kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Pieter Claesz

Pieter Claesz.

Pieter Claesz (1596/97/98-1660), Nederlands schilder van stillevens en vanitasstillevens. Samen met Heda een van de meest vooraanstaande vertegenwoordigers van de 17e-eeuwse Hollandse natura morte. Vader en leraar van Nicolaes Pietersz. Berchem (1620-1683). Invloed op Christian Berentz,

Pieter Claesz is de eerste kunstenaar die alledaagse voorwerpen, zoals een roemer, een tinnen bord en een haring, zo weet weer te geven dat er een betoverende schoonheid van afstraalt. De gevulde roemers glanzen in het zachte licht. De olijven, verse vruchten, knapperige broodjes en pasteien doen je het water in de mond lopen. Vele voorwerpen zijn echter niet toevallig gekozen. Ze verwijzen naar de kortstondigheid van het leven: de verwelkende bloem, het horloge, de schedel, het omgevallen glas, de opbrandende kaars.

De stillevenschilder Pieter Claesz was waarschijnlijk afkomstig uit Berchem, bij Antwerpen, en niet zoals tot voor kort werd aangenomen Steinfurt of Burgsteinfurt.

Haarlem 1617 - 1660
Hij kwam al vroeg naar Haarlem, waar hij in 1617 trouwde en tot zijn dood woonde.
Volgens Thiel-Stroman is zijn zoon Nicolaes Berchem is ca 1621-1622 in Haarlem geboren en volgens dezelfde bron is Pieter Claesz. begin jaren 1620 naar Haarlem gekomen.

Ontbijtjes en banketjes
Pieter Claesz schildert vooral ‘ontbijtgens', ‘banketgens' en ‘toebackjes'. Zijn stillevens zijn in drie periodes in te delen:

vroegste werken
Tot 1625 laten zijn stillevens een gedekte tafel zien met vaatwerk, drinkglazen, eetgerei, spijzen en vruchten. Het kleurgebruik is fris en helder met gebruik van uitgesproken kleuren. Als leerling van Floris van Dijck gebruikte Claesz voornamelijk bruine en zilvergrijze kleuren.
Op de vroegste werken zijn uitstallingen te zien van voorwerpen als een tinnen bord met een broodje, een schaal met verschillende soorten kaas, het schuin op de tafel neergelegde mes met foedraal, de noten, het opengeklapte horloge en het hoofdgerecht van vis, krab, pastei, ham of gevogelte. Het geheel is uitgestald op een wit damasten tafelkleed, vaak in combinatie met een gedrapeerd servet.

monochrome banketjes
Omstreeks 1625 vindt in zijn schilderijen een opmerkelijke vereenvoudiging plaats. Voorwerpen krijgen niet langer een ‘uitgestald' karakter. Claesz' gebruikt nu bijna uitsluitend grijze, bruine en groene tinten. Het aantal voorwerpen wordt teruggebracht tot een enkel glas, een bord en een haring met een broodje. Het zijn verbeeldingen van een eenvoudige maaltijd. De soberheid die de zeventiende-eeuwse dominee vanaf de kansel preekte, lijkt terug te komen in deze eenvoudige 'ontbijtjes' en 'banketjes'.
Hij weet het glas, de zilveren tazza, het knapperige broodje en de glanzende olijven adembenemend mooi weer te geven. Deze stillevens hebben de toepasselijke bijnaam gekregen van ‘monochrome banketjes'. Vele voorwerpen zijn niet toevallig gekozen. Ze verwijzen naar de kortstondigheid van het leven: de verwelkende bloem, het horloge, de schedel, het omgevallen glas, de smeulende kaars.

Pieter Claesz is samen met Willem Heda de belangrijkste schilder van dit soort stillevens, die ook wel 'monochrome banketjes' genoemd worden omdat ze uitsluitend geschilderd zijn in grijze, bruine en groene tinten. Vooral Haarlemse meesters schilderden dit soort 'banketjes'.

Vanaf 1630 domineren de kleuren grijs en oker. Hij ging gedemptere kleuren gebruiken, die dichter bij elkaar liggen.

Volgens Haarlemse gildeboeken over 1634 leerde hij zijn zoon tekenen. De zoon van Pieter Claesz, Nicolaes Berchem, werd ook schilder.

In zijn latere werk ging hij met perspectiefeffecten en wat lichtere kleuren experimenteren.

pronkstilleven
Vanaf ongeveer 1640 worden zijn stillevens rijker en uitbundiger. Zijn composities worden zwieriger, breder en nonchalanter dan in zijn beginperiode. De schilderwijze wordt forser, de penseelstreek breder en minder gedetailleerd.
Het aantal voorwerpen neemt toe. Op de stillevens staan een grote verscheidenheid van glazen, kannen, borden, vruchten, bloemen en gevogelte. Toch overlappen de voorwerpen in zijn stillevens elkaar nauwelijks. Pieter Claesz zal het weergeven van materialen en lichtreflecties als hoogste doel hebben gezien; daar was hij dan ook een meester in.

Dit late werk inspireerde meesters als Jan Davidsz. de Heem, Abraham van Beyeren en Willem Kalf, die uitblonken met dit soort pronkstillevens. Pieter Claesz heeft met zijn schilderijen groot succes gehad en werd al tijdens zijn leven op grote schaal gekopieerd, geïmiteerd en nagevolgd.

Gestorven te Haarlem 12-1660/10-1661 volgens Willigen begraven op 1 januari 1661; volgens Thieme-Becker op 1 oktober 1661

Zie Lexicon Rijksmuseum Amsterdam


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 111.