kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Marlene Dumas



Zuid-Afrikaanse schilder, geboren in 1953 te Kaapstad (Kuilsrivier), Zuid-Afrika, woont en werkt in Amsterdam,

Marlene Dumas exposeerde in de grote Nederlandse musea, maar ook op twee Documenta's en in steden als Tokyo, Londen, New York en Johannesburg. Ze had solotentoonstellingen in de Tate Gallery in Londen (1995), in het Museum für Moderne Kunst in Frankfurt (1998), in het MUHKA in Antwerpen (1999) en nam in 1995 voor Nederland deel aan de Biennale van Venetië. In 2005 worden haar kunstwerken getoond in de Saatchi Gallery in Londen. Charles Saatchi noemde haar een van de belangrijkste kunstenaars van het moment, waardoor ze prominent deelnam aan de tentoonstelling The Triumph of Painting. In Nederland is haar werk onder andere te zien in museum De Pont in Tilburg.

Marlene Dumas staat zowel in 2005 als in 2006 op de 1ste positie in de Kunstbus top 100.

werk
Tekeningen en aquarellen vormen een belangrijk deel van het werk van Marlene Dumas. Het zijn voornamelijk figuren en portretten die direct en trefzeker op het papier zijn neergezet.

In haar vroege werk gebruikte Marlene Dumas dikwijls de collagetechniek, later werd het werk meer expressionistisch en soms zelfs stripachtig. Vaak ging het dan om spottende commentaren op de kunstkritiek en kanttekeningen bij het kunstenaarschap. Weer andere werken kenmerkten zich door de vloeiende vormen van verdunde inkt en hun grote formaat.

Haar werk is in de eerste plaats nadrukkelijk autobiografisch. Zij is rechtstreeks in het in beeld brengen, onderzoeken en trachten te traceren van haar eigen leven. De thema's: schoolklassen, zwangere vrouwen, kinderen, portretten, maar ook ras, geweld (denk aan haar geboortegrond), sexualiteit en tederheid. Universitaliteit die door de toeschouwer wordt herkend, voor de kunstenaar een blik in de spiegel. Dit alles vaak met een lichte ironische ondertoon afgewisseld met werk waar de emotionaliteit vanaf druipt.

Het werk van Dumas gaat vaak over de spanning tussen kijken en bekeken worden - en in feite over het probleem van interpretatie. Ze werkt veelvuldig naar bestaande afbeeldingen, van pornoplaatjes en politiefoto's tot kunstreproducties, die ze verzamelt in een persoonlijk beeldarchief. In Miss Interpreted zegt ze: ,,Ik handel in tweedehands beelden en eerstehands ervaringen.'' Het beeldmateriaal weerspiegelt de maatschappelijke codes die onze manier van kijken bepalen: codes die Dumas graag ondergraaft en waarvan ze de tegenstrijdigheden bloot wil leggen. Zij kan zich niet vinden in het ideaal van het tot de essentie teruggebrachte kunstwerk: voor haar is er niet één essentie, niet één waarheid.

levensloop
Marlene Dumas werd in 1953 in Kaapstad geboren als jongste van drie kinderen in een degelijke Nederduits gereformeerd milieu. Op haar twaalfde overleed haar vader, waarna ze naar kostschool ging. 'Van jongsaf aan heb ik veel getekend; net als heel veel kinderen trouwens. Ook als tiener maakte ik almaar beeldende dingen, verhaaltjes, plaatjes. Maar ik dacht lang: 'kunstenaar, nee, dat zou ik niet kunnen worden'. In Zuid-Afrika is het een heel ongewoon beroep.' Toch ging ze naar de kunstacademie in Kaapstad. Ze kon immers, zoals haar broer zei, altijd nog trouwen.

1972-1975 - opleiding B.A. Skone Kunsten, Universiteit van Kaapstad.
Tijdens haar studie gold de abstracte kunst, die in Zuid-Afrika via tijdschriften en catalogi het beeld van de internationale kunst vertegenwoordigde, als artistieke standaard. Ze wilde eigenlijk portretten maken, maar het genre portret was niet populair. Ze zegt:'Je weet hoe dat gaat: niemand zegt dat je geen portretten mag maken, het wordt je niet belet, maar de spannende kunstenaars om je heen doen allemaal iets anders. Je bent jong, je wilt ook graag modern zijn, maar je weet niet hoe.'

