kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 08-09-2013 voor het laatst bewerkt.

Martha Rosler

Amerikaanse kunstenares en fotografe, geboren in 1942 in Brooklyn, New York

Martha Rosler maakt video's, foto's, installaties en doet performances. Ze schrijft kunstkritieken, publiceerde meerdere boeken en doceert aan het departement Mason Gross School of the Arts van Rutgers University in New Jersey [VS]. Over fotografie heeft zij diverse kritische artikelen op haar naam staan.

De projecten van Martha Rosler gaan vaak over actuele sociale en maatschappelijke situaties. Rosler stelt thema's aan de orde waarmee de grenzen van socio-culturele, economische en politieke leefwerelden worden afgetast: de Viëtnamoorlog, cultureel kolonialisme, de patriarchale overheersing, arbeidsethiek, globale economie, huisvesting, massatransport,… Gelukkig benadert ze deze thema's niet op een aanmatigende of bezwerende toon. Integendeel, Bertolt Brecht indachtig houdt ze steeds een stevige portie humor achter de hand en heeft ze oog voor absurde en bijtende situaties.

Martha Rosler behoort tot een generatie kunstenaars die de conceptuele kunst van de jaren zestig en zeventig grondig politiseerden en radicaliseerden. Samen met Mary Kelly, Judy Chicago en Adrian Piper stond Rosler aan de wieg van de feministische golf in de kunst van de jaren zeventig, toen de conceptuele kunst werd ingezet als kritiek op de patriarchale tradities van representatie in de kunst. (Martha Rosler onderzoekt in haar werk de invloed van de maatschappij op het individu. Ze analyseert de blanke, masculine, kapitalistische maatschappij en laat zien hoe sociale en politieke ideologieën het dagelijks leven van het individu beïnvloeden. Daarbij beperkt ze zich niet tot de maatschappij in het algemeen, maar onderzoekt ook de macht van het ene ras of geslacht over het andere, van de ene maatschappelijke klasse over de andere.

Rosler volgde een opleiding schilderkunst, parallel met studies fotografie bij Walter Rosenblum en ook de literaire wereld was haar niet vreemd. Van meet af aan beschouwde ze het als een uitdaging om maatschappelijk engagement en de emancipatie van het individu te rijmen met een artistieke praktijk in een 'voor ieder toegankelijke taal'. Eerst vond ze een geschikt expressiemiddel in de documentaire fotografie, dé populaire beeldtaal bij uitstek, met bovendien een stevige traditie in de Verenigde Staten, gaande van Walker Evans tot Life Magazine.

1965 Bachelor of Arts, Brooklyn College of the City University of New York;

Bringing the war home (1967-'72)
Hoe sterk ons dagelijks kijken geconditioneerd en oververzadigd wordt, demonstreert ze reeds vanaf 1967 in de gemonteerde foto's uit de reeks Bringing the war home. Op foto's van stijlvolle kamers uit tijdschriften voor deftig wonen monteerde ze zeer precies figuranten uit eveneens in tijdschriften gepubliceerde oorlogsreportages. Woonkamers en keukens prijzen niet alleen wooncomfort aan maar bieden via het raam een zicht op loopgraven, voorbijrazende tanks of een radeloos Aziatisch vrouwtje met kind dat een binnentrap opvlucht. De synthese van twee 'sfeerbeelden' – mogelijk afkomstig uit eenzelfde tijdschrift – richt de aandacht op de veelal verzwegen mechanismen: waarin verschilt het aanprijzen van woonmodellen van de verslaggeving over Viëtnam, of zelfs van de bemoeienis in Viëtnam? Rosler bedrijft hier geen surrealistisch spelletje, maar pure Foucault en zoals ze zelf beaamt, is Jean-Luc Godard daarbij een compagnon de route.

Toen in het begin van de jaren '70 de videocamera beschikbaar werd, ging ze ook daarmee aan de slag. En bij de opkomst van alternatieve tv-stations (Paper Tiger Television) tekende ze alweer present. Deze voorliefde voor 'massamedia' verbindt haar met de 'linkse beweging', die wel vaker wantrouwig staat tegenover de wereld van de beeldende kunst met die aandacht voor het exclusieve.

