kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 29-09-2008 voor het laatst bewerkt.

Marc Chagall

Marc Chagall (foto: Carl Van Vechten, 1941)

Berlioz, fantasy on "The Tempest". Chagall. part n°1. (Frans schilder van Russisch-Joodse afkomst, geboren 7 juli 1887 te Liosno – overleden 28 maart 1985 in Saint-Paul-de-Vence.

Chagall is de schilder van de stille droom. Zijn werk, verwant aan het expressionisme, geeft de herinnering weer aan de fantasieën, die de mens in bonte mengeling in de droom doorleeft. De luisterrijke kleur, het intuïtief zuiver gevoel voor ritme en harmonie verlenen aan dit werk een heel eigen karakter. Chagall heeft verder veel gegraveerd, o.a. de serie Mein Leben. Van zijn vele boekillustraties worden hier vooral genoemd die voor de dode zielen van Gogoll en Les Fables van La Fontaine. (Summa)

Biografie
De Russische kunstenaar marc chagall werd op 7 juli 1887 als oudste van negen kinderen in een arm Joods gezin geboren in de Wit-Russische plaats Liozno bij Vitebsk. Zijn vader was visboer en zijn moeder de dochter van de slager.

Het gezin maakt deel uit van de Chassidische gemeenschap, een vrome religieuze beweging, die in de achttiende eeuw in Oost Europa ontstond. Spontaniteit, muziek en dans spelen een grote rol in het Chassidisme. Marc Chagall is van het begin af aan een dromer.

Door zijn moeder was hij instaat na de joodse lagere school de openbare school te bezoeken. marc sprak Russisch, nam viool- en zanglessen en kwam in de leer bij Jehuda Pen in Witebsk, een gemiddelde salonschilder.

In de winter van 1906-07 ging chagall naar St. Petersburg om te studeren aan de academie voor schone kunsten maar werd echter afgewezen. Via Doema-afgevaardigde Winawer kwam hij toen op de swanseva-kunstschool waar hij onderricht kreeg van Léon Bakst, een van de woordvoerders voor openstelling naar het Westen, die hem vertrouwd maakte met het werk van paul gauguin, vincent van gogh en paul cezanne.

Zijn eerste werken, zeer melancholisch van expressie, beelden vooral de elementen van het leven uit: geboorte, dood, huwelijk, begrafenis.

In de zomer van 1908 schilderde hij zijn eerste grote werk 'de dode'. een werk dat dicht bij de schilderkunst van paul gauguin staat.

Dankzij een beurs In de herfst van 1910 reisde Chagall Bakst achterna, die eerder dat jaar als medewerker van Sergei Diaghilev naar Parijs was gegaan. Met een kleine toelage van zijn beschermer Max Winawer richtte Chagall zijn eerste atelier in Montmartre in. Hij bezocht de galeries, het Louvre en de diverse tentoonstellingen.

In Parijs sloot hij zich aan bij de kubisten; hun werk betekende voor hem een bevrijding. In deze tijd geeft hij vnl. herinneringen aan Rusland weer.

Met de kubisten kwam Chagall in aanraking via Robert Delaunay, die getrouwd was met de Russchische kunstenares Sonja Terk. Het kubisme was voor beiden niet het ontleden van een concreet voorwerp, maar een schildertaal waarin de dingen buiten hun functionele aspecten konden worden uitgedrukt. Het kubisme bood Chagall een geometrisch netwerk, waarin een algemene invoelbare beeldlogica kon worden uitgedrukt. Overlappende vlakken, doorschijnende vormen en een radiale compositie, d.w.z van uit het middelpunt opgebouwd, afkomstig uit het kubisme zijn het geometrisch netwerk, waarin b.v. zijn herinneringen en visioenen werden weergegeven. In Hommage aan apollinaire uit 1911/1912 komt dit naar voren.

Hij nam deel aan de 'Salon des Indépendants' en de 'Salon d'Automne' in 1912.

The Fiddler, 1912-1913.

Guillaume Apollinaire beschouwde Chagall als het begin van het surrealisme en probeerde steeds weer opnieuw een tentoonstelling voor Chagall te organiseren. In het voorjaar van 1914 lukte het apollinaire om Herwarth Walden, mentor van het expressionisme en uitgever van het belangrijke Duitse avant-garde tijdschrift 'Der Sturm' , over te halen in zijn Berlijnse galerie de eerste eenmanstentoonstelling te houden. Dit zorgde voor de internationale doorbraak van chagall.

