kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Katleen Vermeir

Katleen Vermeir (°1973 ornem)

Belgische videokunstenares,

Het videowerk van Katleen Vermeir heeft zowel een, op de schilderkunst van de Vlaamse primitieven gebaseerd, picturaal karakter, als een naar de cinema verwijzende documentaire inslag. Tegenstrijdige uitgangspunten weet ze samen te smelten in een poëtische en verrassende beeldvorming.
Katleen Vermeir richt zich in haar werk vooral op de plaats van mensen in hun specifieke architectuur.

2004 - kunstencentrum STUK - ''Cadavre exquis''
Duotentoonstelling van de Brusselaar Heiremans en Katleen Vermeir.

Stoepkrijt en houten latten: Vaak hebben kunstwerken de uitstraling van een heilige koe. Met ontzag en eerbied loop je er in een boog omheen, uit schrik hun verheven aura oneer aan te doen. Dat is nu net niet wat er in STUK van je verwacht wordt. In het kunstencentrum lever je met een stuk krijt jouw hoogsteigen bijdrage aan de tentoonstelling "Cadavre exquis".

"Cadavre exquis" verwijst naar het door de surrealisten zo gesmaakte woordspelletje dat later uitgroeide tot één van 's werelds meest goedkope en populaire familiebezigheden. Op een blad dat doorgeschoven wordt, schrijft de deelnemer een zinsdeel dat aansluit op dat wat zijn buur zoëven neerpende. De woorden ingebracht door de vorige spelers blijven ondertussen secuur toegedekt. Uitkomst van het spel zijn grammaticaal correcte, maar inhoudelijk compleet onverwachte constructies zoals het beroemde Franse voorbeeld "Le cadavre exquis boira le vin nouveau". Met tekeningen gebeurde net hetzelfde. Het liet de stem van het onbewuste aan het woord, beweerden de surrealisten. Vermeir en Heiremans vonden in de anekdote een treffende verwoording voor hun samenwerking: het samenbrengen van afzonderlijke, op zichzelf staande creaties die daardoor een nieuw geheel vormen dat de delen overtreft, maar niet aantast in hun eigenheid.

Pierre Querut
Om dat te bereiken, kan je een gemeenschappelijk vertrekpunt kiezen, zoals de persoon van Pierre Querut, huisbaas van Heiremans en Vermeir maar tevens oudgediend verdeler, producent en realisator van Belgische B-films. In de Expozaal van STUK zie je op groot scherm de beeldverhalen die beide kunstenaars, gescheiden van elkaar, over de man maakten. In het ene verhaal zie je hoe de oude Querut samen met Heiremans een vergeten documentaire over de Niagarawatervallen uit zijn archief opvist. In de andere film wordt Querut je gids tijdens een wandeling in Brussel langs vergeten en verdwenen filmzalen.

Ronny Heiremans - Niagara Falls
Voor Ronny Heiremans is deze tentoonstelling het derde luik van een triptiek waarin de Niagara Falls visueel een centrale rol spelen. Het eerste deel (Etablissement d'en Face Projects, Brussel) fungeerde als voorstudie onder de titel Display (model). Daarin werd een link gelegd tussen de gevonden constructie/situatie (houten loopbruggen) nabij de Niagara watervallen en het eigen werk/creatieproces. Het middelste luik, Temporary Display (Netwerk Galerij, Aalst), toonde het jaarlijkse bouwen en afbreken van de houten esplanade als één continu proces. In het derde werk, Display (cadavre exquis), bouwt Heiremans doorheen drie verdiepingen van het gebouw een houten cassette-wand. Op elke verdieping krijgt de transparante wand de functie van een display.

Heiremans vindt in Querut en zijn Niagara Falls een aanknopingspunt met een rode draad die hem in vorig werk al bezighield: het gegeven van een display of weergavescherm dat niet alleen weergeeft, maar het omkaderde mede beïnvloedt. In die werken waren de Niagara Falls als een louter anekdotisch element aanwezig. Vanop de binnenplaats merk je dat het houten geraamte dat Heiremans bouwde tot aan de tweede verdieping van STUK reikt en het gebouw dwars doormidden deelt. Op iedere verdieping focust het frame alias display zich op een typisch STUK-kenmerk: het onthaal op het gelijkvloers, de cafétafeltjes op het eerste en de videoschermen in de tentoonstellingsruimte op de tweede verdieping.

