kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Joanneke Meester

Joanneke Meester (Purmerend, 1966)

Amsterdam.

Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten Beeldende vorming - afgestudeerd 1990

Kunstenaarscollectief Patchwork 1992-2001
Patchwork legde zich vooral toe op het realiseren van monumentale werken in de openbare ruimte,

Sandberg Instituut 2003-

levende poppen
Na jarenlang te hebben samengewerkt met het kunstenaarscollectief Patchwork besloot Joanneke Meester om zich toe te spitsen op de ontwikkeling van haar persoonlijke, autonome werk. Meester - die sinds kort ook deelneemt aan het programma van het Sandberginstituut - realiseert een aantal intieme videoportretten die op een semi-abstracte manier spreken over thema's als beperking en verdrukking, beklemming en geborgenheid. De 'acteurs' die in haar digitale tableaux vivants figureren worden gedeeltelijk 'ontmenselijkt' en hebben veel weg van levensgrote marionetten. De zelfgefabriceerde 'bodysuits' die zij dragen, zorgen voor een effect van alienatie en bevreemding.

Joanneke Meester maakte in 2002 en 2003 een aantal jaren videofilms waarin levende poppen centraal stonden. Van top tot teen inclusief handen, voeten en gezicht heeft ze acteurs een gebreide nieuwe huid gegeven. De acteurs zijn poppen geworden, ‘mijn mensen' zoals Meester ze noemt, en doen eigenlijk niets bijzonders. Picknicken ("Zonder titel" 2002), poseren voor een groepsfoto bij de garagedeur ("Familie" 2003) of, wanneer het misschien minder met hun gesteld was, als een psychiatrisch patiënt kille tegelruimtes aftasten ("Zonder Titel" 2003), zonder overigens echt angstaanjagend te worden. Ze verbeelden een gevoel van de kunstenaar, en dat kun je soms herkennen. Blijdschap, verveling. Al blijven de gezichtsuitdrukkingen natuurlijk grotendeels verborgen onder de pakken. De ‘mensen' van Meester figureren in een omgeving, bijvoorbeeld een bos of een gebouw. Het ongemak waarmee zij zich daarin bevinden werkt aanstekelijk. Je wordt er zelf raar van als je er naar kijkt. Zitten de pakken te strak? Kunnen ze nog wel ademen? De filmpjes zijn geen verhalen. Het zijn levende schilderijen van deze tijd. Er zijn geen details die overbodig zijn. De acteurs lijken wel buitenaards met hun vreemde koppen en houterige bewegingen. De acteurs zijn rusteloos, sprakeloos en vaak weten ze niet waarheen te lopen. Ze worden te zeer beperkt door hun omhulsel en het bereik van de camera. Het zijn portretten van emoties, in gebreide pakken. Meester is in control.

Joanneke Meester: 'Vaak kijk ik naar de wereld met een zekere afstand, als een maquette waarin mensen zich als poppen bewegen. Je herkent ze, maar je kunt je er niet mee identificeren omdat details ontbreken. Je voelt dat er iets is, onderhuids.'

knuffeldieren
2004 Joanneke Meester maakt knuffeldieren. Lieflijke dieren met eenvoudige benen, romp en armen, dus toch weer een beetje menselijk. Maar daar waar het aaibare pluche normaalgesproken uitnodigt tot contact, schrikken deze miniatuurwezens af door de harde varkenshuid waarvan ze zijn gemaakt. Een heeft ogen van tepeltjes, een ander heeft echte konijnenoren, wederom aandoenlijk en afschrikkend tegelijkertijd. De koddige beesten dragen allen midden op hun buik een stempel, gebrandmerkt als toekomstige hammen. Zoals bij de acteurspoppen is ook nu weer de afstand enorm. Wat tactiel leek, is afschrikwekkend. Wanneer met je hand over de beesten zou strijken, gaat er vast een rilling door je heen. Deze stukken van doden dieren hebben we doorgaans ver uit ons dagelijkse leven gebannen.