1974 Master of Fine Arts, University of California, San Diego

The Bowery in two inadequate descriptive systems (1975)
Rosler wil wellicht het verschil tonen tussen hetgeen we (door)zien of ervaren en de courante voorstelling die ervan wordt gemaakt. Dat blijkt bijvoorbeeld expliciet uit de titel van het werk The Bowery in two inadequate descriptive systems. In dit werk hangen zwart-wit foto's van mistroostige winkelpanden uit een verpauperde buurt (met referenties aan het werk van Walker Evans) zij aan zij met woorden die we dronkelui zouden toedichten. De pointe van dit foto- en tekstwerk is dat geen enkele menselijke figuur opduikt om deze scène ook body te geven. We denken er automatisch dronkelui bij, maar ze zijn er niet; het is een spookvertoning. Het titelwoord ‘inadequate' formuleert dit voorbehoud. De rechttoe rechtaan gefotografeerde panden hebben alle kwaliteiten om sociale misstanden te documenteren, ware er niet de lijst gammel getikte woorden ‘stewed/boiled/potted/corned/pickled/preserved/canned/fried to the hat', waar we geen raad mee weten. De beschrijving loopt spaak; ze vraagt om andere complementaire middelen.

De video ‘Semiotics of the Kitchen’, 1975, heeft het format van een tv-programma. Rosler demonstreert de kijker keukengereedschap in alfabetische volgorde, beginnend met met het woord ‘apron’ (schort) en eindigend met ‘tenderizer’ (mals maker). De agressieve manier waarop ze de voorwerpen demonstreert is droogkomisch, maar drukt tegelijkertijd onderdrukte woede uit en verzet tegen de nog steeds populaire opvatting dat de plaats van de vrouw in de keuken is. Door het alfabet als ordenend principe te gebruiken, geeft ze aan dat het niet alleen economische, maatschappelijke en culturele structuren zijn die vrouwen in deze positie dwingen, maar dat deze positie verankerd zit in onze communicatiesystemen, waaronder onze taal en onze beeldcultuur.

1989 project 'If you lived here in New York'
Een tentoonstelling in New York over huisvesting en daklozen.
"Van If you lived here leerde ik, dat je niet perse een metaforische laag over een kunstwerk heen hoeft te leggen om sociaal-maatschappelijke issues aan de orde te stellen. Bij Martha Rosler was het documentaire, het betrokken zijn met, genoeg." - Jeanne van Heeswijk

