kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 07-04-2009 voor het laatst bewerkt.

Martin Monnickendam

Nederlands schilder van genrekunst, landschappen, portretten, stillevens, dieren en stadsgezichten en docent, geboren 25 februari 1874 te Amsterdam - overleden 4 januari 1943 aldaar.

Martin Monnickendam woonde en werkte in Amsterdam. Hij maakte veel reizen, kreeg veel prijzen en had tentoonstellingen over de hele wereld. Monnickendam leefde goed van zijn werk en kon zich een fraai huis met een groot atelier aan de Stadhouderskade veroorloven.

Zijn unieke stijl wordt vooral gekenmerkt door zijn kleurgebruik. Zijn palet is zo helder en levendig dat andere schilders hun werk niet graag naast zijn werk hingen.

Zijn werken variëren van manshoge doeken met voorstellingen van theaterpubliek, synagoge-interieurs en stillevens tot intieme portretten en stadsgezichten. Als onderwerpen koos hij naast joodse thema's, het leven van de grote stad -Amsterdam, Parijs- met zijn drukke straten, theaters en schitterende winkels in een zeer krachtige impressionistische stijl: forse doeken met fonkelende kleuren. Ook in het weergeven van mensen -als portret of als groep- is hij een meester. 's Zomers zwierf hij echter vaak over de Veluwe waar hij het landschap en het boerenleven met penseel of krijt vastlegde.

Martin Monnickendam was een productief kunstenaar getuige de bijna 4000 werken die tot op heden zijn gecatalogiseerd. Zijn oeuvre omvat naast olieverfschilderijen ook pastels, aquarellen, tekeningen, etsen en affiches. Bovendien was hij een populair illustrator in dag- en weekbladen, zoals de Amsterdammer en het Algemeen Handelsblad. Monnickendam heeft zich als kunstenaar nooit aangesloten bij een groep of kunststroming; hij heeft zijn onafhankelijke positie altijd weten te behouden.

Het meest bekend was Monnickendam om zijn theaterinterieurs. Rond 1900 was het theater voor vele kunstenaars een geliefd onderwerp. Het bijzondere van Monnickendam is, dat hij niet de artiesten schilderde, maar de toeschouwers. Tussen het theaterpubliek zijn op deze schilderijen vaak zijn vrouw en kinderen en andere bekenden van hem terug te vinden. Gebruikmakend van de gasverlichting in de theaters schilderde hij loges vol met mensen, waarin hij zijn kwaliteit als portretschilder combineert met een voorliefde voor grote doeken.

De kunsthistoricus Albert Plasschaert noemde hem in 1924 al een miskende schilder. Na de oorlog is hij in het vergeetboek geraakt. totdat het Joods Historisch Museum in 1999 een grote overzichtstentoonstelling - In het licht van de kleur - aan hem wijdde.

Opleiding
1886 tekenschool Felix Meritis
1891-1893 Rijksakademie van beeldende kunsten (Amsterdam),
1895 - 1897 Conservatoire des Arts et Metiers (Parijs)

Lid Arti et Amicitiae, St. Lucas en Onafhankelijken.

Gaf les op het 'Internationaal Schildersatelier'.

Leraar van o.m. Patrick Bakker, Hendrik Broer, Cornelia Buysman, Marianne Franken, Janneke Anette de Grave, Berend Groeneveld, Margot van Hasselt, Ina van Heek, Willem Justus Ising, Dinah Kohnstamm, Ilse Leverland-Goldstein, Elisabeth Maria Peters, Cecilia Maria Elisabeth de Ranitz ...

Biografie
Martin Monnickendam was de broer van Jacques en de twee jongere zussen Rachel en Elisabeth Monnickendam en de tweede zoon van Nathan Meijer Monnickendam en Roosje Rippe. De kinderen Monnickendam werden geboren, en groeiden op Amsterdam en genoten er een liberaal-joodse opvoeding.

De jonge Martin kreeg godsdienstonderwijs van I. Boutelje, bezocht de Spieghelschool en de H.B.S.. Martin wilde niets liever dan tekenen en zijn ouders steunden hem daarin. Hij volgde tekenlessen bij de schepenschilder Rust, kreeg op zijn 12e les op de tekenschool van Felix Meritis en van 1891 tot en met 1893 bezocht hij de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam, waar Auguste Allebé, Nicolaas van der Waay en Carl Dake tot zijn leermeesters behoorden. Medeleerlingen waren onder andere Piet Mondriaan, Richard Roland Holst en Lizzy Ansingh.

Monnickendam won tijdens zijn leven een indrukwekkend hoeveelheid prijzen. Al op z'n negentiende kreeg hij de Prix de Rome. Vele medailles zouden volgen.

In 1895 bracht hij een bezoek aan Londen om daarna voor twee jaar naar Parijs te vertrekken, het toenmalige Mekka van de kunstwereld. Hier leerde hij onder andere Pieter Dupont, met wie hij dik bevriend zou raken, en Klaas van Leeuwen kennen. In Parijs volgde Monnickendam aan het 'Conservatoire des Arts et Metiers' colleges economie, sociale wetenschappen en schilderkunst. Na terugkeer in Amsterdam maakte hij van het Conservatoire een groot doek dat zeer bekend zou worden. Met groot succes werd het in Parijs een aantal keren tentoongesteld.

