kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 09-12-2008 voor het laatst bewerkt.

Joseph Beuys

Joseph Beuys (1921 - 1986)

Duitse tekenaar, schilder, beeldhouwer, performance, environment en objectkunstenaar,

Geboren 12 mei 1921 Kleve Dusseldorf, Krefeld,
Gestorven 23 januari 1986 Kleve Düsseldorf-Oberkassel, Krefeld,

Naamsvarianten: Josef Beuys, Joseph Heinrich Beuys,

Beinvloed door Wilhelm Lehmbruck, Constantin Emile Meunier, George Minne, Johann Wolfgang von Goethe, Marcel Duchamp, Paul Klee,

Joseph Beuys wordt beschouwd als een van de meest invloedrijke personen van de avant-garde in de jaren zestig en zeventig van Europa. Zijn werk bestond uit assemblages van verscheidene artikelen en objets trouvés, tevens regisseerde hij verschillende happenings. Beuys verwierp abstracte-kunst ten gunste van een esthetiek die zwaar leunde op zijn eigen ervaringen en die het subject de boventoon liet voeren. Zo signeerde Beuys allerlei producten uit onder andere Oost-Duitsland in het kader van zijn Wirtschaftswertprinzip; de vraag wat moet geproduceerd worden en hoe en daar over nadenken, creëert culturele overwegingen. Het beïnvloedt onze cultuur en zo produceren wij spirituele goederen.

Belangrijk binnen Beuys oeuvre zijn het gebruik van materialen als vet, vilt, koper en was welke allen sporen van degradatie door chemische, fysieke, biologische en mechanische processen vertonen en motieven als het hert en de haas. Zowel de materialen als de motieven hadden voor hem een strikt persoonlijke betekenis. In zijn performances praat de artiest met dode dieren (Hoe men de kunst verklaart aan een dode haas). Hij was ook een invloedrijke vertolker van de videokunst.

Met zijn acties, installaties, tekeningen, sculpturen, discussies en politieke stellingname trachtte Beuys tegenpolen met elkaar te verzoenen en te confronteren: warm en koud, noord en zuid. Zijn uiteindelijke doel was de soziale Plastik, de maatschappij als kunstwerk. Beuys gedachtenwereld, door hem zelf als kunstwerk betiteld, werd vooral beïnvloed door de Duitse Romantiek, natuurvolkeren en de antroposofie. Beuys beschouwde de kunstenaar als sjamaan en de kunst als een instrument voor sociale en geestelijke verandering. Met zijn werk wilde Beuys de harmonie herstellen die in onze wereld naar zijn mening flink verstoord is. Hij had een utopisch geloof dat kunst in staat is alles tot een hogere spirituele orde te transformeren, tot een harmonie tussen mens en aarde, tussen de mens en het leven. 'Iedere mens is een kunstenaar', luidt een veel aangehaalde uitspraak. Deze stelling typeert zijn enorme vertrouwen in het creatieve potentieel van de mens. Alleen een ware utopist is tot zo'n uitspraak in staat.

biografie
Geboren 12 mei 1921 Dusseldorf Krefeld als zoon van een koopman.

Joseph Beuys studeerde wiskunde, fysica en chemie vóór hij zich in 1947 inschreef aan de Staatliche Kunstakademie in Düsseldorf.

In zijn verlangen de zwakkeren te helpen wilde hij arts worden totdat die ambitie door zijn diensttijd in de oorlog werd gestopt.

Tweede Wereldoorlog
1941-1945 Militaire dienst als Luftwaffe-piloot boven onder meer Rusland: hij is verschillende keren gewond geraakt.

De vilthoed
De vilthoed die de kunstenaar altijd draagt en zijn internationaal waarmerk is geworden bedekt de zilveren plaat in zijn schedel die daar ingeplant werd nadat hij met zijn Stuka-duikbommenwerper was neergestort. In 1943 werd hij neergeschoten boven Crimea. Bijna doodgevroren, werd hij gevonden door een tartaarse nomadenstam die zijn leven redden door hem in vilt en vachten te wikkelen - materialen die hij later vaak gebruikte in zijn werk en stonden voor levensbevestiging.

