kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 30-03-2008 voor het laatst bewerkt.

Lucas Cranach

Duits renaissance tekenaar, schilder, hofschilder van geschiedenis, jachtvoorstellingen, portretten, religie,

Stroming: Donauschool
Naamsvarianten: Lucas Müller, Lucas Sunder, Cranach d.O.,

Geboren Kronach 1472, Gestorven Weimar 16-10-1553,

Lucas Cranach de Oudere werd als zoon van een kunstschilder rond 1472 in het Frankische Kronach geboren.

Over de opleiding van Cranach d.O. is slechts weinig bekend. Vermoedelijk is hij eerst leerling geweest in het atelier van zijn vader over wie al evenmin veel bekend is, en ondernam hij om zich verder te bekwamen daarna een trektocht, misschien in het jaar 1493 naar Venetië & Palestina en in 1498 via Neurenberg naar het zuiden van Duitsland.

Van 1501-1504 verbleef hij in Wenen, waar hij behalve een groot aantal bijbelse taferelen, geschilderde portretten en heiligenlegendes ook tekeningen maakte voor houtsneden. Zijn stijl in deze periode valt op door de sterk persoonlijke inslag, het realisme en een warm koloriet.

Een bekend werk van hem uit die periode is de Kreuzgang Christi (1503, München, Alte Pinakothek). Nieuwigheid in de compositie is dat Christus rechts staat en de twee moordenaars links. Daartussen staan Maria en Johannes. De zwartblauwe wolken roepen een gevoel van duistere tragiek op, die zich over de als versteende groep van Maria en Johannes uitstrekt. Deze groep is het steunpunt van een vernieuwende compositie, die het oude christelijke drama in een andere lyrische vorm weergeeft met een uiterst gewaagd perspectief.

Als zijn vroegst bekende schilderij geldt een KRUISIGING (kort voor 1502, Wenen, Kunsthistorisches Museum). Cranach heeft veel gewerkt voor de Weense humanistenkring (PORTRETTEN VAN HET ECHTPAAR JOHANNES EN ANNA CUSPINIAN, 1503, Winterthur, verzameling Reinhart; RUST TIJDENS DE VLUCHT, WestBerlijn, Staatliche Museen).

Uit 1504 dateert zijn oudste werk met een signatuur. In datzelfde jaar ging hij vanuit Wenen naar Wittenberg, waar hij door keurvorst tot Saksisch hofschilder was benoemd.

Cranach kende het werk van Dürer. Zijn stijl verandert volkomen. Langzaamaan ontstaat de zgn. Saksische Cranachstijl, gekenmerkt door een harmonische maar vlak-decoratieve compositie en soepele vormen. Hiermee had hij groot succes. Dankzij zijn vele leerlingen kon hij aan de vele opdrachten voldoen. Bekende werken in deze stijl zijn de talloze Lucretia's, Eva's en Venussen.

Sinds 1507 is een atelier Cranach bekend dat destijds als enige een naam had die op één lijn stond met die van Dürer. Frederik de Wijze verleende hem reeds in 1508 een wapenbrief met een gevleugelde slang. Omdat heel zijn atelier met dit wapen signeerde, wordt het moeilijk de werkaandelen van elkaar te onderscheiden.

De reis van Cranach naar Mechelen in 1508, om daar voor zijn keurvorst een portret te maken van de jonge Karel V, bood hem de gelegenheid kennis te maken met de Nederlandse schilderkunst, waarvan vooral het werk van Quentin Massys op Cranach indruk maakte. Ook heeft hij daar de Italiaanse schilderkunst, vooral die van Leonardo da Vinci, leren kennen, want persoonlijk is Cranach d.O. waarschijnlijk nimmer in Italië geweest.

Het Vorstenaltaar van Dessau (1510-12, Dessau, Staatliche Galerie) geeft reeds een verandering van compositie te zien met monumentale halffiguren. Daarnaast begon hij in 1509 met een levendige produktie van houtsneden. Lucas Cranach ontwikkelde zijn werkplaats tot een kunstzinnig en veelzijdig handwerksbedrijf.

In 1512 trad hij in het huwelijk met Barbara Brengbier, de dochter van een raadsheer in Gotha. Uit deze echt zijn de zonen Hans en in 1515 Lucas (de Jongere) geboren. Beiden werden, zoals vader, kunstschilder. In de volgende jaren liet Cranach een omvangrijke verbouwing aan zijn grote huis aan de Slotstraat nummer 1 uitvoeren.

De schilder Cranach nam naast zijn eigenlijke beroep ook naarstig deel aan het gemeentelijke en economische leven van Wittenberg. Hij dreef daar een wijntapperij, een apotheek, een drukkerij en een boekhandel, en werd bij dit alles ook nog raadslid. Deze activiteiten als goed burger verzekerden hem van het vertrouwen van de keurvorst.

In deze jaren bracht Cranach d.O. zijn KINDERMOORD VAN BETHLEHEM (ca 1515, Dresden, Gemäldegalerie) tot stand, alsmede talrijke portretten (HERTOG HENDRIK DE VROME en HERTOGIN CATHARINA VAN MECKLENBURG, 1514, Dresden, Gemäldegalerie) en verscheidene portretten van Luther.

In de jaren 1517 en 1519 werden Cranachs dochters Ursula en Barbara geboren.

1519 Cranach wordt voor het eerst lid van de raad in Wittenberg

In het jaar 1520 kreeg Cranach het recht een apotheek te drijven. Bij zijn dochter Anna, die in hetzelfde jaar geboren werd, was Maarten Luther peetvader bij de Doop.

