kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 06-04-2011 voor het laatst bewerkt.

Kleurenleer

In de kleurenleer gebaseerd op het subtractief kleursysteem (zie artikel kleur) zijn er van oudsher drie primaire kleuren: geel, blauw en rood. Door twee van deze drie primaire kleuren in gelijke hoeveelheden met elkaar te mengen, verkrijgen we de secundaire kleuren: oranje (geel + rood), violet (rood + blauw) en groen (blauw + geel). Tertiaire kleuren ontstaan door drie primaire kleuren met elkaar te mengen.

Kunstschilders gebruikten traditioneel de kleuren rood, geel en blauw als primaire kleuren. In de kleurendruk, waar eveneens gebruik wordt gemaakt van subtractieve kleurmenging, gelden cyaan, magenta en geel als de primaire kleuren. In de beeldschermtechniek of andere lichtvormen wordt additieve kleurmenging gebruikt met als primaire kleuren rood, groen en blauw.

Secundaire kleuren in de schilderkunst
Lang voordat de wetenschappelijke kennis beschikbaar kwam, werden er in de schildertraditie verfmengingsvoorschriften gevormd die later zijn vastgelegd in een niet-wetenschappelijke kleurenleer die nog steeds onderwezen wordt. Na menging van de traditionele primaire kleuren rood, geel en blauw ontstaan de zogenaamde secundaire kleuren groen, oranje en violet.

Oranje ontstaat uit menging van rood en geel
Groen ontstaat zogenaamd uit menging van geel en blauw
Violet ontstaat zogenaamd uit menging van blauw en rood

Hoewel een verzadigd oranje inderdaad gevormd kan worden door een menging van rood en geel, zal een menging van rood en blauw géén verzadigd paars opleveren en een menging van blauw en geel géén verzadigd groen. Daarom bevatten de primaire pigmenten "blauw" en "rood" vaak ook magenta en cyaan pigmenten.

Hoewel er voor de mens, die immers maar drie typen kleurreceptoren heeft, drie secundaire hoofdkleuren zijn, bestaan de secundaire kleursectoren van de kleurencirkel uit oneindig veel tinten. Door naar verhouding meer of minder van elk tweetal primaire kleuren toe te voegen wordt er een andere tint verkregen kan het groen meer naar het geel neigen (geelgroen) als er meer geel wordt toegevoegd, en meer naar het cyaan als er meer cyaan wordt toegevoegd.

Tertiaire kleuren
De kleurencirkel van Johannes Itten bevat naast de primaire en secundaire kleuren ook nog de zes "tertiaire kleuren" geeloranje, roodoranje, roodviolet, blauwviolet, blauwgroen en geelgroen, en heeft dus in totaal twaalf kleuren. Deze verkrijg je door een primaire kleur te mengen met de secundaire kleur die ernaast ligt.

Kleurenwiel
Op het kleurenwiel heeft iedere kleur een complementaire kleur aan de andere kant van het wiel. Bijvoorbeeld rood en groen, geel en violet, oranje en blauw. Beide kleuren geven een contrast, maar vullen elkaar ook aan. Ze harmoniëren. De kunst is om een rustgevend, harmoniërend effect te creëren. Dus niet even veel van elke kleur, maar een vleugje van de ene bij de andere of omgekeerd. Door in een overwegend rode ruimte groene accenten aan te brengen creëer je een rustgevend, harmoniërend effect. Alle complementaire kleuren hebben dit effect op elkaar.

* In een additief kleursysteem wordt het mengsel van twee complementaire kleuren wit.
* In een subtractief kleursysteem leidt het mengen van complementaire kleuren tot zwart.

In het minder wetenschappelijke traditionele kleursysteem dat bijvoorbeeld door schilders soms gehanteerd wordt, zijn de complementaire kleuren:
. rood en groen
. geel en paars
. blauw en oranje
Velen blijven hieraan hechten omdat deze traditioneel complementaire kleurenparen als harmonischer worden beschouwd dan de hieronder genoemde. Men spreekt in dit geval derhalve van harmonische kleurenparen.

In het wetenschappelijke en natuurkundig juiste kleursysteem zijn de complementaire kleurenparen:
. geel en blauw
. cyaan en rood
. magenta en groen

Het zogeheten 'Chromatisch-Harmonisch rozet van Chevreul' illustreert deze theorie perfect. Op dit kleurenwiel is ook duidelijk te zien welke kleuren met elkaar harmoniëren.

In de kleurenleer spreekt men van warme en koude kleuren. De ene kant van het kleurenwiel (geel-oranje-rood) noemt men de warme kleuren. De andere kant (groen-blauw-violet) zijn de koude kleuren.
Wit, grijs en zwart staan niet op het kleurenwiel. Dit betekent dat ze met iedere kleur kunnen gecombineerd en gemengd worden.
Complementaire kleuren lenen zich uitstekend om accenten te leggen. Bijvoorbeeld blauw-grijze accessoires in een overwegend geel-oranje interieur.

De kleurenleer van Itten kent zeven kleurcontrasten: het kleur-tegen-kleur contrast, het licht-donker contrast, het warm-koud contrast, het complementair contrast, het simultaan contrast, het kwaliteitscontrast en het kwantiteitscontrast.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 334.