1946 terugkeer uit Britse krijgsgevangenschap.

Kunstacademie
Na de oorlog koos Joseph Beuys voor de kunst. Beuys studeerde van 1947-51 beeldhouwkunst en tekenen aan de Staatliche Kunstakademie te Düsseldorf bij Josef Engeling en was vanaf 1949 leerling bij de beeldhouwer Ewald Mataré.

Zijn aanvankelijke werk omvat tekeningen en aquarellen die, evenals zijn vroege plastieken, nog volledig op de realiteit betrekking hebben, al hebben de gedeformeerde figuren een symbolische betekenis. In de jaren '50 onstonden duizenden tekeningen, waarbij hij de meest uiteenlopende materialen gebruikte en de meest voorkomende thema's de vrouw, dieren en mythologische onderwerpen waren.

leven is kunst en kunst is leven
Na een mentale crisis in 1955-56 ontwikkelde Beuys een eigen kunstopvatting. In dit kunstbegrip was het leven kunst en de kunst het leven.

professor beeldhouwkunst
Van 1961 tot 1971 was hij professor in monumentale sculpturen op De Staatliche Kunstakademie in Düsseldorf. Hij doceerde hier de creativiteit als synoniem voor vrijheid en het leven zelf. In zijn behoefte outcasts te rehabiliteren gaf hij vooral les aan hen die geweigerd waren door het instituut.

Fluxus
Samen met Nam June Paik en Maciunas sluit hij zich in 1962 aan bij de neo-dada beweging Fluxus.

Aan het einde van de jaren vijftig, als hij zich heeft aangesloten bij de 'actiekunst' van de beweging Fluxus, zet bij hem een kritische en provocerende instelling door ten opzichte van de wijze waarop tot dan de kunst werd bedreven. Beuys wilde het vermogen tot iets be­leven opvoeren door improvisaties en door de toeschouwer daarbij te betrekken. Uitgangspunt daarbij is zijn opvatting over de kunst in het algemeen, volgens welke alle uitingen en werkzaamheden van het menselijke leven als kunst moeten worden beschouwd. Omdat het kunstwerk als proces van kennisverwerving en als model van de toekomst op de samenleving is betrokken, moet daaruit het politieke engagement van de kunstenaar voortvloeien.

Joseph Beuys organiseert zijn eigen Fluxus happenings, voert zijn eerste Aktion (akties) met vet op in galerie Rudolf Zwirner, Keulen.

Het eerste Fluxusconcert dat hij in Düsseldorf organiseerde (1963) maakte op niet mis te verstane wijze duidelijk dat dit soort activiteiten tegen de traditionele kunst was gericht. Dit soort actiekunst onderscheidde zich van de spontane happenings door de innerlijke logica waarop ze gebaseerd waren en de doordachte samenspraak tussen acteurs en publiek. Uit deze Fluxusbeweging, die de grenzen tussen kunst en leven, muziek, toneel, poëzie en beeldende kunst op provocerende wijze wilde opheffen, ontwikkelde Beuys een "verruimde kunstopvatting": wetenschap, politiek en kunst werden door hem gedefinieerd als complementaire deelgebieden.

de sociale sculptuur
In 1963 had Maciunas, het brein achter Fluxus, verklaard "dat de oogmerken van Fluxus de sociale (en niet de esthetische) orde betreffen". Alle Fluxuskunstenaars streefden naar een zo dramatisch mogelijk materiaalgebruik, en ook Beuys zoekt in zijn objecten en installaties naar een verdieping van de expressie. Het ontbrak Fluxus echter aan een theoretisch en cultuurfilosofisch fundament. Beuys koos niet de weg van de conceptuele kunst, maar formuleerde door de stapsgewijze uitbreiding van zijn thematiek zijn betrekkelijk overzichtelijke doel als kunstenaar: het door een schok reactiveren van de onderdrukte creativiteit waarover ieder mens beschikt, kan de weg vrij maken voor complexe handelingen en ideeën, die de kunstenaar moet verwoorden; het kunstwerk werd door Beuys aangeduid als "de sociale sculptuur".