Marlene heeft op dat moment een vriend die rechten studeert, maar raakt op de kunstacademie in Kaapstad verliefd op de docent fotografie. In verwarring door die twee liefdes tegelijk besluit ze naar Nederland te vertrekken. 'vanwege de taal en omdat New York of Parijs te eng leken'. Sindsdien woont en werkt ze in Nederland.

1976-1978 Ateliers '63, Haarlem
In Nederland, waar zij van 1976 tot 1978 aan de Ateliers '63 in Haarlem haar opleiding vervolgde, werd haar bij voortduring voorgehouden wat men onder een goed kunstwerk verstond: een tot de essentie teruggebracht werk, geen opeenstapeling van gegevens. Voor Dumas was een kunstwerk met alleen maar essentie echter te weinig, ze wilde er juist zoveel mogelijk informatie in stoppen.

Vanaf de tijd dat Dumas in Nederland aankwam in 1976 viel zij op door haar persoonlijke werkwijze en thematiek, in weerwil van allerlei kunststromingen en opvattingen. Het leverde haar veel museale aandacht op maar de oorspronkelijkheid bleef.

Love hasn't got anything to do with it, noteerde Marlene Dumas in 1977 bij een abstracte tekening die ze maakte toen ze liefdesverdriet had. De tekening maakt deel uit van een reeks waarin Dumas in abstracte lijnen haar emoties probeerde vast te leggen, als in een soort dagboek. De titel drukt treffend de hopeloosheid van die opgave uit: niemand zou immers het verband kunnen leggen tussen de patronen op het papier en hetgeen Dumas voelde.

In 1982 wordt Marlene Dumas geintroduceerd op Dokumenta in Kassel door Jan Debbaut, toen conservator Van Abbemuseum Eindhoven.

Dumas bouwde haar beelden op uit fragmenten van bestaand beeldmateriaal en eigen tekeningen, bijeengehouden binnen een informeel systeem van uitgescheurde snippers papier, nietjes en persoonlijke notities. In de loop van 1982 is zij andere middelen en materialen gaan gebruiken: acryl- en olieverf, doek en uitvergrote foto's vervangen de kwetsbaarder media van papier, uitgeknipte tijdschriftplaatjes en fotocopieen. De grote presentanten Schilderkunst en Fotografie nemen de plaats in van hun re-presentaties. Daarmee heeft Marlene Dumas de stap van van 'imitatie' naar professionalisme, van amateurstatus naar beroepsmatig kunstenaarschap letterlijk gemaakt. Marlene Dumas voorziet haar beelden steeds van commentaar: titels en snel aangebrachte notities voegen een onvermoede betekenis toe of zetten de kijker op het verkeerde been. Ze ontnemen hem de illusie dat hij weet waar het over gaat. Met het duurzamer materiaal krijgen de werken een onvergankelijkheidsaura. Maar hoe onvergankelijk en waardevast zijn de kunstenaarsuitingen? (film Miss Interpreted. Ze formuleerde dat al in 1982: 'Is commentaar noodzakelijk? Ik zeg ja. Is niet alle noodzakelijke informatie aanwezig in het werk zelf? Ik zeg nee. Het bevindt zich grotendeels buiten het werk. Men kan woorden in de mond van het werk leggen en/of er weer uitnemen; men doet dit, ik doe het en soms moet het. Onze ogen bevinden zich naast onze oren.' En een paar jaar later schreef ze: 'I am against the mystification of the untitled, the glorification of artistic doubt.'


Exotic Lingerie 1983
acrylverf op doek, 130 x 224 cm
Het benoemingsproblematiek verbind met sexuele politiek. Wij maken onsself "mooier" als wij zijn. (Is kunst, is schoonheid een soort liegen?) Wij willen vreemde namen. Marlene Dumas

