kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 29-06-2011 voor het laatst bewerkt.

Rembrandts-tekeningen

Rembrandts tekeningen

Rembrandt tekende de meest uit eenlopende onderwerpen: figuurstudies, bijbelse voorstellingen, landschappen en voorstellingen uit het dagelijks leven. Hij gebruikte verschillende materialen zoals rood, zwart en wit krijt en pen en penseel. Soms was de tekening een voorbereiding voor een schilderij of een ets, maar vaker waren ze oefeningen en dienden ze als voorbeelden voor zijn leerlingen. De leerlingen hadden vaak al een eerste opleiding achter de rug en bleven vervolgens als medewerkers in Rembrandts atelier. Hun vroegste werk vertoont sterk de invloed van Rembrandt maar later ontwikkelden ze meestal een eigen stijl.

Datum: 30/06/2011 <> 02/10/2011
Het Institut Néerlandais in Parijs toont deze zomer een honderdtal prachtige tekeningen uit de beroemde privécollectie van Frits Lugt, een van de grootste verzamelaars van tekeningen van de vorige eeuw. Centraal staan twintig zelden getoonde tekeningen van Rembrandt en daarnaast is een keuze gemaakt uit tekeningen van leerlingen en kunstenaars uit zijn naaste omgeving, zoals Govert Flinck, Ferdinand Bol, Nicolaes Maes, Lambert Doomer, Gerbrand van den Eeckhout, Carel Fabritius, Samuel van den Hoogstraten etc... De tekeningen zijn nu nog te zien in een zeer succesvolle tentoonstelling in de Frick Collection in New York. Ze worden deze zomer in Parijs tentoongesteld in 17e-eeuwse lijsten van de Fondation Custodia, die onlangs speciaal voor deze gelegenheid zijn gerestaureerd.

Frits Lugt
Frits Lugt (1884-1970) was al sinds zijn jonge jaren een uitzonderlijk verzamelaar. Zijn interesse ging vooral uit naar landschappen en portretten en met name de Hollandse 17e eeuw beschouwde hij als zijn “gouden eeuw” met Rembrandt als zijn grote held. In de loop der jaren heeft hij een uitmuntende en bijna complete verzameling etsen van de meester bijeengebracht en een indrukwekkende groep tekeningen, die tegenwoordig voor het grootste gedeelte – zeer uitzonderlijk – nog steeds als authentieke Rembrandts worden beschouwd. Daarnaast verzamelde hij een uitgelezen keuze van het werk van leerlingen en kunstenaars uit Rembrandts directe omgeving. Deze prestigieuze verzameling wordt beheerd door de Fondation Custodia (Stichting Custodia), partner van het Institut Néerlandais in Parijs.

De verzameling tekeningen van Rembrandt en zijn tijdgenoten in de collectie Frits Lugt zijn de afgelopen jaren uitvoerig bestudeerd door Peter Schatborn, voormalig hoofd van het Rijksprentenkabinet van het Rijksmuseum Amsterdam en dé expert van 17e eeuwse tekeningen in het algemeen en van Rembrandt in het bijzonder. De resultaten van zijn jarenlange onderzoek, met talrijke nieuwe toeschrijvingen, zijn gepubliceerd in een zojuist verschenen nieuwe bestandscatalogus van de Collectie Frits Lugt. Deze tentoonstelling wordt georganiseerd naar aanleiding van het verschijnen van deze catalogus. De nieuwe toeschrijvingen van enkele tekeningen worden in een speciaal daarvoor bestemde zaal van de tentoonstelling uitgelegd aan het publiek en daarnaast zal Peter Schatborn verklaringen voor de nieuwe toeschrijvingen verder belichten tijdens een speciale lezing voor het publiek en tijdens een Masterclass georganiseerd voor de studenten van het prestigieuze Institut National d’Histoire de l’Art (INHA).

