kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 10-12-2008 voor het laatst bewerkt.

Neue-Sachlichkeit

Neue-Sachlichkeit (Nieuwe Zakelijkheid, Eng: New Objectivity)

Kunstrichting die rond 1920, in sterk contrast tot het expressionisme, opnieuw het reële verschijningsbeeld van de werkelijkheid wilde weergeven.

In het Italië en Frankrijk van na 1918 kwam een terugkeer naar de zichtbare wereld op gang, als antwoord op de stormachtige, hectische jaren van voor de oorlog. In Italië werd deze ontwikkeling aangemoedigd door het Neoclassicisme van De Chirico en Carrà, maar ook door het klassieke erfgoed van de Renaissance als integraal onderdeel van de Italiaanse kunstwereld. De terugkeer van de Italiaanse schilders naar de uitbeelding van het werkelijke en tastbare achter de sluiers van de geschiedenis beinvloedde ook Duitsland.

Tot de stroming, die tot 1933 duurde, behoort in Nederland het magisch realisme. Ook in andere landen had de Nieuwe Zakelijkheid invloed, in Frankrijk op Fernand Léger.

1925 Kunsthalle te Mannheim tentoonstelling 'neue-sachlichkeit'
De naam 'neue-sachlichkeit' werd voor het eerst gebruikt door de (sinds 1923) museumdirecteur van de Kunsthalle te Mannheim G.F. Hartlaub om kunstenaars die trouw waren gebleven aan de 'grijpbare werkelijkheid' te karakteriseren. Hij gebruikte deze term om daarmee het streven aan te duiden van sommige schilders (o.a. Otto Dix, C. Schad, George Grosz, A. Kanoldt, G. Schrimpf, Tamara de Lempicka) naar een volkomen objectief en statisch realisme, zonder enig spoor van idealisme of sentiment. Hij organiseerde in 1925 de gelijknamige tentoonstelling 'Neue Sachlichkeit' waarin hij 124 werken van 32 kunstenaars bijeenbracht.

Het heronderzoek van de schilders van de Neue-sachlichkeit van de laat-middeleeuwse schilderkunst, de vereenvoudigde en toegankelijke plastische vormentaal van Ingres, en het Neoclassicisme van David leidde volgens Hartlaub tot een nadruk op de 'autonomie van de objecten in onze omgeving'. Door de duidelijke contouren en het vaak voorkomende afzien van het spel van licht en schaduw, werkt de hiermee geëxponeerde duidelijkheid van de objectenwereld vaak al weer irreëel, waardoor door Franz Roh ook het begrip magisch realisme voor de nieuwe kunstrichting werd ingevoerd (Zie ook pittura-metafisica).

De portretten van Christian Schad of de naargeestige buitenwijken met hun telegraafpalen van Alexander Kanoldt zijn sleutelwerken van deze stijl, waarin ook Otto Dix en Grosz zich tijdelijk, onder invloed van de metafysische schilderkunst, uitdrukten.

Grosz vervaardigde indringende uitbeeldingen van de eenzame, gedepersonaliserde mens temidden van de massa, verloren in een koude en lege stad, die zich kunnen meten met werk van Carra en De Chirico.
Uit de fascinatie die sommige kunstenaars voor het object toonden, waarin zelfs mensen tot objecten verwerden, ontstond op langere termijn onbeweeglijkheid en verstening, zoals we zien in het werk van Kanoldt en Georg Schrimpf. Dit leidde bij Kanoldt, voor wie de verleiding van de pseudo-classicistische estehtiek te groot was, zelfs tot een flirt met het Nationaal-socialisme.

De Kitsch-kunstenaars van het 'Haus der Deutschen Kunst' roken hun kans en zouden het snel voor het zeggen hebben. De maatschappij-kritische variant van de Neue Sachkichkeit was progressiever en had daarom een verstrekkender betekenis; hier zag men de werkelijkheid met gedesillusioneerde ogen. Haar belangrijkste vertegenwoordiger was de veristische kunstenaar Otto Dix.

Een speciale vorm van de Neue-sachlichkeit was het zgn. Verisme dat op bijzonder frapante wijze de maatschappelijke wantoestanden of oorlogservaringen bekritiseerde.

Andere kunstenaars van de kunststroming Neue Sachlichkeit zijn o.a.: C. Grossberg, F. Radziwill, F. Lenk, C. Mense, O. Nerlinger, Tamara de Lempicka,

In de fotografie legde Albert Renger-Patzsch de basis voor de vormmogelijkheden van de Neue-sachlichkeit. Zie ook August Sander.

In de architectuur is de term equivalent met het ‘het nieuwe bouwen’ en internationale stijl, al bestond er geen overeenstemming over de definiëring van de begrippen. De architecten streefden naar de verbetering van de woning en verhoging van het woongenot. Ook de stedenbouw kreeg een belangrijke impuls, o.a. door Van Eesteren (stadsuitbreidingsplan van Amsterdam in 1934). In Nederland bereikte de stroming haar hoogtepunt tijdens en na de Eerste Wereldoorlog, met mensen als Oud, Willem Marinus Dudok, Hendrik Petrus Berlage, Van Loghem, en Brinkman en Van der Vlugt; vooral door het optreden van Rietveld ging de beweging echter al vrij spoedig over in het functionalisme.

In de literatuur is Nieuwe Zakelijkheid als stroming ontstaan als reactie op het pathetische en idealistische expressionisme, vooral in de landen waar dit sterk vertegenwoordigd was, zoals Duitsland. De Nieuwe Zakelijkheid manifesteerde zich in de jaren twintig en betekende een terugkeer tot de werkelijkheid. Het schrijven is sober en nuchter, gesteld op de feiten, weinig psychologiserend en wars van de schone vorm. Bekende vertegenwoordigers in Duitsland zijn Erich Kästner, Hans Fallada, Ludwig Renn, Carl Zuckmayer (sedert Der fröhliche Weinberg, 1925), K. Edschmid en Ferd. Bruckner; in Nederland: Bordewijk; in België: Walschap en Matthijs. In de Verenigde Staten schreven Sinclair Lewis en Hemingway op dezelfde manier. Ook de reportageliteratuur van Egon Erwin Kisch en de Rus Ilja Grigorjevitsj Ehrenburg behoort tot deze richting.

In de muziekgeschiedenis is er eveneens een richting die Nieuwe Zakelijkheid wordt genoemd, waartoe m.n. de componisten Hanns Eisler, Kurt Julian Weill, Ernst Køenek en E. Schulhoff behoorden. Met behulp van elementen uit de amusementsmuziek en jazz-muziek trachtten zij een kunstmuziek te realiseren die niet meer esoterisch of excentriek en gericht op slechts kleine kringen van de burgerlijke elite zou zijn, maar die vooral de werkende massa's zou moeten bereiken. Ook bij de tekstkeuze concentreerde men zich op realistisch materiaal (krantenknipsels, arbeiderslyriek, teksten van Bertolt Brecht).
In Frankrijk hebben componisten van de Groupe des Six zich in deze stijlrichting georiënteerd. (Encarta 2001)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 37.