kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 01-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Nouveau-Realisme

Nouveau-Réalisme

De Fransen hadden in de jaren zestig hun eigen Poptical-art; het 'nouveau-realisme' (het nieuwe realisme; Engels: New Realism).

In 1960 vormde het 'nouveau-réalisme' in Frankrijk een reactie op de abstract expresssionistische stromingen, de schilderkunst van het grote gebaar. Les 'Nouveaux Realistes' produceerden werk dat was geworteld in de gewaarwordingen van de eigen tijd; zij maakten gebruik van alledaagse voorwerpen en gebeurtenissen die een speciale bewerking ondergaan, bijvoorbeeld het verpakken, assembleren of in beweging brengen. Het was een soort Europese echo van de Engels-Amerikaanse Poptical-art.

Les 'Nouveaux Realistes' geven op eigen wijze een weerslag van het dagelijks leven; zij wilden de identiteit van alledaagse voorwerpen uit de moderne samenleving analyseren door o.a. objecten, gedemonteerd, kapot geslagen, of intact buiten hun normale omgeving in een nieuw kunstwerk te plaatsen.

0ppervlakkig bezien heeft het werk van de nouveaux réalistes veel weg van popart, maar het staat in feite dichter bij de assemblages van Rauschenberg en Dine, waarbij ook de nadruk ligt op gebruik van wegwerpmateriaal voor poëtische doeleinden. Nouveau-réalisme betekende eigenlijk gewoon: de dagelijkse realiteit verheffen tot kunst. Een billboard met afgescheurde affiches bijvoorbeeld geeft een beeld van de tijd en vormt tegelijkertijd een schitterende collage. Mits in een andere context geplaatst.

Pierre Restany
Les 'Nouveaux Realistes' was een groepje jonge kunstenaars die zich in 1960 rond kunstcriticus Pierre Restany hadden verzameld. Deze Franse auteur en kunstcriticus speelt een zeer belangrijke rol in het Nouveau Réalisme. In 1959, tijdens de eerste Biennale in Parijs, ziet hij voor het eerst een gemeenschappelijke noemer in de daar tentoongestelde werken van Hains, Klein en Tinguely.

Op 14 april 1960 werd de term Nouveau Réalisme door Restany geintroduceerd. In het eerste manifest van de beweging schrijft de Franse criticus in zijn eerste Manifeste du Nouveau Réalisme, te Milaan: ...De traditionele middelen zijn uitgeput; er is geen andere reactie mogelijk dan de afschaffing van het schilderij... Hiermee liep hij vooruit op een tentoonstelling in de Milanese Galleria Apollinaire. Exposanten zijn Yves Klein, Jean Tinguely, Raymond Hains, Arman, Jacques de la Villeglé en François Dufrêne. Deze kunstenaars beseften dat zij dezelfde interessen deelden en zagen het belang in van een gezamenlijk optreden.

Op 27 oktober 1960 komen Arman, Klein, Tinguely, Hains, Dufrêne, Villeglé, Spoerri en Raysse bijeen in Parijs ten huize van Yves Klein en stellen met Restany een gezamenlijke declaratie op. Ze weten zich te verenigen in de vage formulering: "Nouveau Réalisme = nouvelles approches perceptives du réel". César en Rotella, ook geïnviteerd, komen niet opdagen maar doen wel mee aan de daarop volgende groepsactiviteiten. In 1961 sluit ook Niki de Saint-Phalle zich aan; in 1962 Christo en Deschamps.

Op het "Festival d'Avant Garde" in Parijs (1960) presenteren de Nouveaux Realisten zich voor het eerst.

Het initiatief onder de titel 'Nouveau Réalisme' een aantal kunstenaars te verenigen, die in gezamenlijke manifestaties hun visie meer kracht kunnen bijzetten, betreft in feite een strategische aanpak met als opzet de hegemonie van het Abstract Expressionisme te doorbreken. Restany geeft aan dat dada, "Le mythe du non", is aangegrepen door de abstract-expressionisten om zich te bevrijden van elke motivatie, en daarmee alle expressiemiddelen te hebben uitgeput: "Nous assistons aujourd'hui ù un phénomène généralisé d'épuisement et de sclerose de tous les vocabulaires établis: pour quelques exceptions de plus en plus rares, que de redites stylistiques et d'académismes rédhibitoires." Het Nouveau Réalisme geeft dada echter een positieve wending: "Dans le contexte actuel, les ready-made de Marcel Duchamp (...) prennent un sens nouveau. Ils traduisent le droit à l'expression directe de tout un secteur organique de l'activité moderne, celui de la ville, de la rue, de l'usine, de la production en série. Ce baptême artistique de l'objet usuel constitue désormais le 'fait dada' par excellence. Après le non et le zero, voici une troisième position du mythe: le geste anti-art de Marcel Duchamp se charge de positivité."