Lugt en Rembrandt: een levenslange passie
De naam Frits Lugt is vooral bekend door een voortreffelijk naslagwerk, het zogenaamde “Merkenboek”, waarin merken van verzamelaars zijn bijeengebracht en hun verzamelingen zijn beschreven. Frits Lugt (1884-1970) was al op zeer jeugdige leeftijd een verwoed verzamelaar, kunstliefhebber en regelmatige bezoeker van de musea in zijn geboortestad Amsterdam. Zijn kamer huisvestte het “Museum Lugtius”, “geopend als de directeur thuis is”. Vanaf zijn 12de bestudeerde hij bijna elke vrije middag de Rembrandttekeningen in de studiezaal van het Rijksprentenkabinet. Hij bezocht in 1898 op 14-jarige leeftijd de belangrijke overzichtstentoonstelling van Rembrandt in het Stedelijk Museum, gehouden ter gelegenheid van de kroning van koningin Wilhelmina. De tentoonstelling vernieuwde de belangstelling voor zijn werk en niet alleen van Frits Lugt. Kort na deze tentoonstelling verwierf hij op een veiling zijn eerste Rembrandt-ets en ook schreef hij op 15-jarige leeftijd een uitvoerige biografie van Rembrandt (in 1997 gepubliceerd door de Fondation Custodia), fraai geïllustreerd met zijn eigen kopieën naar etsen en tekeningen van de kunstenaar waarvoor hij het papier van te voren bewerkte met thee voor een meer authentieke indruk.
Van 1901 tot 1914 werkte Lugt voor het veilinghuis van Frederik Muller & Co in Amsterdam, waar hij zijn kennis ontwikkelde en zijn blik nog scherper werd. Hij werd een van de belangrijkste verzamelaars van tekeningen en prenten van oude meesters. Hij verwierf duizenden bladen van vooral Nederlandse kunstenaars, maar ook van andere Europese scholen uit verschillende tijdperken. Hij was zeer selectief en had speciale belangstelling voor tekeningen van Rembrandt en diens leerlingen, hij bestudeerde toeschrijvingen en bracht een groot aantal werken van hen bijeen, waardoor hij hun artistieke en technische ontwikkeling kon laten zien. In de onlangs verschenen catalogus zijn dan ook 165 tekeningen opgenomen.

Lugt was ervan overtuigd dat tekeningen de meeste directe uitingen van de kunstenaar zijn. In tekeningen geeft Rembrandt met weinig lijnen vorm en licht weer en ook intimiteit en expressie. Enkele topstukken van Rembrandts tekeningen zijn in deze tentoonstelling te zien zoals: Vrouw aan het raam, Interieur met Saskia in bed en Windmolen op het bolwerk “Het Blauwhoofd” in Amsterdam.

Rembrandt Harmensz. van Rijn, Interieur met Saskia in bed, pen in bruine inkt, penseel in bruin en grijs, enig rood en zwart krijt. 142x177mm

Interieur met Saskia in bed dateert uit de jaren 1640 en toont haar met een handwerkende vrouw bij de haard. Aan de afwisselende penlijnen heeft Rembrandt met penseel licht en donker weergegeven in een van zijn meest uitvoerige tekeningen. Lugt kocht deze tekening in 1919 en meende dat Rembrandt hierin uitdrukking heeft willen geven aan de genegenheid die hij voor zijn vrouw koesterde.

De tekening Vrouw troost een kind dat geschrokken is van een hond stamt uit de eerste periode datt Rembrandt zelfstandig werkzaam was in Amsterdam. De verbazingwekkende precisie waarmee Rembrandt tekent is hier overduidelijk. Met één streek tekent hij een wenkbrauw en een wang, een simpele lijn voor de mond. Alleen de verandering en de dikte van de lijn scheppen de illusie van diepte en beweging en geven op deze wijze de angst van het kind weer.

Windmolen op het bolwerk “Het Blauwhoofd”, één van de vele door Rembrandt prachtig uitgebeelde landschappen in de omgeving van Amsterdam, waar Rembrandt met zijn leerlingen regelmatig wandelingen maakte, toont ook de uitzonderlijke kwaliteit van de meester.

De leerlingen van Rembrandt en zijn omgeving
Zoals destijds gebruikelijk in kunstenaars­ ateliers, nam het tekenonderwijs een belangrijke plaats in bij Rembrandt, want tekenen is het instrument bij uitstek om visuele en manuele vaardigheden te ontwikkelen.