De combinatie van academische en Franse invloeden resulteerde bij Monnickendam in de ontwikkeling van zijn eigen stijl die zich enerzijds kenmerkt door degelijkheid in compositie en vorm en anderzijds door ‘Franse levendigheid’. In zijn werken is dit terug te zien in de sterke lichtpartijen en harde kleuraccenten van zijn on-Hollandse palet.

Met drie tekeningen die hij in Parijs maakte en een tekening van Amsterdam had hij in 1897 in Arti et Amicitiae zijn eerste tentoonstelling. Van deze kunstenaarsvereniging en van St. Lucas zou Monnickendam later ook lid worden.

Zijn eerste successen boekte hij in het buitenland. Hij zond zijn werk naar Barcelona, München, Stuttgart, Berlijn, Buenos Aires, Brussel en Parijs. In veel van deze steden won hij diverse prijzen. Toen in Pittsburgh (USA) een grote tentoonstelling over de moderne Europese schilderkunst werd georganiseerd, werden uit Nederland onder andere Sluijters en Monnickendam uitgenodigd, ‘the two leading Dutch painters’.

In 1900 maakte hij een reis naar Brugge en ook daarna zouden nog vele reizen volgen, die hem onder andere naar Zweden, Duitsland, Belgie, Luxemburg, Normandie, Bretagne en vooral Italië zouden voeren.

Op 9 augustus 1906 trouwde Martin Monnickendam met Alise Mouzin, directrice van de "Industrieschool voor Vrouwelijke Jeugd" in Amsterdam. Samen kregen zij twee dochters, Monarosa en Ruth.

Aanvankelijk staat zijn werk in de traditie van schilders zoals Breitner, Isaac Israëls en Willem Witsen, die stedelijke onderwerpen vonden in het bruine-grijze palet van de Haagse School. Monnickendam onderscheidde zich van zijn voorgangers door zijn kleurgebruik. Vooral het blauw en rood spatten af en toe van het papier. Het geeft een onmiskenbaar twintigste-eeuwse touch aan de stadsgezichten van deze kunstenaar, die modern was, maar geen vernieuwer.

Zijn eerste grote eenmans- tentoonstelling werd in 1910 in de Kunstzaal Kleykamp in Den Haag gehouden.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog maakte Monnickendam in opdracht van Kunsthandelaar Bernard Houthakker een serie pasteltekeningen van het toen verdwijnende Amsterdam. De Jodenbuurt, waar tijdens de Eerste Wereldoorlog veel huizen werden gesloopt. Het Paleis voor Volksvlijt, op de plek van de Nederlandsche Bank. En steeds is het verschrikkelijk druk op straat. De tekeningen herinneren ons er aan dat de binnenstad veel dichter bevolkt was dan tegenwoordig.

Als geen ander wist Monnickendam te spelen met kleur en licht. Ook het Amsterdam van de jaren twintig en dertig is te bewonderen in zijn beroemde stadsgezichten. Als origineel documentalist vereeuwigde hij het Amsterdamse uitgaansleven van die jaren, de dieren van Artis, spraakmakende rechtbankzaken, bekende en onbekende Amsterdammers.

Het werk van Monnickendam is onder andere te zien geweest op tentoonstellingen in Duitsland (1908-1914), Buenos Aires (1910), Brighton (1920), Parijs (o.a. 1926), Kopenhagen (1922), Amerika (1925-1928) en met enige regelmaat in Amsterdam.

'Alles leeft en trilt en wimpelt in de kleine landschappen, die hij van zijn Veluwsche vacantiereis heeft meegebracht, de losse wolken woelen of wervelen samen in het klare blauw tot een torengevaarte van blinkend wit; het water spoelt en stroelt... En dan zijn er de kleuren, zwaar en brutaal, het zwart en veel rood en donkergroen: een wei met roode koeien onder een rosse lucht, een heide overstort van avondrood, een hofje volk, groote roode bloemen, een baksteenen kerkje in zonnegloed...'. Zo werd het werk van Martin Monnickendam in 1922 door een kunstcritica beschreven. Wie nu oog in oog met zijn werk staat zal haar gelijk moeten geven: het woelt en stroelt, en de kleuren zijn overweldigend. - (Museum. De hele Amsterdamse kunstwereld gaf acte de présence op de opening, de rest van Nederland werd via het Polygoonjournaal op de hoogte gebracht.

Vanaf 1925 reisde Monnickendam verschillende keren naar Italië. Zijn kleurrijke reisimpressies legde hij vast op enorme doeken.

In 1932 kreeg hij van de Gemeente Amsterdam een opdracht voor een portret van de acteur Louis de Vries. Hij beeldde De Vries af in zijn rol van "Hendrik IV" in Shakespeares gelijknamige toneelstuk. Van 1931 tot 1933 maakte hij voor het "Algemeen Handelsblad" een serie pastels over het afsluiten van de Zuiderzee ("Gedoemde Binnenzee").