Middels een enorme productie van tekeningen, beeldhouwwerken, objecten, environments en performances ontwikkelt Beuys een symbolisme dat berust op mythologische thema's, mystieke rituelen en archetypen. Door verschillende artistieke media te combineren met zijn eigen levensverhaal probeert hij een eenheid van kunst en leven te bereiken. Duidelijke invloeden van de antroposofie, de mythologie en de religie zijn te vinden in zijn werk.

ieder mens is kunstenaar
De artistieke arbeid is geen doel op zich. Door het hanteren van ruwe materialen komt er energie vrij, die het mogelijk maakt de platgetreden paden van het eenzijdige denken te verlaten en nieuwe samenhangen te ontdekken. Beuys' acties en objecten worden door zorgvuldig beredeneren gereduceerd tot een opzettelijk moeilijk te definiëren irrationeel niveau. De omgang met de dingen moet leiden tot een bundeling van aan verleden en toekomst gerelateerde associaties tot één symbool. Elke creatieve bezigheid - "ieder mens is kunstenaar" - heeft direct betrekking op het bestaan en de denkwijze van de mens.

Voor Joseph Beuys is het concept, het idee, het belangrijkste. Volgens Beuys zien we oplossingen voor actuele problemen over het hoofd omdat we niet durven af te wijken van vastgeroeste denkpatronen. Niet materiële kunstvormen, zoals performance en de videokunst, zijn bij conceptuele kunstenaars zoals Beuys erg populair. De installaties van Beuys, waarbij de materialen vaak verband houden met de begrippen warmte en energie, zijn vaak weinig meer dan een herinnering aan een performance.

Beuys is geen kunstenaar die een kunstwerk met eeuwigheidswaarde zoekt. Zijn leven draagt het karakter van één voortdurende actie. Zijn eigen activiteit staat in zijn kunst centraal. Met zijn acties wil hij processen op gang brengen. Hij wil het bewustzijn prikkelen en nieuwe ervaringsmogelijkheden bieden, die buiten de traditionele grenzen van schoonheid liggen. Zijn kunstwerken maken dan ook geen esthetische indruk. Materiaal, dat hij voor zijn werk gebruikt heeft, ligt vaak bijeen in vitrines en verschijnt zo als kunstwerk. Ook neemt hij bestaande voorwerpen, waaraan hij een kleine verandering aanbrengt, zodat ze iets absurds krijgen. Met het voor hem karakteristieke materiaal vult hij ook ruimtes, die dan het karakter krijgen van een environment. Sommige van Beuys' acties zijn vastgelegd op film en video. Beuys' werkmateriaal is meestal vergankelijk van aard zoals vet, vilt, dode dieren en bijenwas. Hij is gefascineerd door het leven, in het bijzonder door het voorbijgaande karakter ervan. Hij maakte studie van biologie en wiskunde. Ook zijn oorlogservaringen hadden hem geconfronteerd met dood en verderf. Beuys' werk bevat veel ongrijpbare en religieuze elementen. Zijn acties vertonen overeenkomst met een magisch ritueel, terwijl ook de hierbij gebruikte attributen religieuze associaties wekken. Het kruismotief bvb. keert herhaaldelijk terug in zijn werk. In zijn doelstellingen past ook het lesgeven, als middel om denkprocessen op gang te brengen. Hij maakte de kunstacademie van Düsseldorf tot een centrum van de nieuwe kunstrichtingen. Veel belangrijke kunstenaars zoals Palermo en Ruthenbeck waren leerlingen van hem.

1964-82 Deelname aan Documenta 3-7, Kassel.

