kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Piero di Cosimo

Italiaans kunstschilder uit de Hoog-Renaissance schilderkunst, (Firenze, ca. 1462 - aldaar, ca. 1521).

Di Cosimo was na Botticelli een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Florentijnse school. Zijn werk weerspiegelt de klassieke renaissance-idealen: excentrieke voorliefde voor de primitieve fase van het menselijk bestaan. Hij schilderde veel portretten. (Summa; RDM) Ondanks verschillende invloeden (van Leonardo, Raffaël, Signorelli, Lippi, Ghirlandaio, Vlaamse kunst) is hij één van de origineelste meesters uit Firenze door zijn frisse verbeelding, zijn zin voor de natuur en de behandeling van de kleur. Ook zijn religieuze werken vertonen grote schilderkunstige kwaliteiten, zijn bezaaid met heerlijke details en blijven toch een intensiteit behouden. Hij schilderde voornamelijk bijbelse scènes, maar in zijn schilderijen van wereldlijke taferelen schemert het meest een eigen stijl door die soms neigde naar het groteske.

Zijn vroege werk werd vooral beïnvloed door Filippino Lippi en Luca Signorelli. Later werden ook Ghirlandaio en de Nederlandse schilders een belangrijk voorbeeld. Aanvankelijk ging de voorkeur van Piero uit naar een zuiver en krachtig koloriet, later werdenzijn kleuren gededmpter en zijn palet onrustiger.

Biografie
Di Cosimo, geboren in Florence, stamde uit een artistieke familie en trad al op zijn achttiende in de leer bij de studio van Cosimo Rosselli, wiens naam hij aannam en met wie hij in 1481 naar Rome reisde om te assisteren bij het schilderen van de fresco's in de Sixtijnse kapel.

Portret van Francesco Giamberti, timmerman, ca. 1482, Olieverf op paneel, 47,5 x 33,5 cm

Portret van Giuliano da San Gallo, architect en beeldhouwer, ca. 1482

Deze haarscherp geportretteerde oude man is Francesco Giamberti (1405-1480), een timmerman en aannemer uit Florence. Hij was in dienst van de familie De' Medici. De schilder, Piero di Cosimo, gaf elk detail van zijn gezicht zorgvuldig weer: de ingevallen mond, de lichtgrijze baardstoppels, de aderen op zijn slaap en het oor dat dubbelgeklapt is onder het gewicht van de muts. Ook het heuvelachtige Toscaanse landschap op de achtergrond is zeer gedetailleerd afgebeeld. Op de balustrade voor Giamberti ligt een blad muziek. Bij speciale gelegenheden componeerde hij namelijk ook muziek voor de familie De' Medici. Het portret van Giamberti is waarschijnlijk geschilderd in opdracht van zijn oudste zoon. Deze liet ook van zichzelf een portret maken door Piero di Cosimo.
Het portret van Giamberti is waarschijnlijk geschilderd in opdracht van zijn oudste zoon. Deze liet ook van zichzelf een portret maken door Piero di Cosimo. De twee panelen hebben oorspronkelijk aan elkaar gezeten met een scharnier. Ze zijn allebei geschilderd omstreeks 1482, dus twee jaar na het overlijden van Giamberti. De vader is en profil geschilderd. Het gezicht van de zoon is meer naar de beschouwer toegewend, in driekwart aanzicht. Dit verschil heeft wellicht te maken met het feit dat de vader al overleden was. Overledenen werden vaak in zij-aanzicht geportretteerd. Zo komen karakteristieke gelaatstrekken, zoals een scherpe neus en vooruitstekende kin, goed uit. Een portret en profil is ook eenvoudiger om uit het geheugen te maken, als de persoon zelf niet meer kan poseren. Leonardo da Vinci schrijft in zijn 'Tractaat over de schilderkunst' dat een portret in zij-aanzicht zelfs gemaakt kan worden als de schilder de persoon maar één keer gezien heeft. (een van de stadspoorten van Florence. Daar bouwde hij met zijn zonen een huis. De familie Giamberti noemde zich daarna: 'da San Gallo'.)

