderen zoals jeroen bosch, Pieter Breugel of Velasquez. Hij installeert zijn schilderijen in zijn atelier, fotografeert ze – al dan niet via een spiegel – of geeft ze met behulp van een videocamera op een monitor weer. De camera fungeert daarbij als oog waardoor de kijker via de weergave op de monitor niet alleen de ruimte, maar ook zichzelf waarneemt en daarmee onderdeel wordt van het werk. Deze waarnemingen dienen als uitgangspunt voor nieuwe bewerkingen, versies en interpretaties, waardoor steeds nieuwe schilderijen, foto's en drukwerken ontstaan.

Abstracte vormen worden figuratief, figuratieve vormen abstract. Zo ontstaan vanuit een verdeling in zwart en wit vanaf 1977 de ‘horizon-schilderijen', doeken in allerlei formaten en vormen waarin het zwart vervangen is door blauw. Tegelijkertijd begint Vanderheyden de horizon te fotograferen vanuit het raam van een vliegtuig.

1977 Haags Gemeentemuseum, Den Haag (catalogue)
1978 Van Abbemuseum, Eindhoven (catalogue)

In de jaren tachtig bouwt Vanderheyden cabines, kleine ruimtes waarin hij zijn werken al dan niet verkleind of gefragmenteerd tentoonstelt. Door het combineren van beelden uit heden en verleden zoekt Vanderheyden naar betekenisvolle verbanden dwars door ruimte en tijd.

1981 Centraal Museum, Utrecht (catalogue)
1982 Documenta VII, Kassel (catalogue)
1983 Stedelijk Van Abbemuseum, Eindhoven (catalogue)
1986 Galerie van Gelder, Amsterdam
1988 Galerie van Gelder, Amsterdam
1989 De Vleeshal, Middelburg
1990 Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam (catalogue)
1992 Tegelijkertijd/Simultaneous, Galerie van Gelder, Amsterdam
1996 Headquarters ANWB, Den Haag
1997 JCJ Vanderheyden/Marijke van Warmerdam, Galerie van Gelder, Amsterdam
JCJ Vanderheyden Nieuw werk, Galerie Tanya Rumpff, Haarlem
1998 Haags Gemeentemuseum, Den Haag
2000 Chinese European Art Center, Xiamen
2001 Stedelijk Museum, Amsterdam (catalogue)
2002 JCJ Vanderheyden, ICAR, Paris
JCJ Vanderheyden, Galerie Tanya Rumpff, Haarlem

Zijn recente werk vormt in zekere zin de weerslag van de grote wereldreizen zoals de kunstenaar die vanaf circa 1980 maakt. Indrukwekkende fotografische weergaven van sneeuwlandschappen, horizonschilderijen waaronder een uitgestrekte, blauwwitte, lichtgebogen horizon.

De kunstenaar hecht groot belang aan de waarneming van de wereld om ons heen en de onbevangen weergave daarvan. Vanderheyden heeft in z'n publicaties wel verwezen naar Van Leeuwenhoek en Vermeer, naar hun vermogen en kunde om ‘t bijzondere van hun omgeving vast te leggen. Het begrip ‘kamermetafysica', dat voor werk van Vermeer is gebruikt, is ook van toepassing op Vanderheyden. De heldere weergave van zijn observaties heeft een mystieke ondertoon; zijn werk laat zien dat de buitenwereld en onze binnenwereld op duidelijke maar onnavolgbare wijze met elkaar verbonden zijn.

Relevante verwijzingen: Beeldenstorm: Visuele signalen, www.galerievangelder.com


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 361.