kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 11-06-2008 voor het laatst bewerkt.

Richard Serra

Amerikaanse beeldhouwer, geboren 1939 San Francisco,

Samen met andere kunstenaars uit de minimal-art en land-art heeft Serra het uitzicht en vooral de inhoud van de hedendaagse beeldhouwkunst grondig gewijzigd.

Richard Serra spreekt met Charlie Rose

Sinds de jaren zestig maakt Richard Serra grote geometrische sculpturen in onbewerkt corten-staal. De monumentale staalplaten - zowel binnen als buiten opgesteld - beïnvloeden de ervaring van schaal en ruimte en tarten elk begrip van zwaartekracht. In het labiele en wankele evenwicht van zijn roestige stalen configuraties wordt de wezenlijke materiele eigenschap van het enorme gewicht de bindende kracht van Serra's beeldhouwwerken.

1957-1961 Studeert aan de Yale University, New Haven, waar hij kennismaakt met Albers.

1964/65 Fulbright-beurs voor Parijs. Ontdekt de Arte Povera.
1966 Bezoekt Florence.
Eerste solotentoonstelling in Galleria La Salita, Rome.
Verhuist naar New York.

1968 Produceert zijn Splashing Series, voorbeelden van de process-Art waarin Richard Serra gesmolten lood laat stollen in de hoeken en randen van de architectonische ruimte. Het gloeiend hete, vloeibare lood wordt door de kunstenaar tegen de muur geworpen, precies in de overgang van vloer en wand. Het lood spat tegen de muur, druipt over de vloer en stolt als lava in amorfe vormen. Het voegt zich letterlijk in de ruimte en de loden rand markeert als een plint de overgang van de architectonische vlakken.

De kunst van Richard Serra komt duidelijk voort uit het industriële tijdperk. Het is interessant om foto's van de fabricage van Serra's stalen beelden, die hij vaak in catalogi opneemt, in deze traditie te bezien, maar Serra wil hiermee vooral de aandacht vestigen op het proces dat aan het eindproduct voorafging.

Richard Serra at MoMA - Torqued Ellipse IV (1998)

De belangstelling voor processen kwam in de beeldende kunst op aan het einde van de jaren zestig, toen ook Serra zijn eerste werken maakte. Zijn fascinatie voor de bewerking van materialen blijkt al uit de lijst van werkwoorden (Verb List, 1967-1968), waarin elementaire principes en handelingen worden opgesomd: to tear, to cut, to splash en of equilibrium, om er enkele te noemen. De lijst definieert als het ware een manier van werken, die Serra vervolgens van werk tot werk verder heeft verkend.

Maakt 16mm films van alledaagse gebeurtenissen en ontmoetingen.
1969 Solotentoonstelling in het Castelli Warehouse, New York.
Creeert vanaf de jaren '70 monumentale beelden in openbare ruimten, met staalplaten die de omgeving lijken te doorklieven.

De stalen beelden die vanaf de jaren zeventig ontstaan zien er heel definitief en allesbehalve procesmatig uit. Deze werken hebben soms tot felle reacties geleid, met name als ze in de stedelijke openbare ruimte te zien waren. Zo werd Terminal eind jaren zeventig de inzet van een verbeten politieke strijd in het Duitse Bochum en werd in 1989 na een slepende discussie Tilted Arc op Federal Plaza in New York door de overheid vernietigd. Tegenstanders verwijten Serra meestal dat zijn werken de omgeving lelijker maken in plaats van verfraaien. Voorstanders stellen dat Serra met industriële middelen een nieuw soort schoonheid realiseert, dat de op het eerste gezicht zo logge beelden in feite heel dynamisch zijn en de starheid van de stedelijke bebouwing doorbreken.

Inderdaad bezitten deze beelden in al hun massaliteit vaak een verrassende visuele spanning die hun omgeving als het ware in beweging zet. Door het feit dat ze meestal niet vanuit één enkel standpunt te overzien zijn, benadrukken ze het waarnemingsproces van de kijker, die genoopt is tot een actieve verkenning van het werk en zijn omgeving. Zo bestaat Spin out (for Robert Smithson) (1972-1973) in de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum uit drie stalen wanden die uit de omringende hellingen tevoorschijn komen en nét niet naar een gemeenschappelijk middelpunt wijzen: hierdoor ontstaat een dynamische centrifugale werking.

1972-87 Deelname aan Documenta 5-8 in Kassel.
1975 Ontvangt de medaille voor beeldhouwkunst in Skowhegan.
1980 Neemt deel aan de Biennale van Venetie.
1983 Grote overzichtstentoonstellingen in het Centre Georges de Pompidou, Parijs, in 1986 in het MoMA van New York en in 1990 in het Stedelijk Museum van Abbe Museum, eindhoven.

Een ander werk van Serra in Nederland, Sea Level (1996) aan de rand van Zeewolde, bevindt zich aan weerszijde van een kanaal. Uit de dijken steken twee schuin op het kanaal toelopende betonnen muren, die exact in elkaars verlengde liggen. De kijker verbindt deze twee wanden in gedachten met elkaar, waardoor een denkbeeldig stuk muur dwars over het kanaal loopt. De bovenkant van de muur is op zeeniveau en er ontstaat een fascinerend spel tussen de muur, de bovenkant van de dijk en het wateroppervlak van het kanaal.

Het werk van Richard Serra balanceert vaak tussen verschillende visuele en fysieke ervaringen: enerzijds de massiviteit van het materiaal en de monumentaliteit van de ruimte, anderzijds de elegantie van de vorm en de subtiliteit van het evenwicht. Met name voor Serra's grote stalen beelden zijn gewicht en evenwicht de sleutelwoorden. Als kind is Serra bij het meemaken van een tewaterlating van een schip gefascineerd geraakt door de krachten en de spanning die teweeg worden gebracht door de verplaatsing van gewicht. Het wankelen en hellen van het gevaarte en de balans en de rust die ten slotte hervonden worden, zijn ook belangrijke aspecten in het werk van Serra. Zijn monumentale beelden bestaan uit centimetersdikke en meterslange staalplaten, die in een subtiel evenwicht in de ruimte worden geplaatst. De dreigende massiviteit van deze robuuste obstakels wordt echter –letterlijk- in balans gehouden door hun zorgvuldige plaatsing en hun bijna lichtvoetige elegantie.

Ook in zijn werk op papier gaat het Serra vooral om de uitdrukking van volume, tegenstelling en evenwicht. Het werk Olmec (1989) uit de collectie van De Pont is hiervan een goed voorbeeld. De reusachtige tekening laat twee grote zwarte vlakken zien die tegen elkaar aan lijken te leunen tegen een witte achtergrond. De vlakken vullen bijna het gehele beeld. Doordat ze beide nét niet helemaal vierkant zijn, raken ze elkaar maar ten dele. Net voldoende echter om het gehele beeld een grote spanning te geven en het, ondanks het enorme formaat, in een bijna dansante beweging te brengen.

Relevante verwijzingen en bronnen: De pont : zie collectie...


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1698.