Meester: 'Ze hebben in eerste aanblik iets aandoenlijks, maar ze schrikken ook af. Je laat je verleiden op zekere afstand, maar het is de huid die het ineens zo beladen maakt. `Aargh, eng!ÕÕ, zegt mijn nichtje van zes, maar ze wil de knuffels wel altijd even zien. Nee, het is niet bedoeld als protest tegen de bioindustrie. Dat is me te opgelegd. Maar ik vind het best als iemand dat zo opvat.'

pistooltje van menselijke huid
Joanneke Meester maakte een pistooltje, ditmaal geen varkens- of gebreide huid, maar van menselijke huid - haar huid, maar daar gaat het niet om. Vlak voor de Kunstvlaai, de alternatieve kunstbeurs van 8 tot en met 16 mei op het terrein van de Westergasfabriek in Amsterdam, zal het worden ondergedompeld in de formaldehyde, en komt het, hangend aan nylondraadjes te zweven in een glasvitrine, geplaatst op een witte sokkel. 'Zonder titel, 2004.' De begeleidende tekst zal melden dat menselijke huid is gebruikt. Dat het van de kunstenares afkomstig is, blijft achterwege.

Meester: 'Je kunt je afvragen of dit zo grensverleggend is. Vergelijk maar eens wat er gebeurt in programma's als Extreme Makeover. Maakbaarheid van het lichaam is al gemeengoed. Het enige verschil is dat ik weggehaald materiaal gebruik. Als persoon wil ik niet op de voorgrond treden. Maar ik realiseer me de paradox. Het is wel m'jn huid, er zit wel mijn gevoel in. Het kan zelfzuchtig over komen, daarvan ben ik me bewust. Er zit een negatieve kant aan dit werk. Het is niet zo bedoeld.'

Hoe ver kun je gaan, als kunstenaar? Is dit een statement? Is het meer dan zelfverminking? Is het exhibitionisme? Reacties van collega's in het instituut varieerden al in de aanloop naar het project. De een gruwelde ervan, de ander omarmde het idee. Voor haar was het in het licht van haar vorige werk niet eens zo'n onlogische stap, al is een zeker engagement nadrukkelijker dan ooit aanwezig. 'Het pistooltje drukt mijn bezorgdheid over het toenemende geweld in de samenleving uit. Je treft iemand op afstand, zonder direct contact te maken, in tegenstelling met een mes, bijvoorbeeld. Het fascineert. Het is onwerkelijk. Onwezenlijk. Totdat je beseft dat het de huid is die wordt doorboord. Dan is de afstand opgeheven. Misschien leidt het tot bewustwording. Je voelt je zo machteloos, je kunt er zo weinig aan veranderen. Ik kon dan ook niet anders dan mijn eigen huid gebruiken. Anders zou het aan zeggingskracht verliezen. Ik zou me ook nog eens schuldig voelen, als ik het iemand anders had gevraagd.'

Automutilatie keert geregeld terug in de kunsten. De Body Art van Wiener Aktionisten bijvoorbeeld, met Otto Muhl, Hermann Nitsch en Gunter Brus. De performances van Chris Burden, Marina Abramovic haar partner Ulay. Recenter zijn de verbouwingen die de Franse kunstenares Orlan aan haar gezicht liet verrichten - vanaf 1990 - naar model van vijf mythische vrouwen: het voorhoofd van de Mona Lisa van Leonardo da Vinci, de kin van de Venus van Botticelli, de neus van Diana uit de School van Fontainebleau, de mond van Europa van Boucher en de ogen van Gerards Psyche; de ingrepen liet ze op video vastleggen en terwijl de scalpel op beeld voor een gruwend publiek - komt allen! - de eerste jaap aanbrengt, las ze haar 'Manifest van de Vleeskunst' voor.

Joanneke Meester voelt geen verwantschap. Geen ceremonie om het lijden te illustreren, geen buitenzintuiglijke ervaringen; het waren destijds verklaringen waarmee de Body Art in een kader werden geplaatst. 'Deze kunstenaars pasten in hun tijd. Ze probeerden van alles uit, veelal onder invloed van genotsmiddelen. Maar bij mij ligt het anders. heb de grens niet opgezocht, ik ben hem tegengekomen. Ik heb een beeldje gemaakt, en daarvoor had ik mijn eigen huid nodig.' Ze wilde dan ook alleen het eindresultaat laten zien. Het tonen van tussenstadia zou, zo meende ze, veel van de verbeelding hebben weggehaald. 'Natuurlijk had ik er ook een spektakel van kunnen maken. Ook een performance. Ook video-opnamen van de operatie. Maar daar voelde ik niets voor. Een vriend heeft alles wel gefilmd, maar die opnamen zijn voor mezelf, voorlopig. Dat ik heb me heb laten verdoven zegt genoeg. Het is bovendien nooit in me opgekomen om zelf mijn huid weg te halen.'

Safe/Not Safe


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 425.