exotic lingerie (1983)
"Marlene Dumas zoekt haar 'afstamming' in een minder romantische hoek. Ze maakt gebruik van cliche's die het verlangen op banale wijze uit de doeken doen. De kreet 'Me Tarzan, you Jane', komt bijvoorbeeld helemaal niet uit uit het groene hart van het oerwoud, maar is door de glamour-industrie geproduceerd. Het is geen toeval dat de namen van lingerie vaak exotisch zijn. Met exotic lingerie brengt Marlene Dumans eens te meer de gebroken wereld in beeld. Het ideale vrouwenlichaam van de 'barbiepop' is gecontrasteerd met een gemeen, naargeestig hoofd. De realiteit doet de verwachtingen geweld aan. De vrouw heeft niet alleen een lichaam nodig waarop de man zijn verlangens kan projecteren in een zucht naar bevrediging, maar ook een mond om mee te praten en tanden om mee te bijten." (kunstenares zelf het uitgangspunt vormde. Het hoofd is vroom opgeheven en de handpalmen zijn devoot tegen elkaar gedrukt. Het meisje, representante van 'de' kunstenaar, staart in gelovige aanbidding naar het kruis-doek. Maar het kruis is slechts de beschilderde doordruk van de dwarslatten van het middenpaneel; een momentopname voor de camera. De geloofsbelijdenis mag dan een serieuze zaak zijn - de geloofsuitspraken op zich dragen alleen het doek en reiken nauwelijks verder.
The futility of artistic confession (1983) bevindt zich in het Bonnefantenmuseum in Maastricht. De manier waarop Dumas de meisjes heeft geschilderd verraadt dat zij bij dit schilderij gedacht heeft aan Mondriaan (Devotie, 1908). Zeker in combinatie met de kruis-compositie kan het werk gezien worden als een vraag naar de rol/status van de kunstenaar. Als een soort priester-voorganger aanbeden door kleine meisjes? Ook zal ze hebben gedacht aan Mondriaans nogal expliciet opvattingen over man/vrouw: 'de man is geest, de vrouw is beest.' (1984, Centraal Museum Utrecht, Ons Land Licht Lager Dan De Zee, catalogus door Marja Bosma; inleiding Jan Debbaut;
Marlene Dumas in de catalogus: 'Wij zijn allemaal OPPERVLAKKIG; maar wij zoeken diepzinnige beelden om het te verbergen. Er heerst een vreemde melancholie naar plaatsen zonder toeristen'.


Erik Andriesse, 1983
gemengde techniek (inkt, krijt, waterverf) op papier
hoogte 24.1 cm, breedte 19 cm

Portret van René Daniels, 1984
Deze tekening dateert uit een belangrijke overgangsperiode in Dumas’ werk. Na jarenlang vrijwel uitsluitend getekend te hebben, zette ze zich omstreeks 1984 fervent aan het schilderen en ze richtte zich daarbij vooral op het portret – althans op koppen, namen van de geportret-teerden worden lang niet altijd in de titel genoemd. The Eyes of the Night Creatures noemde ze de tentoonstelling waarop ze de eerste serie schilderijen liet zien, die veel indruk maakte. Dumas werkt naar foto's. Of de tekening van Daniels ook naar een foto is gemaakt, is onbekend. Hij was haar nabij, collega, goede vriend. In de titel staat zijn naam en wordt bij uitzondering het woord portret gebruikt. Het is een intiem en fragiel werk, allereerst door het nietige materiaal: een gescheurd stuk papier dat met nietjes is vastgezet op een onregelmatig geknipt, donker geschilderd stuk papier. Intiem en kwetsbaar is ook de voorstelling. Uit inktvlekken die op het eerste gezicht willekeurig neergezetlijken, doemen de trekken van de geportretteerde op, ogen, neus, mond. Of misschien is het omgekeerd en verdwijnen die trekken in de inktvlekken op het papier. (Paul Andriesse, Amsterdam (zie agenda/1985)
In de catalogus met tekst van Marlene Dumas vergelijkt Paul Andriesse de schilderijen van de serie The Eyes of the Night Creatures met de karakterkoppen van de beeldhouwer Francis Xavier Messerschmidt en de schilderijen van de componist Arnold Schonberg..

1986 tentoonstelling grafiekmap Fear of Babies, de Expeditie, Amsterdam


Marlene Dumas: The Teacher, 1987 (Sub a)

In 2005 werd bij het Londense Christie's op een veiling van moderne en hedendaagse kunst 1,6 miljoen euro geboden voor het schilderij The Teacher. Marlene Dumas is hiermee de enige hedendaagse vrouwelijke kunstenaar van wie een kunstwerk meer dan 3 miljoen dollar opbracht.

1987 tentoonstelling The private versus the public, Galerie Paul Andriesse, Amsterdam (juni/juli) (zie agenda/1987)
Met: waarom ik geen 'spontane' intervieuws meer wil geven!
1987 publicatie van tekeningenbundel: No interviews please (Stichting een op een, Amsterdam).

