kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Luc Tuymans

Belgische kunstenaar, geboren 1958 te Mortsel, België, woont en werkt in Antwerpen.

Zijn schilderijen zijn geïnspireerd op foto's en films. Typerend voor zijn herkenbare stijl zijn de kleine formaten, het bleke, monotone kleurgebruik en de op het eerste gezicht onschuldige, bijna poètische onderwerpen. Meestal blijken deze evenwel een misleidende dekmantel voor de verwijzing naar erg geladen gebeurtenissen, zoals ondermeer kindermishandeling, ziekte , nationalisme, en, één van zijn persoonlijke favorieten, de Holocaust. Uitspraken van de kunstenaar bevestigen sociaal en politiek engagement en zijn preoccupatie met subversieve onderwerpen als seksueel misbruik, agressie en xenofobie.

In zijn werk onderzoekt Tuymans de mogelijkheden die de schilderkunst en representatie vandaag de dag nog kunnen hebben. Het is dan ook niet verwonderlijk dat zijn naam steevast genoemd wordt in dit binnen de huidige beeldende kunsten zo belangrijke debat.
tekeningen als Lift (1980) verraden zijn cinematografische blik. Opvallend is de rol van de close-up, de kadrering en andere beeldprincipes die de schilder heeft ontleend aan de cinema. Tuymans heeft zelf in 1981 en 1982 films gemaakt. Zijn filmen was een poging om te ontsnappen aan de martelende vraag wat een schilderij in deze tijd nog kan betekenen. In stills van deze films heeft Tuymans het bewegende beeld op fotografische wijze bevroren. Hun onscherpte sluit nauw aan bij zijn schilderkunstig oeuvre waarin het beeld zelf meteen onderzocht wordt in zijn onmogelijkheden om definitief te zijn. De stills wekken de indruk elk moment weer uit hun pauze-stand bevrijd te worden om zich in de beweging te verliezen.

Our New Quarters 1986
Museum für Moderne Kunst, Frankfurt am Main.

Steeds weerkerende thema's zijn de Tweede Wereldoorlog en het nazisme: Our new quarters (1986), de reeks Die Zeit (1988), Himmler en KZ (1997-'98). De beelden doemen op als een vervaagde herinnering in filmische kadreringen, gereduceerd tot hun minimale verschijningsvorm, alsof ze enkel gekozen werden als uitdaging voor de picturale uitwerking van het schilderproces, terwijl het onderwerp en de bijhorende titels te geladen zijn om als dusdanig geïnterpreteerd te worden. Luc Tuymans zegt dat hij 'de beelden die naar de werkelijkheid verwijzen gelijktijdig wil vernietigen en behouden, want met welke integriteit je ook wil werken, wat je maakt is geperverteerd tot op het bot: je tracht een ander beeld van de werkelijkheid vooruit te schuiven dat nooit klopt met het wezen van de werkelijkheid. Pas met dit besef kan je werken.' Luc Tuymans schildert naar al bestaande representaties, enkel de essentie behoudend, zodat het beeld schraal en spaarzaam verschijnt als een aanzet en het schilderij meer een mentaal beeld dan een representatie wordt. Uit de veelheid aan onderwerpen en referenties treedt de kenmerkende, onmiddellijk herkenbare stijleenheid van Luc Tuymans naar voren. Die stijleenheid is gebaseerd op een gemodificeerde monochromie en het oplossen van het onderscheid tussen figuratie en achtergrond.

Der diagnostische Blick IV 1992

Zijn iconografische thematiek varieert afwisselend van politiek-ideologisch zwaar beladen beelden naar banale, eenvoudige details uit het dagelijks leven. Een huiselijke schemerlamp en de lamp op het bureau van de ss-er, gemaakt van een gevilde mensenhuid, geeft hij weer met dezelfde intensiteit. Schijnbaar onaangedaan observeert hij de schokkende realiteit met de klinische blik van een patholoog-anatoom, voor wie de identiteit van het slachtoffer noch het lot dat hem getroffen heeft, van enig belang is.
Het is veelzeggend dat de kunstenaar een serie van tien schilderijen uit 1992 van zieken in hun terminale stadium Der diagnostische Blick heeft genoemd. Der diagnostische Blick iv toont niet zozeer een portret van zo'n patiënt, alswel een afbeelding van diens gelaat: het schilderij biedt geen enkele mogelijkheid tot het wezen van de geportretteerde door te dringen. De medische wetenschap kan alleen een diagnose stellen wanneer zij zieken als gemankeerde objecten beschouwt. Er bestaan medische foto's, gemaakt in de concentratiekampen, die tegenwoordig nog steeds door artsen worden geraadpleegd.