In de Expozaal zijn er rug aan rug twee grote projectievlakken aan bevestigd. Op één daarvan toont Heiremans een videofilm die hij maakte rond de figuur van Pierre Querut. Querut was in de jaren '70 actief als filmproducent en –verdeler, en als realisator van een aantal toeristische documentaires, onder meer één over de Niagara Falls. In de video van Heiremans komt hij in beeld als een verteller die zijn film klaarmaakt voor visionering. Aan de hand van een aantal technische handelingen schetst Heiremans een warm portret van een man die langzaam, en met een beetje weemoed, in zijn verleden afdaalt.

Vermeir - Brussel
Vermeir gebruikt de voormalige producent Querut om Brussel op een originele manier aan de kijker te presenteren. Vermeir toont op het andere projectievlak Cadavre Exquis (Brusselle, PART: I). Puttend uit zijn kennis leidt ze de kijker langs de verdwenen cinemazalen en filmhuizen van de hoofdstad. Tegelijk toont hij zijn eigen (film)huis dat het decor vormde voor de B-films en documentaires die hij in de jaren zeventig zelf draaide. Heden en verleden, fictie en realiteit vermengen zich in de film van Vermeir. Querut, die zelf ook cameraman was, is zich constant bewust van de invalshoek van de camera. Hij geeft dan ook voortdurend commentaar op de blik van Vermeir door de lens en dus indirect op de status van het beeld. De opgewekte ontboezemingen blijken talrijk: van electorale beïnvloeding tot persoonlijke identiteitscrises, van platenzaak JJ Records tot de lokale nachtwinkel. Het had erger kunnen zijn.
Net als bij Heiremans ontsproot deze film uit een reeds eerder ontstane fascinatie voor steden en hun persoonsgebonden geschiedenis. Getuige hiervan is haar documentaire The History of New York (from the beginning of the world to the present) waarin de kunstenares op een straatoppervlak de Amerikaanse grootstad met krijtstrepen in beeld tracht te brengen. (Een soortgelijke methode past ze toe op Leuven. Als je de trappen naar de ingang van het kunstencentrum afdaalt, kom je haar Carte poétique de tout le monde (Leuven) tegen. Een enorme krijttekening die zich uitstrekt tot aan de overkant van STUKs binnenkoer en het centrum van Leuven in kaart brengt. Hier ervaar je de "cadavre exquis"-knipoog weer: de bezoeker mag het stratenplan vervolmaken door zijn eigen herinneringen aan één van Leuvens plekjes er bij te schrijven of te tekenen.) Waar de kunstenares in de film over New York de geografische en fysieke geschiedenis van de stad met stoepkrijt aanbracht in de straten, wordt er in deze video over Brussel aan de hand van een getuigenis een subjectieve geschiedenis van de stad verteld. Het wordt alsmaar duidelijker dat de documentaire invalshoek waarmee Vermeir steden als New York of nu ook Brussel benadert, eerder over een universeel onderzoek naar tijd en ruimte gaat, dan over een specifieke stad.

Een verdieping lager, in het STUK-café, fungeert de wand van Heiremans als drager van een gezamenlijk werk van beide kunstenaars. TRAILER is een persiflage op de promotiefilmpjes die in de bioscoop de hoofdfilm voorafgaan. Als collage-oefening gaf het hen alle vrijheid om hun samenwerking verder te verkennen.

Op de benedenverdieping werd de balie voor ticketverkoop volledig ingebouwd. Onder andere doordat Vermeir op het aansluitende binnenplein het stratenplan van Leuven tekende, krijgt de wand hier een enigszins geabstraheerd, architecturaal karakter. In een videohandleiding (Mode d'emploi) op basis van een vorig kaartexperiment, wordt de bezoeker uitgenodigd om ook ‘persoonlijke geschiedenis te schrijven', gelieerd aan een specifieke plaats op de kaart. Zo ontplooit zich een stukje subjectieve cartografie (Carte poétique de tout le monde (Leuven)).

2005 CONSTRUCTIE / RECONSTRUCTIE
Voor Katleen Vermeir is het omgaan met constructie en reconstructie herleid tot een reveleren of aanwezig stellen van reële of denkbeeldige architecturale footprints met een bevreemdende topografie. Her en der worden op grote schaal planmatige architecturale en stedelijke weefsels met krijt neergekrast als tijdelijke tweedimensionale layers. Deze worden letterlijk getekend en tegelijkertijd geënsceneerd tot een schijnbaar absurde semi-theatrale act. Hierbij wordt het tekenen en het volgen van het krijtspoor in tijd en ruimte een soort non-performance waarbij enkel deze act videografisch wordt geregistreerd. Op dezelfde videografische wijze wordt tijd en ruimte gevisualiseerd door ‘reconstructie' of het in scène zetten van vermeende schilderijen tot een vorm van licht vibrerende digitale stills.

