kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 13-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Luca della Robbia

Italiaans beeldhouwer, 1400 Firenze - 10.02.1482 aldaar

Luca Della Robbia verbindt het Romeinse realisme met de Florentijnse verfijning. Hij was een zeer begaafde beeldhouwer die in brons en marmer had gewerkt voordat hij rond 1440 als eerste overging op geglazuurd terracotta.

Alberti had zijn Della Pittura opgedragen aan Brunelleschi, Ghiberti, Donatello, Masaccio en aan Luca Della Robbia, wat impliceert dat hij verwachtte dat Luca een even grote rol in de Florentijnse kunst zou spelen als zijn vier grote tijdgenoten. Luca's meesterwerk, een marmeren zangerstribune of cantoria (1431-38) voor de Florentijnse dom (in wedijver met Donatello wiens groep onstuimige knapen contrasteert met Della Robbia's rustige groep zangers), was inderdaad veelbelovend en een waardige tegenhanger van Donatello's cantoria.

Ander werk: marmeren reliëfs voor de campanile van Giotto's Florentijnse Dom (voorstelling van de vrije kunsten), bronzen deur van de domsacristie (1446, Firenze, in 1474 verplaatst), het tabernakel te Peretola (1441-42, met o.a. geglazuurd terracotta), de lunette met Opstanding in de Dom (1443, volledig in majolica) en de reliëfs in de Pazzikapel (o.m. met Evangelisten en apostelen). (Summa; RDM, 67)

De milde en warme menselijkheid en de deemoedige devotie van Luca della Robbia, eigenlijk Luca di Simone di Marco della Robbia, betekenen, naast Donatello's ruige strengheid en Ghiberti's deftige bekoorlijkheid, een verrijking voor de Italiaanse kunst.

Luca della Robbia, opgeleid als goudsmid, had alle eigenschappen van een groot kunstenaar: scherpe waarneming, ingehouden sentiment, soepelheid van uitvoering maar hij miste de ambitie om tot een reus uit te groeien.

Luca en de hele familie Della Robbia worden altijd in verband gebracht met een nieuwe techniek in de monumentale beeldhouwkunst: namelijk het geglazuurde terracotta. In het toenmalige Firenze waren afbeeldingen van de Moeder Gods in polychrome terracotta zeer geliefd, doch zeer kwetsbaar en vergankelijk. Luca bedekte deze beeldjes met een tinglazuur voordat ze een tweede keer gebakken werden, en bereikte zo een bijna onbegrensde houdbaarheid. Deze mooie en goedkope werkstukken vielen zo in de smaak bij de mensen dat de della Robbia's al snel geen raad meer wisten met de talrijke opdrachten. Daarom specialiseerde Luca zich steeds meer op het decoratieve werk voor gebouwen (vb. medaillons voor Brunelleschi's Pazzikapel) en het versieren van kledij en wapens in zijn grote bottega.

De activiteit van Luca werd verdergezet door zijn neef Andrea († 1526) en diens vijf zonen, en een hele reeks medewerkers zodat tot diep in de 16de eeuw deze kleurrijke geglazuurde terracotta's geproduceerd werden. Deze decoratieve werken van zijn talrijke familieleden hebben echter enigszins de roem van Luca della Robbia geschaad.
Luca’s neef en leerling Andrea (1435-1525) maakte alleen gekleurde glazuren. Deze werken zijn vaak kleurrijker en decoratiever dan die van zijn oom. Beroemd zijn de medaillons die hij ontwierp voor het Ospedale degli Innocenti met wikkelkindertjes (1463-1466). Het atelier bleef ook na de dood van Andrea voortbestaan maar de werken die toen vervaardigd worden missen de grote artistieke kwaliteit uit de vroege periode.

Uit de werkplaats van de familie Della Robbia kwamen duizenden kleurrijke geglazuurde terracotta guirlandes waarmee gildenwapens, wapenspreuken of Madonna's die de openbare gelegenheden en huizen versierden, omkranst werden. Wat het onderwerp ook was, de keramiek van della Robbia kwam bijzonder in trek bij de gehele bevolking. Zij gaf uitdrukking aan de optimistische vreugde over het heden, aan het genoegen dat het voorwerp om zijn schoonheid verschafte, wat kenmerkend was voor een natie die gesteld was op esthetisch verantwoorde en gerieflijke steden.

Biografie
De Della Robbia's waren oorspronkelijk lakenhandelaren, maar Luca brak met deze traditie. Zijn vader deed hem in de leer bij de goudsmid Leonardo di ser Giovanni, volgens Vasari destijds in Florence de beste leermeester in dat vak. ,,Nadat Luca bij hem tekenen had geleerd, alsook het werken in was, kreeg hij meer ambitie en begon hij aan enige dingen in marmer en brons; daar deze heel goed uitvielen, kwam hij ertoe het ambacht van goudsmid vaarwel te zeggen en zich zozeer aan de beeldhouwkunst te wijden dat hij de hele dag niets anders meer deed dan beitelen’’, noteerde Vasari.

Zijn opleiding kreeg hij waarschijnlijk in het atelier van Ghiberti. Vrijstaande beelden zijn van hem niet bekend.