Op 13 juni 1914 reisde Chagall via Berlijn, waar een tentoonstelling van hem gehouden werd, naar Rusland terug om het huwelijk van zijn zus bij te wonen en om zijn geliefde Bella, met wie hij een jaar later trouwt, terug te zien. Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werden de grenzen gesloten.

Op 25 juli 1915 trouwde Chagall met Bella Rosenfeld, die hij voor zijn vertrek naar Parijs in 1909 had leren kennen. Om niet in dienst te worden opgeroepen ging Chagall werken bij zijn zwager Jakov Rosenfeld, op wiens kantoor belangrijke oorlogstaken werden verricht en waar de werkzaamheden gelijk werd gesteld met dienst aan het front.

De Oktober Revolutie zorgde voor een grote ommekeer. Anatoli Lunatsjarski (ook geschreven: Lunatscharsky), die in Parijs als journalist had gewerkt voor Russische bladen, werd door Lenin aangesteld als leider van het Ministerie van Cultuur. In september 1918 werd Chagall door deze Parijse kennis benoemd tot commissaris voor de Beeldende Kunst in Vitebsk. Een van zijn eerste taken was het verbeteren van de kunstacademie van Vitebsk. Onder leiding van Chagall werden beroemde docenten aangetrokken, o.a. el lissitzky en kasimir malevich.
Na onenigheid met malevich nam Chagall in 1920 ontslag en vestigde hij zich met zijn gezin in Moskou en waar hij in grote armoede leefde.

Chagall probeert de Joodse volkskunst en de moderne stromingen in de schilderkunst met elkaar te verbinden. Het culturele klimaat is na de revolutie erg gunstig voor deze experimenten. Het werk van Chagall wordt vaak onderverdeeld in perioden. In de nu volgende jaren valt zijn 'Russische periode'. Hoogtepunt uit die tijd zijn de theaterstukken. Hem wordt gevraagd decorstukken en ontwerpen voor kostuums te maken voor drie eenakters van Sjolem Aleichem. Chagall besluit het hele theater, ook het plafond en het toneeldoek te beschilderen. Het moet een geweldige ervaring zijn geweest om in dit theater de voorstelling mee te maken.

Als Stalin aan de macht komt, vertrekt Chagall naar Frankrijk en later naar Amerika. Het is uit met de culturele vrijheid in Rusland. De theaterdoeken worden opgeborgen in de Tretyakov Gallery in Moskou.

Via Berlijn (1922) verhuisde hij naar Parijs, waar hij een nieuwe start maakte. Dit kon mede door de kunsthandelaar en uitgever Vollard, voor wie hij boeken mocht illustreren.

In deze tijd beeldt hij telkens weer de liefde voor zijn vrouw Bella Rosenfeld (+1944 te New York) uit: les amoureux (1925), Nous (1927), Amants (1927-28), maar evenzeer weer herinneringen aan Rusland, zoals les acrobates (1926).

In 1924 had Chagall zijn eerste overzichtstentoonstelling en in 1926 in New york. Dankzij een contract met kunsthandelaar Bernheim had hij geen financiële zorgen en kon hij de zomervakanties in Zuid Frankrijk doorbrengen.

In 1927 illustreerde hij de fabelbundel van Jean de la Fontaine.

In 1930 kreeg hij opdracht de bijbel te illustreren, waartoe hij reizen ondernam naar Egypte, Palestina en Syrie.

In de jaren dertig trachtte hij via zijn werk, de verschrikkelijke dreiging van het fascisme te verwerken.

Na een reis naar Palestina (1931) kwam hij naar Nederland om Rembrandt te bestuderen, in 1934 naar Spanje voor het werk van El Greco. Vervolgens bezocht hij Polen en Italië.

In het voorjaar van 1940 verhuisde het gezin Chagall in verband met de Nazi-Duitsland dreiging naar het Provence plaatsje Gordes. Tijdens een razzia in Marseille werd hij opgepakt, maar tussenkomst van de Amerikanen voorkwam deportatie naar Duitsland.

