kunstbus

Ben jij onwetend, leerling, gezel, meester of uomo universale? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 26-03-2011 voor het laatst bewerkt.

Kalligrafie

KALLIGRAFIE

kalligrafie (de ~ (v.), ~ën)
1 schoonschrijfkunst
2 een schoongeschreven stuk tekst

'Schrijven is een kunst', wordt vaak gezegd. Meestal verwijst deze uitspraak naar het inhoudelijke gegeven: schrift als middel om taal weer te geven. Zelden wordt hiermee het grafisch beeldende van het schrijven bedoeld. Bij kalligrafie staat dat grafisch aspect juist centraal. Het is immers de kunstvorm waarin het esthetische van schrift wordt uitgewerkt.

In kalligrafie gaat het erom een begrip of een tekst goed, bekwaam en mooi te schrijven. Het heeft bijgevolg ook betrekking op het materiaal waarmee je schrijft, het papier of perkament waarmee je werkt en de wijze waarop je de te beschrijven ruimte vult. De kalligraaf heeft aandacht voor de woorden omwille van de schoonheid van de letter. Hij wil een inhoud of een boodschap op een aparte wijze laten kennen. De steeds toenemende belangstelling voor deze kunstvorm moet gezocht worden in de toegankelijkheid van de werken, waarin woord en beeld harmonisch samengaan, in het ambachtelijk aspect dat overduidelijk aanwezig is en bewondering afdwingt.

Het woord kalligrafie stamt etymologisch uit het Grieks en is samengesteld uit kalos (mooi, goed, bekwaam) en grafein of graphein (staat voor schrijven en ook samenstellen). Het betekent dus de kunst van het schoonschrijven, niet enkel netjes mooi, ook kunstig mooi. Het schrift werd van oudsher als een gave van de goden beschouwd. Wat ooit startte als een functioneel gebeuren groeide uit tot een kunst van lettertypes, miniaturen en boekverluchtingen.

Vaak wordt bij kalligrafie gebruik gemaakt van een 'brede pen', een pen die in dwarse richting een smalle, maar in lengterichting een brede streep trekt. De brede pen is afgeleid van de ganzeveer die een vergelijkbaar schrijfgedrag heeft maar veel vaker in de inkt moet worden gedoopt en waarvan de lijn meer varieert met de hoeveelheid inkt die er nog op zit. Door kalligrafen vaak gebruikte lettertypen zijn b.v. de middeleeuwse unciaal en het kanselarijschrift.

Ook andere culturen hebben kalligrafie: In de Chinese-kunst en de Japanse-kunst wordt het hoog gewaardeerd, en in islamitische culturen bestaan talloze gekalligrafeerde versies van de koran en worden gekalligrafeerde spreuken uit de koran vaak in tapijten verwerkt of aan de muur gehangen.

Kalligrafie in de Arabische-Kunst,
In de islamitische wereld heeft het Arabische schrift een bijzondere betekenis omdat de koran hierin geschreven is. De vormgeving van de verschillende schriftvormen geldt daarbij bijna als een religieuze handeling, omdat vorm gegeven wordt aan de ooit aan Muhammad geopenbaarde tekst. De vergelijking met het monnikenwerk aan de verluchte manuscripten uit onze middeleeuwen ligt voor de hand. In tegenstelling tot de katholieke cultuur heeft de islam van in het begin evenwel elke plastische representatie van God en de profeten verboden, alsook die van andere levende wezens. De nadruk lag daarom altijd op de schoonheid van het overschrijven van het goddelijke woord. De Arabische kunstenaars hebben heel handig gemanoeuvreerd binnen deze islamitische voorschriften om de kalligrafie als volwaardige kunstvorm te ontwikkelen.

Japanse kalligrafie - Sho of Shodô,
Sho betekent 'schrijven' en de Japanse kalligrafie wordt ook wel shodô genoemd, hetgeen 'de weg van het schrijven' betekent. Het is 'de manier om de Japanse karakters te schrijven'. Kalligrafie heeft bij ons meer iets weg van 'schoonschrijven' of op een bepaalde manier mooi schrijven. In Japan wordt 'sho' meer gezien als een kunstvorm, een kalligraaf kan er lang over doen om één bepaald karakter te kalligraferen. Dat betekent niet dat hij lang over één karakter doet maar hij moet eerst zijn geest helemaal klaarmaken en dan opeens kan hij in een aantal halen achterelkaar het karakter schrijven. Eén kanji (japans letterteken) is al een kunstwerk op zich. Deze wordt ondertekend en van een (rood) zegel voorzien.

Shodo, de weg van het schrijven, legt zowel de nadruk op kalligrafie en haiku als op het schilderen. In Japan is daarbij de essentie vaak de rol die leegte in een kunstwerk speelt: leegte die juist de mogelijkheid en de wegen naar inzicht weerspiegelt en die meestal een grotere rol speelt dan het eindresultaat van het kunstwerk zelf. In Japan maakt men bij de weg van het schrijven veel gebruik van verfijnde Chinese tekens. Het proces dat aan het vervaardigen hiervan ten grondslag ligt, wordt in Japan gezien als het maken van een kunstwerk.

In een tokonoma (nis in een huis of theehuis) ziet men soms een rolschildering hangen met slechts een paar karakters. Dit zijn dan vaak korte kreten of gedichtjes, zoals haiku.
Japanse karakters dienen op één bepaalde wijze geschreven te worden. De karakters zijn opgebouwd uit lijntjes en de volgorde waarin deze geschreven dienen te worden, evenals de schrijfrichting van een lijn (meestal van links naar rechts en van boven naar beneden) ligt per karakter vast.

