kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Marcel Broodthaers


Dichter, criticus, verzamelaar, cineast en schilder Marcel Broodthaers (Sint Gillis 1924 - Colonia 1976) is een Belgische kunstenaar die graag spotte met het gezond verstand.

Marcel Broodthaers is een voorname vertegenwoordiger van de conceptuele kunst. Zijn ironisch getinte assemblage- en installatiekunst, een nieuw dadaïsme, stelt bewust de museale wereld en haar categorisch denken in vraag. Zoals Magritte zette Broodthaers daarvoor de band tussen beeld en woord speels op de helling.

Marcel Broodthaers wordt doorgaans bij de Conceptuele-kunst ondergebracht. Veel van zijn werk heeft een zeer vergankelijk karakter. Hij werkt graag met objecten uit het dagelijks leven: mosselen, pannen, toverleitjes. Niet zelden werd zijn werk door zijn vrouw uitgevoerd en was hij alleen de bedenker ervan.

Broodthaers behoort tot de generatie kunstenaars van de jaren '60 en '70 voor wie het idee als belangrijker gold dan het kunstwerk als object. Met name geïnspireerd door de surrealist René Magritte legde Broodthaers de betrekkelijkheid bloot in de relaties tussen woord en beeld, maar ging nog verder door ook de grenzen tussen kunstwerk en en tentoonstelling, dus die tussen kunstwerk en haar als zodanig bepalende context, op de helling te zetten.

Marcel Broodthaers richtte zich echter eerst volledig op het schrijven van gedichten en deze gedichten werden gepubliceerd in het surrialistische georiënteerde blad 'Le viel bleu' Hij bracht 3 gedichtenbundels uit: 'Mon livre d'orge' (1957), 'La béte noire' (1961) en 'Pense bête' (1964). Hij moest deze gedichtenbundels zelf financieren en gaf ze in eigen beheer uit, de meeste van deze bundels verkocht hij aan zijn vrienden of bekenden, doch deze lazen ze zelden

Het ongelezen blijven van zijn poëzie inspireerde hem tot het maken van nieuwe werken, hij maakt zijn allereerste sculptuur : 'La pense bête' : hij bedekte hierbij 50 delen van zijn gelijknamige gedichtenbundels met een vormloze klont gips. Zijn bedoeling lag erin de mensen nieuwsgierig te maken naar de gegevens in de bundels, maar ze reageerden eerder van « kijk eens aan, boeken in gips ! ». Niemand was geïnteresseerd naar de eigenlijke inhoud van deze boeken, niemand die zich afvroeg of ze grappig, droevig, over poëzie of proza gingen. Niemand was onder de indruk van het verbod. Niemand reageerde : « Laten we het gips verbreken en de tekst weer spreken. » tot grote verbazing van Broodthaers. Men was er zelfs voor bereid om te betalen. Hierdoor werd een onverkoopbaar boek een verkoopbaar sculptuur, waardoor zijn economische positie werd vergroot. Hij kreeg de smaak te pakken en vulde een vogelkooi met eierschalen en een koffer met steenkolen. Hij stak reproducties van ogen in bokalen en kleefde mossels op tafel. Hij haalde de voorwerpen en woorden uit hun oorspronkelijke context, koppelde ze los van hun gebruiksfuncties en creëerde een nieuwe samenhang. En door toedoen van dit succes heeft Broodthaers in juli zijn eerste solotentoonstelling in de gallerij 'Saint-Laurent' in Brussel.

Broodthaers heeft vele kunstwerken van eieren gemaakt. Zijn eischilderijen zijn zeer humoristisch en soms zeer absurd. Broodthaers had trouwens niet alleen wat met eieren, maar ook met eierschalen. Eén van zijn kunstwerken heet '289 Eierschalen'. Het is een collage van 289 schalen opgehangen in rijen. Het kunstwerk (gemaakt in 1966) hangt in het Museum van Hedendaagse Kunst in Gent. Zo heeft hij ook een kunstwerk gemaakt dat 'Peinture à l'Oeuf' heet. Dat kunstwerk is een koffer met lege eierschalen, zegeltjes met dichtregels en fotootjes van eieren. De tekst erbij luidt: 'Ik ben teruggekeerd naar de materie/ik hervind de traditie van de primitieven/schilderen met een ei'. Het kunstwerk is een verwijzing naar de vruchtbaarheid en het begin en naar oude verfsoorten. Het kunstwerk is te bewonderen in de Tate Gallery in Londen.