1998 Airport City: In the Place of the Public: vliegvelden
'Airport, de verbeelding van het vliegveld in de fotografie'

De tentoonstelling 'Airport, de verbeelding van het vliegveld in de fotografie', toont op een gevarieerde manier een duidelijk beeld van wat er zich op en rond een luchthaven afspeelt. De Amerikaanse kunstenares Martha Rosler profileerde zich in een bijbehorend symposium onmiddellijk als een expert op gebied van luchthavens: geen enkele luchthaven bleek haar onbekend. Haar relatie toonde ze aan de hand van beelden die het desolate, ritmische, oneindige, desoriënterende karakter van terminals weergaven. De identiteit van het vliegveld waar de desbetreffende afbeeldingen werden genomen, werd iedere keer, als een soort cynische daad, bekend gemaakt. De uiteenzetting van Martha Rosler maakte duidelijk dat vliegvelden simulaties, vervangingen zijn van de echte ervaring. Het wordt een kunstmatige ervaring, losgekoppeld van de 'zwaartekracht' van de wereld daarbuiten.
Martha Rosler dat in Airport opgenomen werd, is inmiddels naast een tentoonstelling een afzonderlijke monografie verschenen. Als deelnemer aan het internationale kunstcircuit vliegt Rosler geregeld in de U.S.A. en in Europa. Sinds twintig jaar maakt zij tijdens haar vluchten foto's waaraan zij bijschriften en teksten koppelt. Haar meest bekende beelden tonen de verbindingscorridors en wachtruimtes van verlaten luchthavens, met neonlicht, vasttapijt en kuipzeteltjes. Ze roepen in een oogopslag de misselijkheid op die met een nachtelijke tussenstop gepaard gaat. “Rosler's photographs take on the air of pictorial revelations of the underbelly of capitalism,” schrijft architectuurhistoricus Anthony Vidler. Martha Rosler hanteert haar registratie van luchthaven- en vliegtuiginterieurs inderdaad als een kritische ontluistering van de humanistische aanspraken die het hoog-modernisme maakt. In navolging van socioloog Henri Lefebvre leest ze de ruimtelijke omgeving als maatschappelijk geconstrueerd, waarin sociaal-politieke verhoudingen zich weerspiegelen. Het bijhorende essay van Roslers hand, In the place of the public: Observations of a frequent flyer, verschijnt in deze monografie in de meest recente versie. Rosler brengt een reeks nogal uiteenlopende en af en toe amusante observaties en commentaren: over betutteling, verstrooiing en negatie als strategieën om de doodsangst voor de overmoed van het menselijk vliegen te beheersen; over privileges en connotaties van first- en business-class; over luchthavenwerknemers; over architectuur. Rosler laakt uitdrukkelijk hoe in luchthavens het openbare karakter ontmanteld wordt, hoe een nieuwsoortige pseudo-stedelijkheid ‘in de plaats van het publieke' komt. De alomtegenwoordige controle en bewaking, de atomisering van de gebruikers en hun toenemende behandeling als consumenten, de beperkte vrijheid van meningsuiting en de uitsluiting van ongewenste sociale groepen zijn kenmerken die de luchthaven doen convergeren met de shopping mall en het themapark als beklemmende modellen van sociale organisatie in de post-urbane ruimte. De standpunten uit Martha Roslers teksten en bijschriften resoneren met kracht in haar luchthavenfoto's. Ze verwerven daardoor uiterst expliciet een kritische meerwaarde, die daarentegen onopgemerkt kan blijven in het esthetiserende oppervlak van de stadsfotografie die steunt op de Düsseldorfse school van onder meer Andreas Gursky, Axel Hütte, Thomas Ruff en Thomas Struth.
Zie voor meer informatie Martha Rosler by car
editie: 77-JAN 1999
auteur: Wynants Etienne
website Martha Rosler zelf en twee beknopte essays door Anthony Vidler en Alexander Alberro vormen samen het gepubliceerde kleinood Rights of passage. Net als in In the place of the public vormt de fotoreeks een verhandeling over de waarneming van in dit geval de snelweg vanuit het standpunt van de gebruiker als autobestuurder of passagier. In het geval van 'Onderweg met Rosler' levert dit panoramische foto's op met steeds weer opduikend als herinneringen van het ingeperkte blikveld: een autostuur, besmeurde of weerspiegelende ruiten, spiegels en raamomlijstingen. De reeks begint met foto's in de bebouwde kom: vertraagd tot sterk vertraagd verkeer. Het biedt de gelegenheid om enige zijdelingse blikken te werpen rond de rijweg. Op de voorkaft van deze publicatie ziet men bijvoorbeeld zes rijstroken breed stilstaand verkeer in beide richtingen. Vanuit een reclamebord op de achtergrond slaat een blondine in waarachtige filmdiva-stijl het schouwspel smachtend gade. Andere mogelijkheden bij deze stadsvlucht zijn onder meer voorzichtig laveren tussen betonnen stootblokken op een weg in herstelling, een jaloerse blik op een eenzame auto op een hogergelegen viaduct of de berustende constatatie dat zelfs limousines niet aan files ontsnappen. Eens buiten de stad wordt het bevrijde gevoel ingesnoerd door de alomtegenwoordige truckers waarvan de opleggers – vaak getooid met vrolijke opschriften – het blikveld aanzienlijk reduceren. Men rijdt ook door benauwend loeiende tunnels of over ratelende bruggen. En eens werkelijk buiten de stad en weg van de ontsluitende ringwegen belandt men op de werkelijke snelweg. Daar stoomt men wel vooruit naast vrachtwagens van een koekjesmerk, een supermarktketen of gewoon een oplegger vol nagelnieuwe auto's. Wat men van het omringende landschap kan meepikken, zijn tankstations, olietanks en in het beste geval het de rijweg omzomende struikgewas.
De titels naast de foto's melden doorgaans louter straatnamen in de betrokken regio's, zoals verkeersberichten op de radio dat plegen te doen: Broome Street, New York; Ocean Parkway, South Brooklyn; Routes 1 & 9, New Jersey;… Gecombineerd met de desbetreffende foto's worden ze echter opgeladen met een concrete, dwingende ervaring. De kleurenfoto's wekken een série noir-gevoel op, gevangen in een eindeloos af te leggen parcours. Er zijn geen mensen op de baan, tenzij wegwerkers en een enkele maal – als een apocalyptische rustpauze in het boek – een menselijk silhouet dat ‘s nachts over het wegdek stapt – een ongeval, wegversperring, controle?
Je auto, je vrijheid? Als je Rosler en beide auteurs in dit boekje volgt, ontwaak je met een kater: massadistributie, homogenisering en verleiding banen zich een weg naar meer, verder en soms sneller. Met sublieme beelden tot gevolg, overigens.
Martha Rosler, Rights of passage vermeldt wonderwel geen bibliografisch adres, maar de vermelding van Catherine de Zegher als projectleider en het feit dat zij een monografisch boek met Rosler voorbereidt, doet vermoeden dat dit juweeltje een October-boek is. ISBN 90-6917-002-7