Tegen de achtergrond van een heuvelachtig landschap is de Florentijnse architect Giuliano da San Gallo geportretteerd. De attributen van zijn beroep liggen op de balustrade voor hem: een passer en een ganzenveer. Details van zijn verschijning, zoals de kraaienpootjes bij zijn oog, zijn zilvergrijze krullen en de gebloemde zwarte stof van zijn mouw zijn zorgvuldig weergegeven. Ook het landschap op de achtergrond is vrij gedetailleerd geschilderd. Maar dat leidt de aandacht niet af van de persoonlijkheid van de architect die uit het portret spreekt: ingetogen maar zelfbewust. Giuliano da San Gallo was een succesvol architect; hij bracht het zelfs tot bouwmeester van de paus in Rome. Piero di Cosimo schilderde zijn portret omstreeks 1482. Giuliano da San Gallo was de oudste zoon van Francesco Giamberti, een timmerman in dienst van de familie De' Medici. Piero di Cosimo schilderde in 1482 ook een portret van de vader. De portretten lijken in veel opzichten op elkaar. Het zijn twee markante koppen, die scherp afsteken tegen de lucht. Maar de houding verschilt enigszins. De zoon is driekwart naar de beschouwer toegewend. Deze portrethouding kwam in Italië in zwang na 1450. De vader daarentegen is helemaal en profil afgebeeld, zoals gebruikelijk was in de eerste helft van de 15de eeuw. Waarschijnlijk is de vader op deze 'ouderwetse' manier afgebeeld omdat hij al overleden was toen de portretten gemaakt werden.
(Portret van Simonetta Vespucci, voor 1520 (ca. 1480?), tempera op hout, 57x42, Chantilly, Institut de France, Musée Condé
Dit type portret was in 1520 al lang achterhaald. Het schilderen in profiel heeft wellicht te maken met het feit dat Di Cosimo een medaillon als voorbeeld gebruikte, want Simonetta Vespucci - haar naam staat in Latijnse vorm onder op de lijst - was al in 1476 gestorven aan de tering. Zij was een telg uit het rijke Florentijnse geslacht Vespucci, waartoe ook de beroemde koopman en ontdekkingsreiziger Amerigo Vespucci (1454-1512) behoorde en die zijn voornaam gaf aan het Amerikaanse continent. Simonetta was de minnares van Giuliano de Medici (1453-1478). Angelo Poliziano (1454-1494), de Florentijnse dichter die nauw verbonden was met de Medici's, bezong haar schoonheid en gratie in een liefdesgedicht. Daarin vergeleek hij haar met een nimf die met haar zusters in het groene gras danst: "...en duizend vurige liefdesgeesten liet zij dit zoete ogenpaar ontstromen. Zou het mij geen wonder moeten schijnen dat ik niet ogenblikkelijk tot as verbrandde."
Poliziano eert het 'bezielde aangezicht' waaromheen de losse haren hingen; voor hem een teken van Simonetta's maagdelijkheid. Bij Piero di Cosimo daarentegen zijn de haren als bij een 'donna' kunstig met parelsnoeren en losse parels tot een ingewikkeld kapsel gevlochten. Het hoge, opgeschoren voorhoofd was aan het einde van de 15de eeuw in Italië en in de Nederlanden in aristocratische kringen in de mode.
De kunstenaar probeert Simonetta te karakteriseren door middel van een stemmig landschap. De schemerwolken die haar contouren op de achtergrond herhalen, zijn duister en vormen misschien een toespeling op haar vroege dood, net als de verdorde boom links, die op portretten uit de Italiaanse Renaissance vaak staat voor de dood. Hetzelfde thema duikt weer op in de halsketting waaromheen een slang kronkelt. Vasari, voor wie deze symboliek blijkbaar al niet meer gebruikelijk was; zag er een verwijzing naar Cleopatra in. Volgens de beschrijving in Plutarchus' biografie stierf zij aan de beet van een cobra. Maar dit lijkt vergezocht; er is eerder sprake van een 'hiërogliefe' symboliek. In de laatklassieke mythologie gold de slang - vooral wanneer deze zich in de staart beet - als symbool voor de eeuwigheid of de zichzelf vernieuwende tijd. De slang behoorde dan ook toe aan Janus, de god van het nieuwe jaar, en aan Saturnus (= Kronos, wiens naam werd verwisseld met Chronos, tijd), oftewel 'vadertje tijd'.
Opvallend is dat in de inscriptie Simonetta is omschreven als 'ianuensis' (van Janus). De slang werd tevens gezien als symbool voor wijsheid. Simonetta wordt dus ook bezongen als bijzonder intelligent. De blote borsten waren voor tijdgenoten niet aanstootgevend. Dit motief was eerder een toespeling op 'Venus pudica', de 'kuise' Venus, soms ook een verwijzing naar de amazones, die in de Oudheid als bijzonder kuis golden. Op Bordone's allegorieën uit ca. 1550 is het een teken voor de bruid. Simonetta wordt dus niet afgebeeld als minnares, maar als verloofde, zelfs als echtgenote van Giuliano de Medici. (portret 62-63)

Venus, Mars en Cupido, 1486-1510, paneel, 72x182, Berlijn, Staatliche Museen
Hij had een voorliefde voor mythologische onderwerpen en hier is Venus, Mars en Cupido (Berlijn) zijn meesterwerk. Het bevat heerlijke details van dieren, bloemen, vlinders in een droomlandschap. De datering wordt betwist. Het werk maakte misschien deel uit van een cyclus met thema’s uit de antieke mythologie. De lange vorm van de panelen suggereert dat ze misschien een gecaissoneerde koffer versierden. Een belangrijk aspect van Piero’s artitieke persoonlijkheid is zijn vermogen om zijn onderwerpen te verrijken met wijsheid en fantasie. Het onderwerp is sensueel van nature, met Cupido die zich nestelt bij Venus boezem dichtbij een langorig konijn, een symbool van seksuele excessen. De witte en zwarte vogels beneden lijken de minnaars te symboliseren: Venus en een uitgeputte en ingeslapen Mars. (wga)

Tegen het einde van de jaren 1480 vestigde Piero di Cosimo zich als onafhankelijk kunstenaar in Florence waar hij een extravagant leven van een zonderling en misantroop leidde. Piero di Cosimo leefde een teruggetrokken bestaan op een dieet van hard gekookte eieren, die hij steeds per vijftig bereidde, althans zo schrijft de 16de-eeuwse kunstenaarsbiograaf Vasari.

Tegen het einde van de 15e eeuw ging Di Cosimo meer in de stijl van Leonardo da Vinci schilderen, met name het kleurgebruik toonde overeenkomsten en net als Da Vinci schilderde hij panoramische landschappen als achtergrond voor zijn figuren.

De laatste jaren van zijn leven was hij gedeeltelijk verlamd en niet meer in staat tot schilderen. .


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1274.