Sinds 2001 werkt zij aan een reeks zgn. ‘tableaux vivants' of videoschilderijen. Deze tableaux vivants zijn video opnames waarin de tijd wordt stilgezet door het schijnbaar bevriezen van menselijke handelingen tegenover bijna roerloze landschappen of architecturale sites. Bij deze wordt o.a. verwezen naar Middeleeuwse miniaturen waarbij perspectief en schaalverhoudingen zich in een onjuiste en dus bevreemdende opbouw manifesteren. Deze kenmerken worden binnen haar werk overgenomen en op een directe en vaak bewust bricolage-achtige wijze geactualiseerd.

Voor de realisatie van deze videoschilderijen werkt zij samen met Ronny Heiremans. Hij timmert hiervoor letterlijk de opnamesets die ondanks hun functionele betekenis van setting of decorstuk toch als autonome constructies kunnen bestaan. Vanuit deze autonomie geven zij ruimte voor nieuw mogelijkheden en actuele interpretaties. Deze constructies alluderen naar architectuur maar bezitten in geen geval de ambitie om als dusdanig te worden gelezen. Zij staan op zichzelf, zijn in wezen schaalloos en functioneren eerder als aanzetten of als transparante bekistingen van de ruimte. Zodoende opereren deze decorstukken als open structurele staketsels die toelaten om ze met wisselende en bevreemdende weefsel en materialen te omhullen. De functionaliteit van deze constructies wordt a.h.w. ontmoedigd door de bouwsels te herleiden tot onbruikbare, relatief ontoegankelijke formaties die schijnbaar nooit hun voltooiing zullen bereiken. Zij bewegen zich tussen het bewust onafgewerkte en de onvermijdelijke vernietiging.

In deze gedachtegang vindt Ronny Heiremans zijn vergelijk en inspiratie in het verhaal ‘La Posa' neergeschreven door de Spaanse kunstenaar Juan Munoz die het op zijn beurt ontleende aan een onderzoek van een zekere André Friedman. Onder de titel ‘La Posa' gaat het verhaal dat de bewoners van het dorpje Zurite gelegen in de Peruviaanse hoogvlakte, eens per jaar en elk jaar opnieuw, met een zekere onverschilligheid die aan minachting grenst een huis verbranden dat zij zelf kort tevoren hebben opgericht aan de zijkant van het dorpsplein. De Posa is een constructie opgetrokken uit lange palen, dunne boomstammen en touw. De vorm is archetypisch voor ‘het huis'. Wat opvalt bij dit bouwsel is niet zozeer het ontbreken van functionaliteit maar vooral het feit dat de pure doorzichtigheid ervan het idee van een huis als beschutting en onderdak uitsluit. M.a.w. meer nog dan op een huis lijkt het op de idee van een huis. Deze efemere constructies worden door deze dorpelingen noch als poëtische, noch uit religieuze overwegingen opgetrokken of geïnterpreteerd – zij staan er enkel als simulaties voor de leegte, als ontkenning van alle inhoud die gekant is tegen de transparante toestand waarin mystieke ervaringen mogelijk worden.

Met een verwante, eerder conceptuele benadering, interpreteerde en realiseerde Ronny Heiremans in 2003 een videoproductie en dito installatie in het kunstencentrum Netwerk in Aalst. Onder de titel ‘Temporary Display' registreerde hij voor deze realisatie gedurende 10 weken de opbouw en later de afbraak van een ‘passage' met tot doel de val van het water van de Niagara Falls van dichtbij te kunnen ondergaan en uitholling achter de waterval te ervaren. Zonder echt plan, slechts enkele summiere schetsen, wordt deze constructie jaar na jaar in de lente opgetimmerd en aangepast op basis van de herinneringen van het jaar daarvoor en dit rekening houdend met de veranderingen in het landschap als gevolg van de eroderende kracht van het water. Zes maanden later – in de daarop volgende winter – wordt deze ‘passage' opnieuw afgebroken.

De daaruit afgeleide installatie ‘Temporary Display' onderzoekt enerzijds een narratieve ordening en anderzijds een systematische met hetzelfde videomateriaal. In functie van het tonen en het versterken van de inhoudelijke dimensie van de tape wordt een ruimtelijke display geconstrueerd. De totale installatie visualiseert op een intense wijze een werkproces (de constructie en deconstructie van de passage) en toont, parallel daarmee, in een tweede deel het proces als resultaat, waaronder het proces van het maken van de film zelf.

Witte Zaal Gent

Zie ook: www.urbanmag.be (met interview)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2119.