Cranach wordt beschouwd als één van de voornaamste schilders van de Duitse Reformatie.
Zijn zeer nauwe vriendschap met de kerkhervormer was van grote invloed op het werk van Cranach. Reeds in 1521 publiceerde hij zijn reeks houtsneden PASSIONAL CHRISTI EN ANTICHRISTI, waarin de meester de voorbeeldige levenswandel van Christus stelde tegenover de wijze waarop de paus en de curiekardinalen door het leven gingen. Voor de bijbelvertaling van zijn vriend Luther vervaardigde Cranach in de jaren 1520-27 reeksen houtsneden.

Vanaf 1523 dreef Cranach korte tijd een drukkerij, later ook een boekhandel.

1525 Cranach treed als huwelijksbemiddelaar van Maarten Luther bij Catharina van Bora op en wordt trouwgetuige. Van Luthers eerste zoon Johannes werd Cranach peetvader bij de Doop.

Het feit dat Cranach aan de kant stond van de Reformatie en als de schilder bij uitstek van de kerkhervormingsbeweging werd beschouwd, weerhield hem er niet van ook voor katholieke opdrachtgevers te werken, en wel volgens de gebruikelijke iconografie.

Een groot werk met een protestantse thematiek schilderde hij in 1529: DE RECHTVAARDIGING VAN EEN ZONDAAR DOOR HET GELOOF (Gotha, Schlossmuseum).

Portret van Maarten Luther, 1529

Cranach gold als een van de aanzienlijkste en rijkste burgers van Wittenberg. Hij was vele jaren lid van de Wittenberger raad en bekleedde ook meerdere malen het ambt van burgemeester.

De dood van zijn talentvolle zoon Hans in 1537 in Bologna trof Cranach zwaar. Drie jaar later stierf ook zijn vrouw Barbara.

1537 Eerste periode als Wittenbergse burgemeester; In de jaren 1537-44 is Cranach d.O. driemaal burgemeester van Wittenberg geweest.

In deze tijd schilderde hij zijn TAFERELEN UIT HET liJDENSVERHAAL (WestBerlijn, Schloss Charlottenburg, en Wenen, Kunsthistorisches Museum).

In 1547 vroeg Cranach keizer Karel V om genade voor de gevangen keurvorst Johann Frederik.

1551 verhuizing naar Innsbruck,
De schilder vergezelde zijn keurvorst Johan Frederik tijdens diens verbanning van twee jaar naar Augsburg en Innsbruck, en keerde slechts voor korte tijd terug naar Wittenberg om de rest van zijn leven door te brengen in het huis van zijn schoonvader in Weimar. Het atelier in Wittenberg liet hij over aan zijn zoon Lucas Cranach d.J.

1552 Cranach volgde de begenadigde keurvorst naar Weimar.

1553 Op de 16e Oktober sterft Cranach in Weimar op de leeftijd van 81 jaar.

Hoewel tijdens de Beeldenstormen in de woelige Reformatiejaren en ook door de grote brand van Witten berg in het jaar 1760 enkele hoofdwerken van Cranach d.O. zijn vernield, is een buitengewoon rijk oeuvre behouden gebleven, dat een neerslag vormt van een veelzijdigheid van deze grote kunstenaar. Hij was een eminent portrettist, schilderde altaarstukken en devotieschilderingen, mythologische en bijbelse taferelen. Op zijn beroemde naaktschilderingen stelde hij steeds weer beroemde vrouwenfiguren voor, zoals Venus, Eva, Lucrezia, Salome en Judith. Daarbij vatte hij dikwijls thema's op van de renaissanqe en het humanisme. De zondeval is bij herhaling door Cranach d.O. in beeld gebracht. Dit deed hij niet alleen om religieuze redenen, maar er was hem ook veel aan gelegen met dit onderwerp, dat destijds het publiek sterk aansprak, succes te behalen. In de kunstgeschiedenis geldt Cranach d.O. als de stichter van de Saksische School.

Lucas Cranach de Jongere,
Duits renaissanceschilder, portrettist en graveur, zoon van (Lucas Cranach de Oudere) schilder en graveur, geboren 4-10-1515 te Wittenberg, gestorven 25-1-1586 te Weimar; Werkte samen met zijn broer Hans in het atelier van hun vader Lucas Cranach d.O. In 1552 nam de jonge Lucas dit atelier over.
Het merendeel van de werken, die hier na de dood van zijn vader ontstonden, worden aan hem toegeschreven. Voornaamste werk: De afbeelding op het altaar met de alegorie van de verlossing.
Van hem zijn vooral portretten bekend, maar daarnaast ook bijbelse en mythologische voorstellingen; bijv. LuCAS CRANACH d.O. (1550, Florence, Uffizi), de portretten van KEURVORSTIN ANNA en KEURVORST AUGUST (1564 en 1565, beide Dresden, Gemäldegalerie).
Van belang zijn daarnaast De jeugdbron (1546, WestBerlijn, Gemäldegalerie Dahlem), DE SLAPENDE HERCULES EN DE PYGMEEËN en HERCULES VERDRIJFT DE PYGMEEËN (beide 1551, Dresden, Gemäldegalerie). Ook het grote vleugelaltaar in de Stadtkirche van Weimar vertoont zoveel elementen die karakteristiek zijn voor de jonge Lucas, dat het gevoeglijk aan deze meester kan worden toegeschreven.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 43.