kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 22 06 2016 10:48 voor het laatst bewerkt.

Romantiek-in-de-kunst

De romantiek (v)

Romantiek in de beeldende kunst

De romantiek heeft een belangrijke wending teweegebracht in de kunst, en daarmee ook in de positie van de kunstenaar. Voor het eerst geeft de kunstenaar uiting aan zijn eigen gevoelens, gaat hij zoveel mogelijk zijn eigen weg, wordt een rebel, een opstandeling. Het moge duidelijk zijn dat die romantiek ook een geheel ander type kunstenaar heeft opgeleverd, wat bovendien tot uitdrukking komt in de zelfportretten.

Het was misschien wel de Spaanse schilder Goya (1746-1828) bij wie we dit voor het eerst goed kunnen zien. In de broeierige ogen op zijn zelfportret uit ca 1795 (Francisco-José-de-Goya, zelfportret, ca 1795. Oostindische inkt, gewassen. New york, Metroploitan Museum of Art) kun je welhaast aflezen de waanzin en de drang die hem voedden om de meest diabolische, monsterlijke, agonische, bizarre, raadselachtige en hallucinerende taferelen te verbeelden.

In de beeldende kunst vindt men zowel stemmige landschapsschilderkunst ( Caspar David Friedrich ) als volkse, literaire en legendarische onderwerpen ( L.Richter, Runge, v. Schwind ). Aspecten als het ontvluchten van de wereld en de aantrekking tot de Middeleeuwen, werden in het bijzonder door de nazareners met hun religieuze schilderskunst tot uitdrukking gebracht. De Fransen beeldden meestal literaire of historische thema's uit.

Stijl / techniek:
troebelheid / grillige opbouw / compositie
overheersing van de kleur op de lijn

Algemene indruk
dynamisch / onrustig (irrationeel - gevoelsmatig)

Romantische schilderkunst
Géricault, Vlot van de Méduse (1819)
Delacroix, De Vrijheid voert het volk aan (1830)
Delacroix, De dood van Sardanapalus (1827)
Wallace, De dood van Thomas Chatterton
Friedrich, Abdij in het eikenbos (1810)
Turner, Hannibal steekt de Alpen over (1812)
Friedrich, Wandelaar boven de nevelzee (1818)
Goya, 3 mei 1808 (1814)
Goya, De grote bok
Philipp Otto Runge

================================================================================

Romantiek in Nederland

Vooral landschapsschilders.
Gericht op 17e eeuw.
Weinig nieuwe thema's.
Realistisch

Tussen 1810 en 1860 is Nederland in de ban van de romantische schilderkunst. Stadsgezichten, historiestukken en stemmige, ongerepte natuurlandschappen zijn de belangrijkste onderwerpen. De romantische kunst is sterk nationalistisch van karakter. De ijsgezichten van Andreas Schelfhout gelden nog steeds als het prototype van het Nederlandse landschap in de winter. Bevroren rivierlandschappen gestoffeerd met molens, schaatsende mensen en koek-en-zopie. Schelfhout was een meester in het schilderen van ijs. Met rake toets geeft hij schaatssporen in het ijs weer, met ijsblokken en schotsen op het ijs laat hij zien dat hij een meester is in de stofuitdrukking.

De Nederlandse Romantiek wordt gekenmerkt door haar grote technische verfijning. Op minutieuze wijze wordt het landschap weergegeven. Aan de majestueuze eikenbomen van B.C. Koekkoek (1803-1862) lijk je ieder blad te kunnen tellen. Koekkoek vestigde zijn atelier in Kleef en maakte het rivierlandschap langs de Rijn tot zijn onderwerp. Boeren die hun vee door een mysterieus woud leiden, met in de verte het altijd weerkerende gezicht op de Rijn.

B.C. Koekkoek en Andreas Schelfhout waren tijdens hun leven gevierde kunstenaars. Ze hielden grote ateliers waarin veel belangrijke romantische schilders werden opgeleid. B.C. Koekkoek geldt zelfs als de stamvader van een echte dynastie. We kennen maar liefst negentien nazaten en familieleden die de schilderkunst als vak kozen. Vaak zijn ze aan hun onderwerp te herkennen. Zo schilderde Hermanus Koekkoek (1815-1882) voornamelijk zee- en riviergezichten en Willem Koekkoek 1839-1895) stadsgezichten.

De invloed van de Gouden Eeuw op de romantische schilderkunst is groot. In bijna al hun werken laten de schilders hun verwantschap aan hun 17e-eeuwse voorgangers zien. Historieschilders nemen meestal beroemde 17e eeuwse gebeurtenissen tot onderwerp. De theatraal aandoende voorstellingen uit Nederlands roemruchte verleden zijn zeer populair. Met name de strijd van Willem van Oranje tegen de Spanjaarden is een dankbaar en veel voorkomend onderwerp.