De Japanse kalligraaf schrijft met een penseel (fude). De druk die op het penseel wordt uitgeoefend bepaalt mede de dikte van de lijn. Voor het maken van inkt wordt een inktsteen (suzuri) gebruikt (links op de rechterfoto), waarin een klein beetje water wordt gedaan.

Chinese Kalligrafie
De schilderkunst en het schrift zijn in China nauw met elkaar verbonden. De Chinese schilder is altijd ook kalligraaf, schrijven is immers voor de Chinezen een 'schilderen van gedachten'. De gebruikte karakters om die gedachten uit te drukken veranderen in een 'spel met inkt'. Ze krijgen een eigen ritme onafhankelijk van hun eigenlijke betekenis en worden dan bewonderd als abstracte tekeningen. Schilderkunst en kalligrafie vereisen eenzelfde basistechniek, het beheersen van de penseeltrek: het resultaat zoals het op het blad verschijnt, kan niet meer veranderd worden, er is geen weg terug. Het is deze 'penseelvoering' die de persoonlijkheid en het talent van de kunstenaar uitstraalt.

De techniek van de penseelvoering, de kalligrafie werd hoog gewaardeerd in China. Onder de Chinese kalligrafie moeten we beslist niet begrijpen de kunst van het schoonschrijven. De Chinese kalligrafie, die beschikt over een eindeloos aantal karakters van onnavolgbare schone vorm, was een modus om met het minimum aan middelen een maximum aan geestelijke diepte uit te beelden. Een Chinees gedicht bijvoorbeeld kan met een handjevol karakters dat zeggen, waarvoor wij twaalf versregels nodig hebben om het te kunnen benaderen. De Chinese schilder werkt op papier of op zijde. Het papier is zo absorberend dat correctie van gemaakte fouten totaal onmogelijk is. De techniek was dus zeer belangrijk.

Het Chinese schrift is gebaseerd op tekens en minder op klanken. Elk teken, of karakter, moest de kalligraaf van buiten kennen. Met de meer dan 40 000 karakters die de Chinese taal kent, is de kalligrafische kunst geen gemakkelijke job.

Men hecht ook veel aandacht aan de inspiratie. De ‘stemming' van de schilder was belangrijk. De kunstenaar moest zich geestelijk voorbereiden op het vervaardigen van het kunstwerk. Soms kon hij 3 dagen lang naar een landschap staren om de juiste lijnen in zijn hoofd te hebben. Hij wachtte dus op inspiratie alvorens te beginnen. Het was belangrijk na te denken bij het maken van een schilderij.

Voor de Chinees moet een schilderij geen verhaaltje vertellen, maar een idee, een begrip uitbeelden. Het is dan ook geen toeval dat er in China abstracte kunst bestond eeuwen voordat men er in het westen aan begon te denken.

De Chinese schilderkunst kent zes punten die een criterium vormen voor iedere schildering. Sjie-ho, een beroemde schilder uit de 5de eeuw, formuleerde met concrete woorden wat altijd in de Chinese schilders geleefd had. De zes punten zijn:
1. De inspiratie die het geheel harmonie en gedeeltelijk diepte geeft
2. De techniek van de penseelstreken
3. De weergave van het onderwerp (de geestelijke inhoud is belangrijk)
4. De passende kleur
5. De compositie, het perspectief en de indeling
6. De studie en het kopiëren van de oude meester

Besluit: De Chinese schilderkunst = de kunst van de leegte.
De leegte, dus het weglaten is een van de moeilijkste facetten van het schilderen. Alleen dát wat absoluut noodzakelijk is, wat niet gemist kán worden, moet worden afgebeeld. Het meest essentiële van de Chinese schilderkunst is dus: met het minimum aan middelen een maximum aan geestelijke waarden uitbeelden. En dat is een onvoorstelbaar zware opgave!

Kalligrafie, poëzie en schilderen stonden in China bekend bekend als de ‘drie volmaaktheden'. De combinatie van deze kunsten werd beschouwd als het hoogtepunt van de artistieke expressie. Ze worden gewoonlijk gecombineerd in de vorm van een dichterlijk geïnspireerde landschap-schildering met een prachtige kalligrafie in een kolom aan één kant. Vanaf de Song-dynastie (960-1279) werd de beoefening van de drie volmaaktheden gezien als de geweldigste prestatie van een ontwikkeld iemand. De Song-keizer Hui Zong (1101-1125) was een van de eersten die het schrijven in een kunstvorm transformeerde. Hij ontwikkelde een elegante stijl van kalligrafie, ‘slank goud' genoemd. Hui Zong was een begaafd dichter en schilder, en onder zijn bewind floreerden de kunsten. Hij plaatste schilderen bij de onderwerpen voor de hoogste examens voor ambtenaren. De examenvraag was een regel poëzie die op een originele manier geïllustreerd moest worden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vele belangrijke ambtenaren ook gerespecteerde kunstenaars waren.
Zie volledige bron: Chinese_Kunst


Test je competentie op YaGooBle.com.

Je kunt ook zelf een opinie of encyclopedisch artikel op Kunstbus of Muziekbus plaatsen!

lexicon opinie

Test je algemene kennis op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 555.