Op 7 mei 1941 vertrok hij op verzoek van de U.S.A. met zijn vrouw en dochter naar New York waar zijn schip op 23 juni, de dag van de Duitse inval in Rusland, aankwam. Hier stierf zijn vrouw in september 1944. In New york ontwierp hij de toneeldecors voor Stravinsky's balletstuk 'De Vuurvogel'.

Zijn roem nam verder toe na twee grote tentoonstellingen in New-york 1946 en Parijs 1947.

Na de Tweede Wereldoorlog keerde hij in de zomer van 1948 definitief naar Frankrijk (Vence) terug, waar hij met beeldhouwen begon en glasramen ging ontwerpen (o.a. voor de kathedraal te Metz, voor een synagoge te Jeruzalem en voor het V.N.-gebouw te New York).

Won een eerste prijs op de biennale in Venetie en kreeg veel belangrijke opdrachten: Illustraties voor Daphnis en Chloë (1954), muurschilderingen en gebrandschilderde ramen voor de kerk van Assy (1957), plafondschilderingen van de Opera in Parijs (1964), muurschilderingen voor het Metropolitan Opera House in New york (1965) en gebrandschilderde ramen voor de Frauenmünster in Zürich (1970) en de kathedraal van rheims (1974).

Verder ontwierp hij wandtapijten (o.a. voor de Knesset te Jeruzalem). In 1960 werd hem de Erasmusprijs toegekend. In 1966 schonk hij 67 schilderijen aan de Franse staat. Zij zullen tentoongesteld worden in een nieuw museum te Nice. Voor de opvoering van Mozarts Toverfluit door de Metropolitan maakte hij in 1967 het decor. In 1973 werd hij uitgenodigd te exposeren in de Tretjakov Galerij te Moskou.

Tot zijn dood op 28 maart 1985 in Saint-Paul-de-Vence, waar hij in 1967 een huis had laten bouwen naar zijn eigen wensen, ontwierp Chagall vele mozaïken, gebrandschilderde ramen, plafond- en muurschilderingen, gobelins en de aankleding van balletten.


Werken

Glasramen in de kathedraal van Reims, Reims, Kathedraal
Een dia met een algemeen beeld, daarnaast een dia met Het doopsel van Lodewijk en een dia met Het doopsel van Clovis.

Zelfportret met penselen,

Moi et mon village, 1911, 192x151, New York, Museum of Modern Art
Een kubistisch sprookje dat dromerige herinneringen aan Russische volksverhalen, joodse spreekwoorden en Russische landschapsbeelden verweeft tot één stralend, warm visioen. Evenals in vele latere werken doet Chagall hier zijn jeugdherinneringen herleven; deze waren voor hem zo belangrijk dat zijn verbeelding ze jarenlang steeds nieuwe vormen kon geven zonder dat hun levenskracht verminderde. (Janson 658)
Fragmenten uit de realiteit (profiel, dierenkop, bomen, bloemen, reeks huisjes) zonder, orde, slechts door de fantasie geplaatst. Enig doel: tederheid van de jeugdherinneringen doen ontstaan. Zo zijn alle fantasieën veroorloofd. Kubistische ontleding van de vlakken: niet één plan, maar opeenvolging van beelden, zonder orde, zoals in een droom, in een herinnering. (Schoolmeesters 141)

Zelfportret met zeven vingers, 1911, olie op doek, 128x107, Amsterdam, Stedelijk Museum
In zijn zelfportret richt Chagall zich meer op de inhoud van wat hij voortbrengt. Hij blijft in Parijs aan zijn vaderland denken. Door het raam ziet men de karakteristieke Eiffeltoren. In de wolken ziet men een Russisch dorp verschijnen als in een tekstballonnetje uit een stripverhaal. Op het linnen een boerin met een koe. Hij beeldt zichzelf uit als typerend voor de kubistische stijl; hij is de plek waarop dit alles tegelijk kan plaatsvinden. (KIB 20ste 186)
Karakteristiek element van Chagalls iconografie, geometrisch verwant in haar heersende kubistische stijl (zo meer expressieve kracht aan beelden). Binnen de figuur: kleurnuances blijven voortleven binnen scherpe of rechte hoeken. Autonomie van het detail (oproepen van herinneringen aan Parijs, zijn dorp in Rusland). (Schoolmeesters 141)