Positions in the Life World
Retrospectieve tentoonstelling op Foto Biënnale Rotterdam (FBR 2000) in het Nederlands Foto Instituut.
''Als je goed kijkt, vind je in mijn foto's altijd wel een paar maatschappelijke ontwikkelingen terug waar ik me zorgen over maak. Neem de foto van begin jaren zeventig, van de vrouw die de gordijnen stofzuigt. Waarom hebben wij zo'n kunstmatige scheiding aangebracht tussen de huiselijke wereld, van de blije huisvrouw, en de wereld daarbuiten, van de oorlogvoerende mannen? Ik wilde proberen die twee werelden te verenigen.''
''Een andere foto is afkomstig uit een serie over vliegvelden. Omdat ik voor m'n werk constant vlieg, viel me op wat een wereld apart ze vormen. Als je met de trein reist, weet je waar je bent; als je op een vliegveld aankomt, heb je daar geen idee van. Je bent steeds nergens in het bijzonder. Zelfs de stad waar het vliegveld naar verwijst, is meestal ver weg. Architecten lijken hun uiterste best te doen om je je vervreemd te laten voelen van de buitenwereld. Ach, vliegen is sowieso een ontkenning - van de dood bijvoorbeeld. Wie daaraan zou denken op het vliegveld, zou niet meer vliegen. En is je wel eens opgevallen dat veel ruimtes op een vliegveld er uitzien als delen van het menselijk lichaam? Het bijschrift bij de foto is "Vagina or birth canal?"''
''Een vliegveld lijkt een microkosmos, waar de sociaal-politieke realiteit niet bestaat. Maar niets is minder waar: nergens worden je aankomst en verblijf scherper gecontroleerd en word je door zoveel camera's bekeken. Ik zou niet weten hoe ik in zo'n wereld geen geëngageerd fotograaf zou kunnen zijn. Soms lijkt het of een foto van mij gewoon een landschap toont, maar er zit altijd meer in. Een glimp van de publieke wereld die we gecreëerd hebben, maar waarvan de vraag is of zij er ook echt zo uit moet zien.''
Martha Rosler, Positions in the life world
editie: 81-SEP 1999
auteur: Wynants Etienne
website: Martha Rosler, Positions in the life world reist doorheen Europa. De gelijknamige catalogus biedt een inleidend interview door Benjamin Buchloh, een uitvoerig essay van Alexander Alberro en kortere, thematische benaderingen door Silvia Eiblmayr, Annette Michelson, Jodi Hauptman en Catherine de Zegher, tevens redacteur van deze publicatie. Roslers activiteiten worden visueel voorgesteld met illustraties bij deze teksten, en in aparte katernen met onder meer foto's, videostills, notities en werkteksten in facsimile. Met bovenop dit alles nog een uitgebreide bio- en bibliografie, biedt deze publicatie een stevige introductie tot haar werk.