Eén van de eerste leerlingen van Rembrandt die in 1635/36 een jaar bij hem werkte is Govert Flinck. Nadat hij zelfstandig was geworden leidde Flinck de werkplaats van Uylenburgh en maakte naam als portrettist en historieschilder. In de jaren 1640 tekende hij samen met andere kunstenaars naar het naakt, soms in houdingen die we in antieke beelden terugvinden. Een andere leerling van Rembrandt, Gerbrand van der Eeckhout werd zelfstandig omstreeks 1641. Hij tekende veel verschillende onderwerpen in verschillende stijlen en zijn Jonge rokende man behoort tot een bijzondere reeks penseeltekeningen, zoals we die niet van Rembrandt kennen.

Het is vaak moeilijk de tekeningen van de meester te onderscheiden van het werk dat zijn leerlingen in hun leertijd bij Rembrandt maakten. Al sinds het eind van de 19-de eeuw wordt er onderzoek gedaan naar de toeschrijvingen aan Rembrandt. Peter Schatborn heeft bij zijn onderzoek in de collectie Lugt nieuwe toeschrijvingen kunnen doen. Een voorbeeld is Rebekka en Eliëzer bij de bron, lange tijd anoniem en nu aan Carel Fabritius toegeschreven, één van de begaafdste leerlingen van Rembrandt. Deze jong overleden kunstenaar heeft slechts weinig schilderijen nagelaten en pas onlangs zijn er ook tekeningen aan hem toegeschreven.

De verzameling Frits Lugt, de Fondation Custodia en het Institut Néerlandais
Achter de voorgevel van de Rue de Lille 121, in het 7e arrondissement van Parijs, bevinden zich twee werelden die nauw met elkaar verbonden zijn. Aan de straatkant organiseert het Institut Néerlandais tentoonstellingen, concerten, lezingen, filmavonden, Nederlandse lessen en bijeenkomsten. De hele programmering is gericht op de Nederlandse cultuur. Wanneer u de binnenplaats oversteekt en naar achter doorloopt dan ziet u het Hôtel Turgot, een deftig herenhuis uit de 18e eeuw en daar bevindt zich de verzameling oude kunst, “Collectie Frits Lugt”, die de verzamelaar ondergebracht heeft in de Fondation Custodia (naar het Latijn custos = bewaker) en zo ter beschikking heeft gesteld aan het publiek.

Citaten uit de pers voor tentoonstelling Frick Collection
De tentoonstelling “Rembrandt en kunstenaars uit zijn omgeving” in het Institut Néerlandais, had eerder een enorm succes in de Frick Collection in New York. De tekeningen werden daar geëxposeerd met Rembrandts geëtste zelfportretten uit de Collectie Lugt en met de recentelijk gerestaureerde schilderijen in de Frick Collection.

Enkele citaten:
The New York Times
“...the big attraction – a gallery of Rembrandt drawings brought from Europe”
The Wall Street Journal
“...Lugt had almost a modernist’s appreciation of the fresh and wayward spontaneity in Rembrandt’s drawings”
New York Post
“...beautiful works by Rembrandt and his peers and pupils.”
Bloomberg
“...visit the new installation of Rembrandt and his school [...] there are drawings, rarely on display...”

De Fondation Custodia is verantwoordelijk voor het beheer van de Collectie Frits Lugt, voor het wetenschappelijk onderzoek, de uitgave van publicaties en de organisatie van tentoonstellingen oude kunst die gehouden worden in het Institut Néerlandais. Het Institut Néerlandais werd in 1956 opgericht op initiatief van Frits Lugt. De Fondation Custodia beheert de uitzonderlijke verzameling van 7.000 tekeningen, 15.000 prenten, oude boeken, 350 schilderijen en 40.000 kunstenaarsbrieven, die een periode beslaan van de 15e eeuw tot het midden van de 19 e eeuw, geschreven door belangrijke West-Europese kunstenaars. De collectie bestaat ook uit Indiase miniaturen, Chinees porselein en Griekse, Romeinse en Egyptische antiquiteiten. De kern van deze verzameling werd bijeengebracht door Frits Lugt. Na hem werd zijn werk voortgezet door de directeuren Carlos van Hasselt en na hem Mària van Berge-Gerbaud. Sinds 1 juni 2010 is Ger Luijten, voormalig Hoofd van het Rijks­ prentenkabinet van het Rijksmuseum te Amsterdam, directeur van de Fondation Custodia en hij zet nu het werk, de verrijking en het toegankelijk maken van de prachtige collectie voort.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 355.