Snow White in the wrong story is de titel van een schilderij uit 1988, waarin niet een passieve en onschuldige Sneeuwwitje optreedt, maar een naakte vrouw die zich bewust aan vreemde blikken blootstelt.

1988 tentoonstelling Waiting (for meaning), Kunsthalle Kiel, en Galerie Paul Andriesse, Amsterdam (okt/nov)
recensie van Anna Tilroe in De Volkskrant: 'Het 'eeuwig vrouwelijke' heeft dus geen duidelijk gezicht meer, en is daardoor paradoxaal genoeg ook haar raadselachtigheid kwijt. Maar dat houdt tevens in dat het met het 'raadsel van de Schoonheid' ook niet zo best meer is gesteld. Ooit kon een naakte vrouw esthetisch verantwoord languissant zijn, en verrukt naar de spiegels van de (mannelijke) schilders luisteren die haar influisterden dat ze 'de mooiste van het land' was. Maar nu is het naakt die bescherming kwijt en bloot geworden, ten prooi aan onverhuld op sex beluste blikken. Geen wonder dat het Sneeuwwitje van Dumas het gevoel heeft 'in the wrong story' terecht te zijn gekomen. [...] Overigens is het niet alleen het vrouwelijke dat door Dumas op de korrel wordt genomen. Er bestaan verscheidene recente schilderijen en tekeningen waarop ze mannen zo klinisch als een gynaecoloog van hun grootste trots heeft beroofd: Man without sexual organs.'

Ook de rol van de vrouw als moeder vormt het onderwerp voor tal van tekeningen, waarbij Dumas vaak met ironie en humor de keerzijde van het zorgeloze ideaalbeeld toont. Zelfs de baby’s zien er met hun onvolgroeide lichaamsvormen verontrustend uit (The Foetus Tree 1987-91 en Baby Eating Its Own Tail 1989). De tekeningen die de kunstenaar kort na de geboorte van haar kind heeft gemaakt, tonen vooral de weerloosheid van een pasgeboren baby.

1989 tentoonstelling The Question of Human Pink, Kunsthalle Bern, Bern
In 1989 ontvangt ze de Sandbergprijs van Amsterdams Fond voor de Kunst voor haar schilderijententoonstelling in de Kunsthalle in Bern.

Dumas eigen positie als vrouwelijk beeldend kunstenaar blijft in haar werk niet buiten beschouwing. De series Defining in the Negative (1988) en Strong Works (1990) leveren een commentaar op traditionele rollen van de vrouw als model, muze of minnares.


1 van 4 delen

1990 The First People olieverf op doek, 4 delen, elk 180 x 90 cm
Schijnwaarheden zijn er genoeg en die worden door Dumas herhaaldelijk aan de orde gesteld. Bijvoorbeeld in The First People uit 1990, dat uit vier manshoge babyportretten bestaat. 'Geen Pampersbaby's', zegt Dumas. In de commentaren op het werk overheerst de mening dat de kinderen onwaarschijnlijk lelijk zijn. De kwetsbare en sterk vergrote weergave van hun lichamen wordt door velen als schokkend ervaren. De reacties lijken onbewust beïnvloed door het clichébeeld van de blije reclamebaby, die de norm is geworden.
Deze schilderijen van Dumas zijn behoorlijk realistisch, juist door enkele niet-realistische ingrepen, zoals de toegepaste schaalvergroting en de techniek waarmee zij details laat vervloeien of accentueert. 'Het moederschap is een schok,' zegt Dumas, ‘omdat je je niet hebt gerealiseerd hoe baby's er in werkelijkheid uitzien.' Haar 'eerste mensen' drukken wellicht iets van die confrontatie uit.
Museum Overholland, Amsterdam
1990 tentoonstelling The Origin of the Species, Staatsgalerie Moderner Kunst, Munchen
1991 tentoonstelling Ausser Reichweite von Kindern, Galerie Stampa, Basel
1992 tentoonstelling Ask me no Questions and I'll tell you no Lies, Galerie Isabella Kacprzak, Keulen


Black Drawings 1991-1992
111 tekeningen: inkt op papier, een stuk leisteen
totaal 230 x 292 cm