Wijnand Nuijen (1813-1839), Leerling van Schelfhout wordt beschouwd als de belangrijkste/enige exponent van de Romantiek in Nederland.

Behalve het schoolvoorbeeld van echte romantiek van vaderlandse bodem, de schipbreuk van W.J.J. Nuijen, thans in bezit van Rijksmuseum Amsterdam, is de meeste romantische kunst uit Nederland te typeren als idyllisch, atmosferisch en esthetisch gecomponeerd. Beslist weinig dramatisch en veel minder sentimenteel dan in onze buurlanden. Ik geloof dan ook wel dat de Nederlandse schilders hun romantische idealen wel gekruist hebben met de wensen van hun cliënteel... de nuchtere Hollanders.

Niettemin waren de Nederlandse romantici virtuoze vaklui, en worden zij internationaal zeer gewaardeerd door particuliere liefhebbers en verzamelaars.

Barend Cornelis Koekkoek (1803-1862) wordt de vader van de Nederlandse Romantiek genoemd. B.C. Koekkoek geldt als de belangrijkste representant van de Nederlandse romantiek. Hij werd tijdens zijn leven al de 'prins der schilders' genoemd; Zijn werk werd tot in Rusland toe door konings- en vorstenhuizen bewonderd en verzameld. Romantiek was voor Koekkoek geen wijze van schilderen maar een manier van leven.

In 1841 stichtte de grote romantische schilder B.C. Koekkoek in Kleef een tekenacademie. In 1847 liet Koekkoek als woonhuis een compleet stadspaleis in classicistische stijl optrekken met op steenworp afstand het prachtige atelier 'Belvédère'. Koekkoek's academie bracht een school voort van kunstenaars die een grote bewondering koesterden voor de wonderschone natuur rondom Kleef: een heuvelachtig landschap met eeuwenoud bos.

Deze schilders romantiseerden dit landschap; Het werd nog mooier en sprookjesachtiger; Een levensstroom van zonlicht breekt door de boombladeren, nietige figuurtjes en vee staan in contrast met reusachtige wodanseiken, symbolen van een almachtige natuur, terwijl vaak een beekje de tijdloosheid aangeeft, die een tegenstelling vormt met het tijdelijke van het aardse leven. Symbolen van romantiek die in Nederland ook wel eens - deels ten onrechte - als zoetsappig zijn afgeschilderd. De romantiek was immers buiten Nederland veel dramatischer, zoals het beroemde 'Vlot van Medusa' van Théodore Géricault, die het contrast van de nietige mens tegenover de natuurkrachten veel pregnanter neerzette.

De virtuositeit van Schelfhout is in de Hollandse romantiek eigenlijk onovertroffen. Schilders als B.C. Koekkoek, Hermanus Koekkoek en Cornelis Springer kwamen dicht bij hem in de buurt, maar niemand kon de meester van het Hollandse ijsgezicht wat betreft artisticiteit en vakbekwaamheid de loef afsteken. Indien Wijnand Nuyen een langer leven was toebedeeld, had misschien alleen deze kunstenaar de kans gehad Schelfhout naar de kroon te steken.

In en rond de jaren twintig was Schelfhout weliswaar een gerenommeerd kunstenaar, behorend tot de beste landschapschilders, maar hij stak toen nog niet met kop en schouders uit boven de andere groten van de vroeg-Nederlandse romantiek. Naar verluidt ging hij zelfs bij zijn veelbelovende schoonzoon Wijnand Nuyen te rade om het te groene koloriet in zijn zomerlandschappen aan te passen.

Er zijn zeker twee schilders van wie het werk in de jaren twintig verraderlijk veel gelijkt op dat van Schelfhout, en bij wie van een wederzijdse invloed sprake kan zijn. Het zijn de schilders Hendrik van der Sande Bakhuyzen en Jacobus van der Stok. De eerste onderscheidt zich meestal door zijn grootschalig uitgevoerd vee, maar bij afwezigheid van dit vee zijn de stilistische overeenkomsten in het werk van beide schilders in die jaren zo verrassend dat bij afwezigheid van een signering menige romantiekkenner omtrent de makelij kan twijfelen.

Het vroege werk van Van der Stok uit de jaren twintig, begin jaren dertig lijkt op dat van Schelfhout uit die tijd, niet alleen in koloriet en penseelvoering, maar ook in compositieschema. Al gauw is men geneigd te zeggen dat Van der Stok het werk van Schelfhout zal hebben geïmiteerd, maar dat is niet zeker. Beiden hebben op hun beurt gekeken naar het werk van de zeventiende-eeuwse landschapschilders als Mijndert Hobbema.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 42.