Blacklight 1994
olie op doek, 55x82cm
stemming. Het oog moet wennen aan de schemering, want pas in tweede instantie doemt een naakt lichaam op de bank op. Het vreemde, onnatuurlijke licht lijkt de scène evenzeer te onthullen als te versluieren.

Tuymans' schemerwereld is eerder tonaal dan coloristisch. In veel van zijn werken lijken de kleuren vergeeld, vergrijsd, verbleekt. Lamp (1994) is opgebouwd uit schakeringen van grijs en groen, bijna als een grisaille. Geschilderd in overwegend horizontale, sensitieve penseelstreken, geeft het schilderijtje niet veel meer dan een indicatie van kleur. Er lijkt een vreemde waas, een zweem over het beeld te hangen, alsof het werk ouder zou zijn dan het is.

In het maart nummer De Witte Raaf (1996) heeft Luc Tuymans onder de titel Over het Beeld een essay geschreven (zie schilderijen, waarin Tuymans een wrang beeld schetst van het opgeleefde Vlaams-nationale zelfbewustzijn. Het schilderij is een echo van het in extreem-rechtse kringen populaire gezegde 'De man werkt, de vrouw werpt.' Tuymans toont het pathetische icoon van de Vlaamse moederschoot voor wat het waard is: als een holle frase, een drogbeeld.

Tuymans vergelijkt zijn schilderijen met nabeelden, die zich aanvankelijk helder en duidelijk aftekenen om vervolgens onherroepelijk te verdwijnen. Om dit ‘verdwijnpunt van het beeld' is het hem te doen: het moment waarop het zichtbare dreigt op te lossen in onzichtbaarheid, het punt waarop niet langer duidelijk is wat een voorstelling precies voorstelt. Zijn werken zinspelen op de onvolkomenheid van schilderkunstige representaties van de (historische) realiteit. Bathroom (1996) verwijst bijvoorbeeld naar de wreedheden van de oorlog: de betegelde ruimte in het vernietigingskamp moet het onvoorstelbare voorstelbaar maken. Het grijze, mistige beeld heeft nog het meest weg van een spookbeeld dat maar niet concreet wil worden.

Cultuurprijs K.U.Leuven/Prijs Blanlin-Evrart 1998 voor Luc Tuymans en Joëlle Tuerlinckx
Luc Tuymans heeft een eigen voorstel over de voortzetting van schilderkunst geformuleerd, waarvan het format een referentie is geworden, ook buiten Vlaanderen. Daardoor zou men hem een schilder par excellence kunnen noemen. Tuerlinckx en Tuymans zijn beide hedendaagse kunstenaars die uiteenlopende tradities en hun mogelijkheden kennen en waarderen, voor wie tradities, media, velden belangrijk zijn maar geen bestaansgrond, eerder een mogelijkheid binnen een bewustzijn dat over die limiet heen reikt en dan ook onvermijdelijk andere patronen zal inbrengen.
Luc Tuymans' schilderijen broeit het geweld; geweld dat zorgvuldig buiten beeld blijft maar dat altijd voelbaar is, dreigend en verontrustend. De voorstellingen tonen hun verwarrende, traumatische inhoud slechts indirect. De beelden lijken incompleet, zoals ook elke herinnering onvolledig is. Het zijn fragmenten, details uit een onoverzienbaar geheel - als de sporen van een misdrijf, de symptomen van een ziekte. Tuymans schildert de perversie van de wreedheid alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Het maakt zijn overwegend kleine doeken uiterst ambigu en ontregelend.

Veel schilderijen zijn gebaseerd op al dan niet historisch beeldmateriaal, zoals foto's uit medische archieven, filmbeelden uit de oorlogsjaren, reproducties uit oude tijdschriften en goedkoop reclamedrukwerk. 'Authentieke vervalsingen' noemt Tuymans zijn werk, vanuit de overtuiging dat originele beelden niet bestaan en elk beeld uit een ander voortkomt. Hij gebruikt familiefoto's en historische afbeeldingen als representaties van sociaal-politieke taboes en een onverwerkt verleden.

Tuymans' werk, elegant en glashard tegelijk, getuigt van 'een esthetiek die niet moreel te duiden is', zoals de kunstenaar het noemt. Wat we van deze beelden moeten denken, laat hij in het midden. Tuymans kijkt door de lens die hem afzondert van een afschrikwekkende wereld, die niettemin geheel en al de zijne is.

Websites: De geheime charmes van Luc Tuymans d-sites.net/nederlands/tuymans.htm, www.depont.nl, www.dewitteraaf.be www.dwars.ua.ac.be


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2034.