1966 Homogene infiltratie voor een concertvleugel,
met vilt overtrokken vleugel, 100x152x240,
Parijs, Musée National d'Art Moderne, Centre Georges Pompidou

De piano is van zijn poten ontdaan en lijkt hulpeloos op de grond te liggen. Hij is helemaal overtrokken met vilt. Vilt isoleert, beschermt en verwarmt niet alleen de mens, maar ook de ideeën. De door vilt tot zwijgen gebrachte vleugel krijgt het aanzien van een logge misgeboorte. Het geluid wordt vervangen door het gesnater van een gans, die tijdens de première naast het instrument stond. Het effen grijs van het vilt en het opvallende rode kruis zinspelen op conflicten, op oorlog en ziekte en het zwijgen van de toch zo muzikale Duitsers ten tijde van het softenonschandaal.: "de grootste hedendaagse componist is het softenonkind". Vilt en kruisteken waren ook de basis voor vele andere objecten. Op het front is een okerrode vlek met een tekst (alleen woord borealis - poollicht - is leesbaar). Op de zijkant hangt een affiche. Boven twee okerige vlakken, een beschilderde speelarm van een viool en een beschilderde strijkstok. Daarnaast nog een vilten deukhoed. Achter de piano een muziekstandaard.

Het niet-zichtbare vormde een belangrijk aspect in Beuys' denken. Voorwerpen hebben bij hem altijd een metaforische lading. 'Er is een zichtbare en een onzichtbare wereld', zegt Beuys. 'Tot de onzichtbare wereld behoren de niet waarneembare krachtenvelden, vormverbanden en energiebanen; ook wat men gewoonlijk het innerlijk van de mens noemt, hoort daarbij.'

Eurasia
Het werk van Beuys is sterk verbonden met zijn biografie. Beuys zelf verklaart dat de levensomstandigheden waaronder hij langs de grens aan de Nederrijn was opgegroeid, van beslissende invloed voor zijn kunstenaarschap zijn geweest. Aan grenzen van allerlei vorm heeft hij altijd een hekel gehad. Zo is hij steeds een voorvechter geweest van een Europa zonder grenzen. Een 'Aktion' uit 1966 draagt de naam Eurasia. Ook de grenzen tussen Europa en Azië, tussen West en Oost, wilde hij slechten, grenzen die in de mens zelf aanwezig zijn.

1967 Deutsche Studenten Partei
Beuys richt de Deutsche Studenten Partei op, die vecht voor een nieuwe staat van socialisme, vrijheid en creativiteit. Hiermee voerde hij een politieke actie voor 'directe democratie door volksstemming'. Dit soort activiteiten beschouwde Beuys toen als zijn belangrijkste 'kunstwerken' en hij wijdde zich sindsdien vrijwel alleen nog aan de politiek. Hij richt verschillende verenigingen en groepen op met het doel de creativiteit op alle terreinen van het leven te stimuleren.

1972 ontslag als hoogleraar beeldhouwkunst
Joseph Beuys werd in 1961 benoemd als hoogleraar beeldhouwkunst aan de Staatliche Kunstakademie in Düsseldorf; In 1972 werd hij naar aanleiding van discussies over de politiek van toelatingsbeperkingen van de Akademie ontslagen.