In 1932 was zijn werk te zien op de Biennale van Venetië.

Ter gelegenheid van zijn zestigste verjaardag kwam er een eenmanstentoonstelling bij de kunsthandelaar Bernard Houthakker.

In 1935 werd hij benoemd tot Officier in de Orde van Oranje Nassau.

Zijn laatste medaille kreeg hij bij de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1937.

Aan het eind van 1941 kreeg Monnickendam te maken met de bepalingen van de Duitse bezetter. Vanaf september van dat jaar mocht hij als jood niet meer bij Arti exposeren en in november werd hij van de ledenlijst geschrapt.

In de Tweede Wereldoorlog werd het voor Monnickendam - die als jood verplicht werd een ster te dragen - steeds gevaarlijker zich in het openbaar te begeven. Architect Jan de Meijer gaf hem daarom opdracht om interieurs te tekenen van panden die hij ging restaureren. De pastels van vervallen Amsterdamse panden zouden Monnickendams laatste werken worden. In januari 1943 overleed hij aan een longontsteking, vlak voor de onvermijdelijke deportatie.

In 1973 werd de Stichting Vrienden van de schilder Martin Monnickendam opgericht door de Amsterdamse notaris Ruud van Helden. De stichting, die zich inzet voor de nalatenschap van de kunstenaar, heeft 2009 uitgeroepen tot Martin Monnickendamjaar.

Januari 2009 - JHM krijgt schilderijen van Martin Monnickendam
Het Joods Historisch Museum (JHM) in Amsterdam heeft een groot aantal schilderijen en tekeningen gekregen van de hand van de schilder Martin Monnickendam. De Stichting Vrienden van de schilder Martin Monnickendam heeft de werken geschonken voor een tentoonstelling die eind deze maand over de kunstenaar in het museum is te zien. De Amsterdamse schilder, die een joodse achtergrond had, legde vaak Amsterdamse taferelen en stadsgezichten vast, waarbij het jodendom geregeld terugkwam. Zo schilderde hij bijvoorbeeld synagoge-interieurs of plechtige gebeurtenissen zoals begrafenissen. Volgens het JHM geeft zijn werk een uniek beeld van het rijk geschakeerde culturele en religieuze leven in de eerste helft van de twintigste eeuw.
Om de herinnering aan Monnickendam levend te houden schenkt de stichting ook 707 tekeningen, pastels en aquarellen op papier aan het Stadsarchief die een heel aardig beeld van allerlei plekken in Amsterdam geven die in de loop der tijd voorgoed zijn veranderd.

Monnickendam krijgt behalve in het JHM en het Stadsarchief Amsterdam (6 februari t/m 3 mei), ook speciale aandacht in onder meer het Rijksmuseum, het Amsterdams Historisch Museum en Artis. Behalve de tentoonstellingen verschijnt bovendien een driedelige oeuvrecatalogus van 1100 bladzijden, waarin alle bekende 4300(!) schilderijen en tekeningen van Monnickendam zijn afgebeeld.

Drie nieuwe Monnickendams in het Amsterdams Historisch Museum
Het Amsterdams Historisch Museum is recentelijk in het bezit gekomen van drie kleurrijke schilderijen van Martin Monnickendam, een van de belangrijkste Nederlandse schilders uit het Interbellum. Het gaat om 'Académie de Billard', 'Uitvoering in het Concertgebouw 'en 'Mensen in een schouwburgloge'. De schilderijen zijn aan het museum geschonken door de Stichting Vrienden van de Schilder Martin Monnickendam en zijn vanaf 8 april te zien in de bescheiden maar kleurvolle presentatie 'Uit met Monnickendam'.
Monnickendams oeuvre genoot gedurende zijn leven een grote bekendheid. Zijn krachtige impressionistische stijl sloeg nationaal, maar ook internationaal aan. Het leverde de schilder veel onderscheidingen op o.a. in 1937 toen hij, tijdens de Wereldtentoonstelling van Parijs, een gouden medaille ontving. Na zijn dood in 1943 raakte Monnickendam echter meer en meer in de vergetelheid. De afgelopen drie decennia heeft de Stichting Vrienden van de Schilder Martin Monnickendam het oeuvre van de schilder weer onder de aandacht gebracht. De realisering van de doelstellingen van de stichting heeft in 2009 geleid tot een groot aantal schenkingen aan Amsterdamse instellingen, waaronder het Amsterdams Historisch Museum.
De presentatie 'Uit met Monnickendam' neemt de bezoeker mee naar het Amsterdamse uitgaansleven van weleer. Behalve de drie aanwinsten worden ook andere schilderijen uit de collectie getoond, zoals de 'Beurs van Zocher' en 'De ontvangst van de Lord Mayor in de Burgerzaal van het Paleis op de Dam'.

Websites:
. www.tijdruimte.nl
. www.parool.nl
. www.rkd.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1922.