Werken van Broodthaers vastpinnen op een eenduidige betekenis is onmogelijk, al was het maar omdat vele, waaronder Section Cinéma, voortdurend werden aangepast, ontbonden of onderdelen gingen vormen van andere werken. Deze door Broodthaers bewust nagestreefde onvastheid in het 'leven' van zijn oeuvre maakt de reconstructie en presentatie ervan des te uitdagender.

Een van de vragen die de Belgische kunstenaar Marcel Broodthaers in zijn werk aan de orde stelde was waarom kunst eigenlijk eeuwigheidswaarde zou moeten hebben. Dat werd en wordt immers maar al te vaak gedacht, terwijl de kunst er bepaald niet mee is gediend: het hemelse rijk van de kunst bevindt zich namelijk niet alleen in den hoge, maar vooral ook buiten de maatschappij. De drijfveer achter die zogenaamde promotie heeft dan ook veel weg van een ideologisch gemotiveerde behoefte om de kunst onschadelijk te maken, zodat geen mens zich er nog wat van hoeft aan te trekken.

Meer praktisch gesproken kwam daar voor Broodthaers nog de vraag bij of de rol van musea als hoeders van de kunst wel zo vanzelfsprekend was: was het museum zelf niet een instrument van de heersende politieke en sociale orde? Zo kwam hij op een goed moment dan voor een van zijn tentoonstellingen tot de vervaardiging van, jawel, een geurige pan mosselen. In één klap hadden zowel de dromers over kunst als de musea het nakijken, en verwierf Broodthaers internationale faam.
Een mossel is een moule in het Frans, maar moule betekent ook gietvorm, sjabloon of mal. Broodthaers koos dus ook om een literaire reden voor de 'moule'. Aan de ene kant had hij daarmee de vergankelijke mossel als symbool van levende, vergankelijke kunst; aan de andere kant het huis waarin de mossel woont: de schelp, de mal van de mossel, symbool weer voor het museum dat de kunst aan die vergankelijkheid probeert te onttrekken.

Broodthaers stelde met een provocerende ironie het begrip kunst ter discussie en voorzag het van een scherpzinnig commentaar. Broodthaers geloofde namelijk niet in de unieke kunstenaar of het unieke kunstwerk. Zijn ëTapis de Sableí (1974) bijvoorbeeld bestaat uit een rechthoekig tapijt van roze zand waarin met bruin zand letters zijn gemaakt en waarop in het midden een palm is geplaatst. Het is een fenomeen, een idee: na afloop van iedere tentoonstelling moet het worden opgeveegd, om daarna, door derden, opnieuw te worden gemaakt. Een ander voorbeeld is het titelloze werk van de Schot Douglas Gordon. Het betreft een tekst die steeds, uiterst secuur, opnieuw op de wand moet worden aangebracht.

Section Cinéma was oorspronkelijk een onderdeel van Broodthaers' beroemde Musée d'Art Moderne - Departement des Aigles dat in 1968 ontstond en in de vier jaar daarna steeds verder uitdijde. De 'kunstwerken' in dit museum bestonden onder meer uit transportkisten, bijschriftenbordjes, reproducties en ready-mades. De opening van de Section Cinéma (filmafdeling) vond begin 1971 plaats, toen het Musée in zijn geheel was gevestigd in een galerie in München. Ook de Section Cinéma was aan wijzingen onderhevig tot het Musée in 1972, na de Documenta in Kassel, werd ontmanteld.

Section Cinéma bestaat onder meer uit een montagezaaltje dat tevens projectieruimte is. Deze donkere ruimte bevat een wit muurvlak met opschriften als 'fig.1' en 'fig.A'. Waarnaar deze aanduidingen verwijzen is echter bewust onduidelijk gelaten. Eroverheen worden films geprojecteerd, gemaakt door Broodthaers zelf, en door hem samengestelde compilaties van stukjes bestaande filmbeelden. Deze worden in willekeurige volgorde continu vertoond.

Section Cinéma legt bij uitstek de complexiteit van het werk van Broodthaers bloot. De uit objecten, taal en film opgebouwde installatie vertegenwoordigt zijn inspanningen met het onaffe en ongeordene, met de voortdurend veranderende betekenis van dingen in een veranderende context, hetgeen typerend is voor vrijwel al zijn werken.

Pas in 1997 werd het gereconstrueerd en op nieuw gepresenteerd op een tentoonstelling over Broodthaers in Barcelona. Museum Boijmans Van Beuningen, dat een groot aantal (kleinere) werken en films van Broodthaers bezit, toont Section Cinéma gedurende het Internationale Filmfestival Rotterdam.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2088.