Zingende knapen van de cantoria van de kathedraal van Firenze, ca. 1435, marmer, 97x61 (geheel 328x560), Firenze, Kathedraal, Cantoria
De cantoria in haar geheel gold als een waardige tegenhanger van deze van Donatello. In tien vierkante panelen illustreert Luca psalm 150, die volledig uitgeschreven staat op de cantoria. De zingende kinderen, jongens en meisjes, leven in een bekoorlijke ruimte van verrukkelijke verwondering. Elk figuurtje onderscheidt zich in houding en uitdrukking van de andere. De plooien van de kledij zijn even nobel en natuurlijk als bij Ghiberti, maar hier lijkt alles minder berekend, minder gewild. Hij hecht meer waarde aan de schoonheid van de vormen dan Donatello en in tegenstelling met Ghiberti is er in zijn werk niets meer van de gotiek te bespeuren.
Bekoorlijke mengeling van lieflijkheid en ernst die karakteristiek is voor zijn hele oeuvre. Weinig individueel en beïnvloed door het classicisme van Nanno di Banco, vermoedelijk een van zijn leermeesters. Ook verwijzingen naar Ghiberti en sterke invloed van de classicistische Romeinse reliëfs. Zijn grootste werk. (Janson; RDM 67)
De onbekende Della Robbia kreeg waarschijnlijk de opdracht omdat Donatello en Michelozzo toen in Rome waren. Het bovengedeelte heeft iets van een Romeinse sarcofaag op consoles. De architecturale indeling is misschien geadviseerd door Brunelleschi. Sommige van de reliëfs zijn dieper dan andere en uit de bronnen blijkt dat er extra werk nodig was om ze leesbaar te maken van beneden.
Dit werk is samen met die van Donatello tegenwoordig in het dommuseum te vinden.

Nadat hij het procédé van gekleurd terracottabeeldhouwwerken tot zijn kunde had gemaakt vervaardigde hij gekleurde reliëfs. Aanvankelijk hadden deze nog weinig kleur en beperkte hij zich bij de majolica tot wit en blauw glazuur. Het wit voor de figuren, het blauw voor de achtergrond.

De hemelvaart van Christus terracotta bedekt met glazuur, 1442-45, Duomo, Florence
Dit beeldhouwwerk bevindt zich in een lunet boven de deur van de zuidelijke sacristie van de Dom van Florence. Het reliëf is gemaakt van terracotta; het glazuur van een mengsel van mineralen.
Boven de deur van de noordelijke sacristie maakte Della Robbia een soortgelijk maar minder kleurrijk reliëf, van de opstanding. (dom van Florence was zijn eerste geheel keramische werk.

De panelen in en aan de Pazzikapel in dezelfde stad behoren tot zijn fraaiste scheppingen. Hij en zijn atelier vervaardigen vele tondo’s die gebouwen in de renaissancestijl opsieren. Van hem zijn 75 werken, waaronder tal van madonnareliëfs en wapenschilden, bekend. Luca stierf op 10 februari 1482 in Florence en liet een drukbezette werkplaats achter.

Websites: Donatello noem ik Luca della Robbia (1400-1482), een marmer-bewerker, van wiens zangerstribune reeds werd gewaagd. Daar wedijvert hij met Donatello, blijkt weker dan deze, vrouwelijker, gevoelig en zacht ernstig, met dien adel en dien trek van grootheid toch, die in geen Florentijns werk uit dien tijd ontbreekt. In het begin van de jaren 1440 gaat hij vlakverheven werk in geglazuurde gebakken aarde vervaardigen, eerst beschilderd, dan wit op hemelblauw veld. Die techniek stemde overeen met zijnen aard, die niet van het scherpkantige hield, en om haar prachtige decoratieve uitwerking - dat reine kleurakkoord, meelevend met het licht van den dag, brengt ineens vreugde in de grauwe straat, - genoot zij dan ook veel bijval, al werd zij later, buiten de school van Luca della Robbia, nooit volkomen teruggevonden. De liefelijkheid, het tedere gemoed, de goddelijke vrede van zijn madonna's, die ons met meer natuurlijke moederlijkheid toelachen dan die van Donatello, heeft meer tot navolging uitgenodigd dan dezes macht van onmiddellijke waarheid. De marmerhouwers, die voor de binnenversiering van de kerken zorgden, en het reliëf boven het vrijstaande beeld verkozen, waren al meer dan de bronsgieters geneigd aan bloot-decoratieve oppervlakkigheid toe te geven; maar het gemakkelijke bewerken van de malse aarde en het succes van de ‘terra cotta’ leidden nu wel tot vluchtiger uitvoering, veelmeer dan tot nauwlettende studie van de werkelijkheid, terwijl de kleur ook niet de zuivere modelering ten goede kon komen. Zo mag de invloed van Luca della Robbia wellicht ten slotte belemmerend genoemd worden voor de ontwikkeling van het plastisch vormgevoel. - aardewerk van Andrea della Robbia (1435-1523) naast dat van zijn oom Luca, dan is de afstand tussen beiden wel niet uitsluitend door de nieuwe stemming te verklaren: de ontwikkeling brengt het mee, dat Andrea in zijn reliëfs meer zin voor het vol-plastische heeft, - aan den anderen kant zijn de nadelen van de techniek, waar ik reeds op wees, al wat toegenomen: bij Luca voelde men nog altijd den beeldhouwer in marmer, Andrea is uitsluitend kleiboetseerder, - en overigens is het atelier een fabriek geworden, die tot diep in de XVIe eeuw in 't groot voortbrengt; maar daarbij zal het ons niet ontgaan, dat Andrea's kunst, hoe verrukkelijk ook, - want die tijd is zo schoon, dat een afdingend oordeel cum grano salis en slechts als aandikking van een nuance gelden mag, - iets minder verhevens heeft, en gemakkelijk naar het behaaglijke en het sentimentele overhelt; wie de beroemde zuigelingen op den gevel van het Spedale degli Innocenti beschouwt (uit de jaren 1460), zal licht begrijpen wat ik hier bedoel. De Italiaanse beeldhouwkunst na Donatello, August Vermeylen, www.dbnl.org


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 44.