1991-92 Black Drawings
Marlene Dumas leverde met haar werk dikwijls een scherp commentaar op ingesleten rolpatronen en sociale verhoudingen. Zelf heeft zij tijdens haar jeugd in het door apartheid verdeelde Zuid-Afrika meegemaakt hoe mensen elkaar eerder als soort dan als persoon wilden zien. In haar werk spreekt zij zich uit over dergelijke vooroordelen.
De Black Drawings bestaan uit 111 afzonderlijke portretten. Het zijn tekeningen in Oostindische inkt van gezichten van allerlei heel verschillende zwarte mensen: mannen en vrouwen, oud en jong, ieder met eigen individuele trekken en een eigen emotionele uitstraling. Marlene Dumas gaat hiermee in op stereotiepe indelingen naar ras en huidskleur, die geen ruimte laten voor individuele waardering. Als geheel is het werk een reactie op foto's uit etnografische boeken, die niet de individuele mens, maar de ‘soort' in beeld moesten brengen.
Het stuk leisteen dat linksonder in het werk is aangebracht, zou voor dit clichébeeld kunnen staan: een ding dat alleen maar zwart is, zonder enige individuele trekken. Een opvallend element is ook de tekening rechtsboven, mogelijk een zelfportret van de kunstenaar. Afgebeeld is een jong en zo te zien blank meisje, met het haar in gladde staartjes gebonden. Ze houdt de hand als in een gebaar van afweer of schaamte voor het gezicht. Dumas heeft niet de illusie dat je met kunst misstanden kunt oplossen, maar het is typerend voor haar dat ze haar stem laat horen. Aan de orde stellen wat niet klopt en uitvinden waarom het niet klopt, dat is Dumas' intentie.
zie agenda/1992)

1993 tentoonstelling Give the people what they want, Zeno X galerie, Antwerpen 70 cm, olieverf op doek, Saatchi Gallery) toont een klein meisje dat wijdbeens naakt boven het lichaam van een waarschijnlijk dode man staat. Ze kijkt de toeschouwer licht vermoeid aan en verbergt een arm achter haar rug. Marlene Dumas zegt zelf over het werk dat het suggestief is, dat je er allerlei verhalen bij kunt verzinnen maar dat het je feitelijk helemaal niets vertelt over wat er aan de hand in. In die zin is het ook een typische Dumas, die zichzelf de titel Miss Interpreted gaf: multi-interpretabel en meer vragen oproepend dan antwoorden gevend. (kunstenares met schilderij Marlene Dumas: The ritual with doll, 1993 Op schilderij is een groep jonge meisjes die zien waarvan de voorste vier een pop vasthouden: wordt hij uit elkaar getrokken of juist gekoesterd? Voorstelling als geheel nogal grimmig/zwart.

1993 tentoonstelling Land of Milk and Honey, Produzentengalerie Hamburg (april/mei), Kunstverein Bonn, ICA Londen, ICA Philadelphia.

1994 tentoonstelling Marlene Dumas, Works on Paper and Paintings, The Arts Club of Chicago, Chicago
1994 tentoonstelling Marlene Dumas, Art Gallery of York University, New York, Ontario (april/mei)
1994 tentoonstelling Chlorosis, Douglas Hyde Gallery, Dublin, Ierland (nov/dec)
tekst van Marlene Dumas in catalogus:
LOVESICK

green, ghosts, good, God, gone, glow.

I used to think that there was something unusual about my work.
I always tried to show that there was something wrong, where others
thought everything was all right.

Now, while I sometimes feel that things ain't that bad all the time,
everyone else says that it's much worse. It seems nobody really feels
that life is all right. Everyone is looking for abuse and new laws on
pornography, especially since 'the artworld'discovered 'the body'
(whatever that means). Ask Courbet, since he is credited, or blamed,
for discovering the source.

I used to prefer: hard to soft, black to white, the Rolling Stones to the
Beatles, Elvis to Cliff, the moon to the sun...
(I still do actually.)

I haven't outgrouwn my tendencies towards uneasiness, anger,
aggression, deap and cheap horror, falling in and out of love...

But there has to be a way to make an art about being in love. An art
that is erotic, sexy, tender and filled with a darkness that is awesome,
but not sick.

