kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 15-02-2009 voor het laatst bewerkt.

Kobaltblauw

Kobaltblauw is een pigment met een intens blauwe en zuivere kleur. Het is kostbaar maar tevens uitzonderlijk stabiel.

De naam kobalt komt van het woord kobold, een ondergrondse kwelgeest, waarvan men dacht dat hij vindplaatsen van zilvererts verontreinigde.

In olieverf moet de kleur niet te veel met olie worden vermengd. Door vergeling van de olie kan de kleur een groenige zweem krijgen en gaat de oorspronkelijke kleur wat verloren.

Kobaltzouten werden vanaf 1500 voor Chr. reeds in Egypte gebruikt. Ook in China heeft men gebruik aangetroffen, met name tijdens de Tang-Dynastie (618-906). Het werd daar voor het kleuren van aardewerk gebruikt.

Koningsblauw
Een pigment gebaseerd op kobaltblauw werd in het westen al sinds de Middeleeuwen gewonnen uit blauw gekleurd glas (smalt).
Smalt is glas, dat met kobaltoxide blauw gekleurd is. Om blauwe verf te maken wordt het glas fijngemalen en vermengd met bindmiddel. Als er teveel bindmiddel wordt gebruikt, verkleurt de smalt-verf op den duur tot vuil grijsgroen.

Verf bestaat uit een pigment (kleurstof) en een bindmiddel, meestal olie. Blauw pigment werd bij voorkeur gemaakt uit gemalen half-edelstenen, zoals ultramarijn (lapis lazuli) of azuriet. Maar deze kleurstoffen waren in de 16de en 17de eeuw duur en moeilijk verkijgbaar. Daarom gebruikten schilders vaak smalt als kleurstof.

Smalt is een pigment met een diep-blauwe kleur, bestaande uit kobalthoudend glas in poedervorm. Het wordt of werd gebruikt in de schilderkunst en in keramiek. Als pigment voor olieverf is de functie van smalt overgenomen door het beter dekkende kobaltblauw.
Smalt heeft een transparante werking met olie en werd door de grote meesters gebruikt voor luchten en als drogend element toegevoegd aan overige kleuren (Velazquez). Een nadeel van smalt is, dat het langzaam grijzig wordt. Het glasachtig karakter maakt bovendien dat het lastig te prepareren is.

Door kobaltoxide - in het oudfrans ‘saphre’ - toe te voegen aan het emailpoeder werd het vooral in het Westen veel gebruikte Koningsblauw (Fr.: bleu du Roi) verkregen.

De ontdekking van het element kobalt wordt toegeschreven aan George Brandt (1694-1768). Hij was de eerste die aantoonde dat kobalt de bron van de kleur blauw in het glas was, hetgeen men voor die tijd toeschreef aan het element bismut, dat vaak samen met kobalt wordt aangetroffen. In 1777 troffen Gahn en Wenzel kobaltaluminaat aan bij hun onderzoek naar kobaltverbindingen. Zij ontdekten de stof tijdens experimenten met solderen. De kleur werd voor het eerst commercieel gemaakt rond 1803 of 1804, op basis van een productiemethode van Thénard.

Gedurende de 19e eeuw werd kobaltblauw vooral geproduceerd door het Noorse Blaafarveværket (70-80 % van de wereldproductie). Dit bedrijf werd geleid door de Pruissische industrieel Benjamin Wegner. Het benodigde kobalterts werd uit de plaatselijke mijn gewonnen.

De grote Franse impressionistische schilders zoals Claude Monet en Auguste Renoir gebruikten de kleur zeer graag. Naast kobaltblauw pasten zij ook kobaltviolet toe.

Sinds 1937 is de onderste baan van de Nederlandse vlag kobaltblauw. In de periode daarvoor werd een donkerblauwe kleur gebruikt.

Tegenwoordig wordt kobaltblauw ook voor het drukken van bankbiljetten gebruikt, omdat het fotochemisch makkelijk te herkennen is.

Chemisch hangt de blauwe kleur van de verbinding samen met de omringing van het cobalt-ion door vier liganden. Dit is in het laboratorium te zien door aan een bleek-roze oplossing van een cobaltzout een ongeveer even grote hoeveelheid geconcentreerd zoutzuur toe te voegen. De kleur veranderd naar diep-blauw. Zonder de aanwezigheid van chloride wordt cobalt omgeven door zes relatief kleine watermoleculen. Chloride is als ligand beter gebonden dan water, zeker als het in hogere concentraties aanwezig is, maar chloride is ook groter dan een water-molecule: er passen maar 4 chloride-ionen rond cobalt en de kleur wordt diep-blauw.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Kobaltblauw.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1694.