De drinkende soldaat, 1911-1912, olie op doek, 109x95, New York, Solomon R. Guggenheim Museum

De violist, 1911-1914, olie op doek, 95x70, Düsseldorf, Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen

De veehandelaar, 1912, olie op doek, 97x201, Basel, Öffentliche Kunstsammlung Basel, Kunstmuseum

De verjaardag, 1915, olie op karton, 81x100, New York, Museum of Modern Art

De stal, 1917, olie op karton op doek, 48x62, Hannover, Sprengel Museum
Dit werk dateert uit de tweede Russische periode van Chagall. Na zijn verblijf te Parijs (1910-14) en een kort bezoek aan Berlijn (1914) keer de kunstenaar terug naar zijn geboorteland. Het uitbreken van de oorlog verplicht hem er tot 1922 te blijven. Te Parijs had hij de nieuwste artistieke ontwikkelingen geassimileerd.
Chagall heeft een poëtische kijk op de realiteit. De atmosfeer van zijn werk, waarin hij elementen van dromen of gedachten op een plastische manier uitdrukt, kan men imaginair noemen. In zijn Parijse periode gaat Chagall vaak verschillende taferelen in één geheel samenbrengen. Hij gebruikt hierbij compartimenten, een procédé dat aanleunt bij de iconen. Op die wijze brengt hij gebeurtenissen van verschillende realiteitsniveaus bij elkaar. Vanaf 1914 schildert Chagall evenwel een aantal landschappen, stads- en dorpsgezichten waar het imaginaire uit gebannen lijkt. Hij brengt in deze werken de werkelijkheid in beeld op een volkse en realistische manier. Misschien heeft deze stijlaanpassing te maken met de terugkeer in zijn geboorteland.
De stal heeft wel een imaginair onderwerp, maar stilistisch sluit het werk aan bij bovenvermelde stadsgezichten uit 1914. Droom en realiteit worden in één enkel beeld weergegeven en vloeien in elkaar over. De kop van het dier is naar verhouding abnormaal groot. Door het heldere koloriet lijkt het op te laaien in de nachtelijke omgeving. In de Vlaamse kunstwereld wordt Chagall in de jaren twintig bijzonder populair. We weten niet of een werk als De stal in Nederland gekend was op het ogenblik dat de Vlamingen er verblijven. Nochtans is zowel de stilistische als thematische overeenkomst met sommige werken van Van den Berghe uit zijn Hollandse tijd opvallend. De stal maakte in 1929 deel uit van de verzameling van André de Ridder. (exp 82)

Het blauwe huis, 1920, olieverf op doek, 66x97, Luik, Musée d'Art Moderne
Dit is een voorbeeld uit Chagalls tweede Russische periode (1914-1922), wanneer hij na zijn contacten met de Parijse avant-garde weer aansluit bij de volkse realistische stijl van zijn eerste Russische periode. Het werk is een gezicht op Vitebsk, Chagalls geboortestad, met een blokhut op de voorgrond. Het naar voor geschoven huis krijgt alle aandacht door de blauwe kleur. De schaalverandering en het opgedreven kleurgebruik hullen het geheel in een fantastische atmosfeer. (exp 264)

Mijn leven: de eetkamer, 1922, ets en drogenaald, 28x22, Parijs, Bibliothèque Nationale
Mijn leven: huis in Vitebsk, 1922, ets en drogenaald, 28x28, Parijs, Bibliothèque Nationale
Mijn leven: de vader, 1922, ets en drogenaald, 28x22, Parijs, Bibliothéque Nationale

Mijn leven: de wandeling, 1922, ets en drogenaald, 25x19, Parijs, Bibliothèque Nationale
In de reeks Mijn leven vinden we de neerslag van Chagalls speelse geest in een autobiografische vertelling, waarbij de kunstenaar irreële elementen in een realistische context integreert, alsof beide één logisch geheel vormen. Irrationele elementen zijn in het werk van Chagall vaak de plastische weergaven van een innerlijke 'realiteit', zoals dromen, wensen of ideeën. Chagall ontwikkelt zodoende een met symbolen gevulde verhaaltrant, die niet gratuit is of berust op toevallige associaties zoals bij de surrealisten. (exp 264)