[Marlene Dumas, Gordonsbaai, October 1994]

Volgens een definitie in een medische encyclopedie (afgedrukt op het schutblad van de catalogus) is Chlorosis afgeleid van het Griekse woord voor lichtgroen en is het de naam voor een aandoening bij jonge vrouwen die wordt veroorzaakt door extreem liefdesverdriet. De aandoening komt met name voor tussen 1880 en 1905. Naast de definitie staat een foto van een bewoner van de Sahel die groene pap op zijn gezicht heeft gesmeerd: een ritueel waarbij gemalen kameleon het gezicht van de man moet veranderen en hem zijn natuurlijke schoonheid moet geven.

1994 Models
Voor haar werk maakt ze gebruik van alle mogelijke beelden. Van polaroids van vrienden, filmstills, beelden uit de kunstgeschiedenis, foto's van pin-ups en fotomodellen. In Models, een werk uit 1994 dat uit honderd getekende portretjes van de meest uiteenlopende vrouwen bestaat, kun je bijvoorbeeld gezichten van Rembrandts Bathseba tot Claudia Schiffer, van Vermeers Vrouw met parels tot Anita Ekberg in La dolce vita, van Simone de Beauvoir tot Brigitte Bardot herkennen. Maar of ze nu beelden uit de hoge of lage cultuur gebruikt, of van anonieme kennissen, het zijn allemaal beelden die ook heel vertrouwd zijn.

1995 dubbeltentoonstelling met Francis Bacon in Castello di Rivoli in Turijn: The particularity of being human.
Samengesteld door Marente Bloemheuvel en Jan Mot.
In De Volkskrant noemt Paul Depont Last Tango in Paris als inspiratiebron van Dumas - gebruikt niet alleen foto's maar ook filmstills als basis voor compositie.
Depont: 'De Amerikaanse feministe Adrienne Rich zegt in Of Women Born ervan overtuigd te zijn dat er manieren van denken bestaan die wij nog niet kennen. Volgens haar denken veel vrouwen in vormen die het traditionele denken ontkennen. 'Wanneer ik stel dat we nog helemaal niets begrepen of onderzocht hebben van ons biologisch fundament, van het wonder en de paradox van het lichaam van de vrouw en zijn spirituele en politieke betekenissen, dan vraag ik mij echt af of vrouwen niet eindelijk kunnen beginnen te denken via het lichaam en dat samen te brengen wat zo wreed uiteen is gehaald.'

1995 tentoonstelling Marlene Dumas, Raum Aktueller Kunst, Wenen (sept/okt)
1996 tentoonstelling Models, Salzburger Kunstverein, Salzburg (okt/nov)
Catalogus met teksten van Silvia Eiblmayr, Ernst van Alphen en Marlene Dumas.
1996 tentoonstelling Pin-Up, Stedelijk Museum 'het Toreke', Tienen, Belgie

1997 Miss Interpreted - film over leven en werk van Marlene Dumas.
Zie ook inkt, acrylverf op papier
125 x 70 cm
tekeningen bijschriften als I won't be hung upside down for Mr. Baselitz en I won't sleep in Mr. Fischl's bed. Zij laat de vrouwen, die zich letterlijk aan voyeuristische blikken bloot geven, grijnzend en zelfbewust terugkijken (Dorothy D-lite en Under the Volcano 1998). Haar vrouwen zijn geen slachtoffers.

Seksualiteit is een steeds weerkerend thema in haar werk. Rond 2000 maakt zij een reeks mannelijke naakten in pornografische voorstellingen (Pink Erection 1998 , X-Plicit 1999 en Things Men Do 2001 ). De ‘expliciete’ naakten tonen echter ook een zekere kwetsbaarheid. Het werk van Dumas kenmerkt zich dikwijls door deze combinatie van directheid en intimiteit.

Blindfolded 2002 bestaat uit een serie portretten van geblinddoekte Palestijnse mannen. Marlene Dumas heeft ze gemaakt in reactie op de wanhopige situatie in het Midden-Oosten en op de in de media almaar herhaalde beelden van vluchtelingen, gevangenen en slachtoffers. Voor een kunstenaar in wier werk de ogen, het kijken en het zien zo dikwijls centraal staan, vertegenwoordigt de blinddoek een grote vernedering. Iemand aan wie het zicht wordt afgenomen, wordt overgeleverd aan de zienswijze van anderen.

Name no Names (zie agenda/2002)

Bronnen:
De Pont - stichting voor hedendaagse kunst
laat051: Girls & pearls
www.groene.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 4067.