Rosler volgde een opleiding schilderkunst in de jaren '60. Maar hiervan getuigt slechts één minuscule afbeelding van een abstract-expressionistisch werk. Heterogeniteit werd algauw kenmerkend voor haar aanpak: collages en montages van beeldmateriaal uit tijdschriften, videowerk, fotografie, installaties en performances, wenskaarten en ander drukwerk, geschreven en gesproken teksten, en zelfs de organisatie van een tentoonstelling in New York over huisvesting en daklozen (If you lived here…, Dia Art Foundation, 1989).

Als antwoord op Buchloh's verwondering over dit 'heterodox' geheel riposteert Rosler: “Don't you think one of the main projects of the feminist critique of modernism was to challenge the idea of the artist as some kind of coherent subjectivity who has got his thumbprint on every work? I don't want people to engage with the persona of the creator. It's a complete bore, and it trivializes the work.” Eens het idee van authenticiteit overboord gegooid, en Duchamp en de conceptuelen behandeld, vervolledigt ze: “I thought what really unites these things is my perspective, my version of deep structure, and I couldn't help it if it wasn't apparent. And the word ‘style' was replaced by the word ‘strategy'. Why should an artist stick with one thing? We are not a craft.”

Interessant is de vraag naar de ‘afbeeldbaarheid', de waarde die ze hecht aan representativiteit. Rosler heeft daar een duidelijke mening over. Met betrekking tot haar fotografische projecten zoals The Bowery in two inadequate descriptive systems (1975), de luchthavenreeks In the place of the public (1990-'98) of de recente autotrip Rights of passage (1995-'98) stelt ze uitdrukkelijk dat het haar niet alleen om de feiten gaat, maar vooral ook om de plaats die deze toegewezen krijgen en om de conclusies die hieruit getrokken kunnen worden.

Waar de foto's gemaakt zijn, is niet belangrijk. Wat telt, is de ervaring van plaatsloosheid en het systeem waaraan reizigers zich – zeer comfortabel – moeten onderwerpen. In Roslers werk ontbreken panoramische totaalbeelden. Ze wil geen afstandelijke overzichten bieden maar wel documentaires over de ervaring. Om die reden brengt ze haar themata ook in uiteenlopende 'disciplines' aan bod. Een performance kan bijvoorbeeld uitmonden in een videowerk en in een tekst verder uitgediept worden.

Martha Rosler, Positions in the life world werd uitgegeven door Ikon Gallery (Birmingham) en Generali Foundation (Wenen) en gedistribueerd door MIT Press, Chenies Street 11, WC1E 7ET London (0171/306.06.03). ISBN -907594-61-1

2007 Skulptur Projekte Münster 07: Projekt: Unsettling the Fragments (Erschütterung der Fragmente)
History is painful – a fact that even the most carefully crafted monument cannot convey. Our desire to put memories of suffering behind us often lead to attempts to cover up or eliminate the traces of the past from the urban landscape. However, Martha Rosler asks why history must be portrayed as seamless, for is it not the contradictions that ensure that an urban community remains vital?
In an effort to expand our perspectives, the American conceptual artist has transformed Münster into a kind of memory game with architectural symbols where the visitors to the exhibition are to uncover an image and then find its counterpart.
The emblem of the eagle of the Air Transport Command of the Wehrmacht built by Ernst Sagebiel in 1935 is also affixed to a pole in front of the Münster arcades, a shopping complex designed by Josef Paul Kleihues. The original cages that were used to display the corpses of leading Anabaptists after their torture and execution in 1536 suspended from the tower of St. Lambert’s Church and from the façade of the municipal library. In turn, the Botanical Garden is home to a bamboo arcade whose counterpart leads from the choir of St. Lambert’s Church to the municipal library. From military to commerce to church to culture and to knowledge – with their architectural fragments, all of these institutions contribute to the urban landscape of today.
Because the different parts of her project are located throughout Münster, Martha Rosler has hung information boards on the façade of the municipal library, including an index of all exhibits and their locations. Together, these represent Rosler’s reading of the city.

(zie www.skulptur-projekte.de en www.kunstkanaal.net


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 42.