kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 09-10-2008 voor het laatst bewerkt.

Marthe Donas

Zelfportret 1920

Belgisch schilderes, 26 oktober 1885 Antwerpen – 31 januari 1967 Audregnies.

Zij verbleef lange tijd te Parijs, waar zij de invloed van het kubisme onderging. Zij verleende o.m. haar medewerking aan De Stijl (1918–1919) en aan Der Sturm (1920). Ze was een van de eerste abstracten in België. Het werk van Marthe Donas onderscheidt zich vooral door het ritme in kleur en lijn. (Encarta 2001)

Michel Seuphor noemt haar werk quasi abstract kubisme en rekent haar bij de pioniers van de avant-gardekunst. Het werk van Marthe Donas onderscheidt zich vooral door het ritme in kleur en lijn.

In 1916 belandt de Belgische schilderes Marthe Donas in Parijs. Zij leert er het kubisme kennen in het atelier van André Lhote en wordt lid van de postkubistische groep La Section d'Or. Gedurende twee maanden vertoeft ze in het atelier van de beeldhouwer Archipenko. In het tijdschrift De Stijl van Theo van Doesburg verschijnen verschillende artikels over haar. Ze exposeert in de galerie Der Sturm bij de beroemde kunsthandelaar Herwarth Walden. Vanaf 1958 evolueert ze van het kubisme naar het abstracte.

Marthe Donas is een van de eerste Belgische kubisten. Via het purisme evolueert zij naar de abstractie. Ze was ze een van de eerste en de eerste vrouwelijke vertegenwoordiger van de abstracte schilderkunst in België. In de catalogus van de Société Anonyme, een uitmuntende kunstverzameling van Katherine Dreier, bewaard in de Yale University in de V.S., noemt Dreier Marthe Donas ‘the first woman abstract painter’. In de Belgische kunstgeschiedenis neemt Donas een belangrijke plaats in.

Biografie
Marthe Donas, (Om de vooroordelen ten opzichte van haar sekse te ondervangen, signeerde ze haar werken onder het pseudoniem Tour Donas of Tour d'Onasky), genoot een opleiding aan de Antwerpse Academie (tot 1914).

Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog vluchtte zij met haar familie naar Goes in Nederland. Van daaruit reisde ze door naar Dublin om een opleiding tot glazenierster te volgen. In 1915 werkt ze mee aan glasramen in het atelier van Miss Purcel in Dublin. Vanwege de zeer bloedige Paasopstand, die daar op 24 april 1916 uitbrak, moest ze weer vluchten. Later dat jaar belandde ze in Parijs.

In Parijs bezoekt ze de Grande Chaumière, de Académie Ranson (1917) en het atelier van André Lhote, waar ze in contact met het kubisme. Ze verbleef twee maanden in het atelier van Alexander Archipenko in Nice, met wie ze een verhouding gehad zou hebben. In december 1918 huurde ze het Parijse atelier van Piet Mondriaan, die toen nog in Nederland woonde.

Ze verleende onder het pseudoniem Tour d'Onasky haar medewerking aan De Stijl (1918–1919) en als Tour Donas aan Der Sturm (1920). Ze sluit zich in 1919 aan bij de vereniging ‘Séction d’Or’, die de postkubistische schilders groepeert en stelt met deze groep tentoon tussen 1919 en 1921.

Stilleven, 1920, olieverf op hout, 38x38, Bern, Kunstmuseum, Stiftung Othmar Huber
Marthe Donas is een van de eerste Belgische kubisten. Ze ontdekt het kubisme in Parijs in 1917 en evolueert naar het purisme en de abstractie. Ze krijgt internationale erkenning o.m. in De Stijl en Der Sturm, en behoort tot de Section d'Or-groep te Parijs. In december 1920 neemt ze deel aan een groepstentoonstelling van Section d'Or in Galerie Sélection, samen met o.a. Archipenko, Survage, Gleizes, Marcoussis en Léger. Sélection heeft daarna weinig of geen belangstelling meer voor haar, net zomin als voor de Franse puristen zoals Le Corbusier en Ozenfant. Nochtans kan men de invloed van het purisme in de werken van de Vlamingen terugvinden, vooral waar alledaagse voorwerpen als vazen, bloemen en kruiken geometrisch gestileerd worden tot zuivere en eenvoudige basisvormen. De puristische esthetiek gaat uit van typevoorwerpen als glas, vaas, viool, die tot abstracte beelden worden in een geometrische taal. Typisch voor het purisme is de voorkeur voor glas, metafoor van transparantie, helderheid en een kristallijne orde. Op basis van een mathematische universele orde kan harmonie tot stand komen. De puristen werken onder meer met de gulden snede om ideale proporties te bereiken. In het werk van Le Corbusier, die in 1918 samen met Ozenfant aan de oorsprong staat van het purisme en het tijdschrift L'Espirt nouveau, is de ordening veel complexer en meer bestudeerd dan bij Marthe Donas, die intuïtiever te werk gaat. (exp 220)