Pierre Restany is als theoreticus en medeoprichter van het Nouveau Réalisme als kunstcriticus vrij propagandistisch en eenzijdig. De directe verbinding, die Restany legt tussen Abstract Expressionisme en dada is niet juist. Bij het Abstract Expressionisme is geen sprake van een dadaïstisch nihilisme; het gaat voort op het surrealistisch automatisme en concentreert zich op de individueel-psychische bronnen. Weliswaar worden daarbij traditionele esthetische principes overboord gegooid, maar de abstracte expressionisten zien zich zeer duidelijk als kunstenaars. Restany legt hier een rechtlijnige relatie, die de visie van het Nouveau Réalisme moet rechtvaardigen.

In het nouveau réalisme wilden Les Nouveaux Realistes de identiteit van alledaagse voorwerpen uit de moderne samenleving analyseren door ze buiten hun normale omgeving te plaatsen, er kleine wijzigingen in aan te brengen of door ze gedeeltelijk te vernietigen. Telkens wordt de kijker geconfronteerd met de banaal alledaagse dingen uit de straat van het onopvallende stedelijke milieu. Restany filosofeert over la poësie d'une civilisation urbaine.

De Nouveaux réalistes hielden verschillende groepstentoonstellingen, onder andere 40° au-dessus de Dada in Galerie J. in 1961 in Parijs, waarvoor Restany een tweede manifest schreef.

Naast de esthetisering is bij de Nouveaux Realisten wel degelijk een visie op de moderne consumptiemaatschappij aanwezig. Restany juicht in zijn manifesten de maatschappelijke realiteit toe. In het tweede manifest, "A Quarante degrés au-dessus de Dada", dat in mei 1961 verschijnt, benadrukt hij de betrokkenheid van de kunstenaars met de omringende realiteit: ...De nieuwe realisten zien de wereld als een schilderij waarvan zij zich wezenlijke fragmenten eigen willen maken ... ofwel "Les Nouveaux Réalistes considèrent le monde comme un tableau, la grande oeuvre fondamentale dont ils s'approprient des fragments dotés d'universelle signifiance. lis nous donnent à voir le réel dans les aspects divers de sa totalité expressive. Et par le truchement de ces images spécifiques, c'est la réalité sociologique tout entière, la bien commun de l'activité des hommes, la grande république de nos échanges sociaux, de notre commerce en société qui est assignée à comparaître."

In 1962 exposeerden zij te New York, samen met Amerikaanse popart-kunstenaars. Beide stromingen houden zich immers bezig met voorwerpen uit de dagelijkse werkelijkheid. De popart reproduceert ze echter, waarbij ze hun eigen identiteit behouden, terwijl het Nouveau réalisme de voorwerpen gebruikt en de identiteit ervan wijzigt. De beweging werd opgeheven te Milaan, in 1970.

De Nieuwe realisten hielden zich elk op hun eigen wijze bezig met het analyseren van voorwerpen uit het dagelijks leven.

Daniel Spoerri was de meest consequente van het stel. Hij ging wel eens naar de Marché aux Puces, waar je mensen had met van die tapijtjes met een hoop oude troep erop. Spoerri kocht de hele handel op, haalde een busje lijm uit zijn zak en plakte alles vast, vervolgens ging dat dan zo in zijn deux-chevaux. Een keer opende hij een restaurant in een galerie en zette de toen bekende kunstcritici in de bediening, bijvoorbeeld Pierre Restany. Zat je te eten en kon je roepen: 'Pierre, viens ici!' Maar dan ineens kwam Daniel langs en zei: 'Afblijven verder!' Hij kwam met zijn lijmpot en plakte alles vast, plastic over de asbak en hup weer een tafel klaar en aan de muur. Spoerri deed dit voor een week. Later opende hij in Düsseldorf nog zijn eigen restaurant met hetzelfde systeem. Voor hem was het echt het fixeren van een moment. Een tranche de vie, een momentopname.

Arman (= Armand Fernandez) wilde de essentie van een voorwerp doorgronden door een aantal ervan opeen te stapelen (accumulations); de relatie van de toeschouwer ten opzichte van de opeenstapeling is anders dan die ten opzichte van het voorwerp alleen. 'Honderd horloges is meer horloge dan één horloge', schreef hij in 1966.

Nouveau roman
Het was ook de tijd van de nouveau roman. Alles heel precies beschrijven. Perec heeft bijvoorbeel in La vie mode d'emploi van een heel huis iedere etage tot in de kleinste details beschreven. En alleen al door die heel precieze beschrijving van wat waar staat en hoe het er precies uitziet, krijg je een heel duidelijk beeld van de mensen die er wonen.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 736.