Enerzijds ontwikkelde Beuys zijn pedagogisch concept als een integrerend aspect van zijn kunstopvatting, anderzijds als consequentie van discussies en confrontaties met zijn studenten. Die confrontaties moeten worden gesitueerd in de context van contemporaine stromingen als Fluxus en de studentenbeweging, die zowel de inhoud als de methode van zijn lesgeven hebben bepaald. Beuys verlegde de grenzen van het doceren en ontwikkelde een nieuwe opvatting over de rol van de leraar, die veel verder ging dan de traditionele functie van de academiedocent. Zijn onconventionele manier van lesgeven, zijn Aktionen en Ringgespräche hebben veel studenten geïrriteerd, maar bij anderen deden ze ook het besef ontwaken dat ze bij Beuys een unieke kans kregen om echt iets te leren.
Het succes van zijn onderwijs blijkt enerzijds uit de hoge studentenaantallen - in het wintersemester 1971/72 telde zijn klas maar liefst 233 studenten - en anderzijds uit de grote verscheidenheid van kunstenaars die uit zijn klas zijn voortgekomen. Men hoeft bijvoorbeeld maar te denken aan kunstenaars als Anatol Herzfeld, Peter Angermann, Lothar Baumgarten, Walter Dahn, Felix Droese, Rainer Imi Giese, Jonas Hafner, Jörg Immendorff, Anselm Kiefer, Imi Knoebel, Paco Knoeller, Erinna König, Bernd Lohaus, Inge Mahn, Ulrich Meister, Blinky Palermo, Ilia de Riska, Ulrike Rosenbach, Reiner Ruthenbeck, Michael Ruthkowski, Katharina Sieverding, Johannes Stüttgen, Norbert Tadeusz en vele anderen.
Dat Beuys zijn leraarschap ooit als zijn grootste kunstwerk bestempelde, wijst duidelijk op het belang dat hij zelf aan zijn lesgeven hechtte. - (Zie de artikelen Wenen.

In 1975 eredoctor van het Nova Scotia College of Art in Halifax (Canada).
In 1978 Kaiserring-prijs van de stad Goslar.

Met een overzichtstentoonstelling in het Guggenheim-museum in New York begon in 1979 een reeks van Beuys-tentoonstellingen over gans de wereld.

De Groenen
In 1979 was hij ook een van de mede-oprichters van de Duitse politieke partij de groenen.

Met zijn zaal-vullende tijdelijke constructies, pioneerde beuys eveneens in de stroming die leidde naar installaties in de kunst. In deze installaties en andere sculpturen verwerkt beuys elementen als voedsel, dode dieren, kabels, hout, auto's, muziekinstrumenten en vele andere objecten.

discussies
Naast objecten maakten ook Aktionen en discussies een wezenlijk deel uit van het kunstenaarsgezelschap van Joseph Beuys. Op 18 en 19 april 1980 vond in Museum Boijmans Van Beuningen een dergelijke discussies plaats, waarbij Beuys zijn denkbeelden over kunst en maatschappij op een schoolbord nader toelichtte. In de diagrammen en schema's, die Beuys destijds tekende, zijn de voor zijn kunstopvatting zo kenmerkende begrippen in hun onderlinge samenhang getekend. Warmte en kou zijn in verband gebracht met de wil en het verstand maar ook met de ongevormde energie en verstarde materie. Tussen beide polen neemt het hart een centrale positie in en vormt als drager van het gevoel een belangrijk vormgevend principe in de voortdurende bewegingsstroom waaraan kunst en leven onderhevig zijn.

Grond, 1980-1981
Koperplaten en hout, bureau, stoel, ladenkast, luidspreker, geluidsband
225 x 160 x 220 cm (4x), totaal ca 225 x 1200 x 350 cm

Beuys heeft veelvuldig gebruik gemaakt van alledaagse, veelal gebruikte voorwerpen. Vaak lag een persoonlijke band met deze voorwerpen aan de keuze ervoor ten grondslag.
In Grond neemt het kantoormeubilair van Beuys' galeriehouder René Block een belangrijke plaats in. Vier houten constructies dienen het meubilair tot ruggesteun. Met hun kern van koperen platen hebben zij de betekenis van batterijen, waarin geestelijke energie ligt opgeslagen.
De titel Grond is gebruikt in de betekenis van basis, een grondslag voor activiteit. In weerwil van de gebruikelijke associaties heeft Beuys met kantoormeubilair een monument opgericht als teken van een door de creativiteit te bepalen toekomst. Op één van de koperen platen is de 'Aufruf zur Alternative' bevestigd, een artikel uit de Frankfurter Rundschau, waarin Beuys opriep tot verandering van de maatschappij.

In 1986 Lehmbruch-prijs van de stad Duisburg.

Zie ook Arte Povera, Conceptuele kunst, Fluxus,


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 68.