In februari 1920 vond een grote tentoonstelling met haar werk plaats in galerie Der Sturm van Herwarth Walden in Berlijn. Walden zelf koopt 35 werken van haar aan. Een jaar later is ze opnieuw ter plaatse, haar werk maakt nu deel uit van een selectie van de ‘Séction d'Or’.
In december 1920 nam ze, naast o.a. Archipenko, Survage, Gleizes, Marcoussis en Léger, deel aan de Section d'Or-tentoonstelling in galerie Sélection in Parijs. Wanneer de pas geopende Brusselse galerij ‘Sélection’ in 1920 de Franse kubisten van de Séction d’Or uitnodigt, is haar werk voor het eerst in eigen land te zien. Ze oefent aldus invloed uit op het ontstaan van de Brusselse avantgarde, in het bijzonder op de postkubistische stijl die Servranckx en Magritte, kort na 1920, ontwikkelen.

Ondanks haar succes moest ze wegens geldgebrek en ernstige ziekte terugkeren naar haar ouders in Antwerpen.

Door haar contacten met Theo van Doesburg, de leider van de Nederlandse De Stijlbeweging, evolueert ze via het purisme naar de abstracte kunst. Aanvankelijk past zij een ver doorgedreven stilering van figuratieve vormen toe, later kiest ze voor een volledig abstracte, niet langer naar de werkelijkheid verwijzende geometrische abstractie. Dit laatste werk krijgt zijn plaats binnen de internationale van het constructivisme. Daarmee is ze de eerste Westerse vrouwelijke kunstenares die abstract gaat schilderen (al was ook Sonia Delaunay enkele jaren vroeger, binnen het avontuur van het orfisme van haar echtgenoot op ditzelfde punt aanbeland).

Tussen 1922 en 1927 evolueert ze naar een gematigd modernisme dat een duidelijke figuratie binnen de kubistische esthetica toelaat.

Ze stelt in 1922 tentoon met de Antwerpse abstracten in Weimar, in 1928 met de Brusselse abstracten in Parijs en ze heeft een individuele tentoonstelling in 1926 bij de Cercle Artistique te Brussel. Toch lijkt ze in geen van de Belgische avantgardebewegingen een rol te spelen, laat staan er zelfs maar aan te participeren.

Door haar huwelijk en moederschap zal ze 20 jaar lang de schilderkunst opgeven (1927-1947).

Sélection heeft na haar vertrek naar België weinig of geen belangstelling meer voor haar, net zomin als voor de Franse puristen zoals Le Corbusier en Ozenfant. Nochtans kan men de invloed van het purisme in de werken van de Vlamingen terugvinden, vooral waar alledaagse voorwerpen als vazen, bloemen en kruiken geometrisch gestileerd worden tot zuivere en eenvoudige basisvormen.

De puristische esthetiek gaat uit van type voorwerpen als glas, vaas, viool, die tot abstracte beelden worden in een geometrische taal. Typisch voor het purisme is de voorkeur voor glas, metafoor van transparantie, helderheid en een kristallijne orde. Op basis van een mathematische universele orde kan harmonie tot stand komen. De puristen werken onder meer met de gulden snede om ideale proporties te bereiken. In het werk van Le Corbusier, die in 1918 samen met Ozenfant aan de oorsprong staat van het purisme en het tijdschrift L'Esprit nouveau, is de ordening veel complexer en meer bestudeerd dan bij Marthe Donas, die intuïtiever te werk gaat.

Na de tweede wereldoorlog komt er toch enige erkenning voor haar werk op de belgische kunstscène en neemt ze in 1947 de draad weer op.

Aanvankelijk zoekt ze aansluiting bij het figuratieve postkubisme uit de jaren twintig maar in de tweede helft van de jaren vijftig kiest zij in 1958 kiest zij definitief voor de abstracte schilderkunst. In 1964 wijdt het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten een retrospectieve aan de nu 79-jarige kunstenares. Drie jaar later overlijdt ze.

Websites:
. www.kubisme.info
. www.academielier.be


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 56.