Het gele kalf, 1923-26, olieverf op doek, 17x23, Basel, Kunstmuseum, Emanuel Hoffmann-Stiftung
Het werk van Chagall geniet in de jaren twintig in België een steeds toenemende populariteit. Tijdschrijften als Sélection, Le Centaure en Variétés besteden uitvoerige artikels aan zijn werk. Deze belangstelling kan niet enkel vanuit de impliciete kwaliteiten van Chagalls werk worden verklaard. In heel wat artikels wordt Chagall als een tegenpool van de Franse neoclassicistische tendensen afgeschilderd. Misschien moet deze stelling reeds in verband gebracht worden met het spraakmakende artikel van Sélection, 'Le génie du Nord', waar men de Vlaamse kunst tegenover de Latijnse, in casu de Franse kunst, plaatst (III, 1923-24, 1, 2 en 10). Door de grote vrijheid op het gebied van vorm, kleur en onderwerp, en zijn gebruik van droombeelden en andere irrationele elementen, maakt Chagall grote indruk in de kringen van de Vlaamse expressionisten. Hij is de kunstenaar van de ziel en vertegenwoordigt, aldus Van Hecke, het mysterieuze oosten (Sélection, III, 1923, 1, p. 76). De voorwerpen in Het gele kalf worden door onbepaalde krachten omgestoten. Dit werk is waarschijnlijk een latere variant op het schilderij De gele kamer (1911, privé-bezit Basel), één van de vroegste werken waarin Chagall fantastische elementen gebruikt. (exp 264)

Val van de Engel, 1923/1933/1947, 148x188, Basel, Kunstmuseum
Chagall begon dit werk in 1923 en hernam het verschillende malen tot in 1947. Het draagt de sporen van zijn evoluerende kunst in dit tijdperk. Vanaf 1922 krijgt zijn techniek een grote soepelheid; de lijn versmelt in de massa's en de kleur keert terug tot een toestand van uiterst fijn poeder. Vanaf 1935 ondergaat zijn werk de invloed van de gebeurtenissen die in aantocht zijn en die de kunstenaar diep treffen. Zijn kunst wordt krachtig hernieuwd in de kreten, welke het ongeluk van zijn ras en de bedreiging van de vrijheid aan zijn penseel ontrukken. Door een soort helderziendheid, welke hem eigen is, ziet hij vooraf dromen van symbolen, die slechts later zin krijgen, wanneer de gevreesde gebeurtenissen hebben plaatsgehad. (Sneldia)

Autour d'elle, 1937-1944
Oeuvre commencée en 1937 se transforme, après la mort de Bella en 1944, en une synthèse des thèmes préférés du peintre, dans laquelle le souvenir des moments de bonheur s'ordonne sous son pinceau spirituel et tendre comme la chronique sentimentale d'une vie conjugale heureuse. (Histoire)

De luchter van de bruiloft, 1945, doek, 123x120, Zürich, Kunsthaus

De rode zon, 1949, 140x98, eigendom van de kunstenaar
In zijn kleuren volgt Chagall gewoonlijk het klassiek beginsel van één of twee dominerende tonen, waaruit al de andere voortvloeien, maar opgedreven tot een uiterste intensiteit. Hier vertrekt hij van drie grondtonen, die hij echter met grijs getemperd heeft, zoals de grote koloristen doen. Hoe schitterend het palet van Chagall ook is, het blijft altijd ingegeven door een zeer menselijke beeldenpoëzie. Elke compositie stelt een ogenblik uit zijn leven voor, de weerklank van een droom of een wonderbaar verhaal dat hij zichzelf verteld heeft. Alhoewel zijn doeken meestal schitteren door de lyrisch dolle kleurenluister van het ganse prisma, toch kan men er de halve tinten van de pijnen ontdekken en de schakeringen van de glimlacht. (Sneldia)

De bruggen over de Seine, 1954, olie op doek, 116x164, Hamburg, Hamburger Kunsthalle

Naakt tussen de bloemen nabij Antibes (Nu étendue aux fleurs près d’Antibes), 1969, gouache, kleurpotlood en pen op papier, 57x76


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1440.