kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 16-03-2009 voor het laatst bewerkt.

Shinkichi Tajiri

Museum van Bommel van Dam, Shinkichi Tajiri, knot

Amerikaans-Nederlands beeldend kunstenaar van van Japanse afkomst, gehuwd met Ferdi Jansen, geboren 7 december 1923 in Los Angeles - overleden 15 maart 2009 in zijn atelier in zijn woonplaats Baarlo waar hij een kasteel bewoonde.

Cobra-kunstenaar Tajiri was een non-figuratief multimediakunstenaar, beeldhouwer, fotograaf, graficus, schilder en tekenaar. Hij was lid van "De Groep Amsterdam" met Wessel Couzijn, Ben Guntenaar, Carel Kneulman en Hans Verhulst. Hij was een van de weinige beeldhouwers van de Cobra-groep.

Shinkichi Tajiri woont vanaf 1956 in Nederland en maakte in de jaren vijftig deel uit van de Cobra groep. Behalve als beeldhouwer heeft Shinkichi Tajiri ook een interessant oeuvre opgebouwd als ontwerper, fotograaf en filmer.

Tajiri heeft exposities in o.a. Museum of Modern Art, Metropolitan Museum in New York en vele musea in Europa gehad. Hij exposeerde meermaals op de Biënnale Venetië en de Dokumenta in Kassel. Vele duizenden mensen passeren dagelijks zijn knoopsculpturen in de openbare ruimte, zoals het 'Meeting Point' op Schiphol, 'De Knoop' in Hoog Catharijne (Utrecht) of zijn bronzen beeld (9 meter) in de tuin van Paleis Noordeinde, Den Haag.

Tajiri's veelzijdige en omvangrijke oeuvre komt voort uit een permanente confrontatie met de waanzin van de W.O II, die hij aan den lijve ondervond, toen hij als Amerikaanse G.I. aan het front vocht. "Je hebt een obsessie nodig om door te gaan…."

Wereldburger is Tajiri door zijn niet gemakkelijk te definiëren achtergrond. Een kosmopoliet, een outsider en 'expatriate', die Amerikaanse trekken in zich heeft (met zijn pragmatisme, individualisme, zijn voorliefde voor techniek en snelheid). Maar ook voelt hij zich aangetrokken tot de Japanse Zen en tot typisch Japanse familietradities. Zijn reserve tegen beide culturen is evident: tegen het Amerikaanse racisme en de overheersende commercie, en tegen de dwingende groepscodes in Japan. Tajiri voelt zich thuis in de tolerantie van Nederland.
Karakteristiek voor Tajiri is dat hij in series werkt en geen onderscheid wil tussen tussen 'high art' en 'low art'. "Ik wil dat mensen zelf betekenis kunnen geven aan mijn kunstwerken. Met mijn 'knopen' wil ik een helder statement maken, zorgen voor onmiddellijke communicatie tussen werk en beschouwer". Zijn aansprekende oeuvre vraagt - naar zijn zeggen - "niet om begrepen te worden, maar genoten."

biografie
Tajiri, in 1923 in Los Angeles (Californië) geboren als kind van Japanse aristocratische ouders, worstelt zijn leven lang met zijn Amerikaans-Japanse identiteit. Tajiri ging op school samen met Afro- en Caribische immigrantenkinderen. Bendevorming en onderling strijd waren toen al heel gewoon. Alleen de wapens verschilden sterk van die van nu. De bendes bestookten elkaar met katapulten. Tajiri toonde zich een meester in het maken van deze wapens uit afvalmateriaal. Zijn talenten kwamen al bovendrijven, evenals zijn gave voor tekenen.

Zijn keuze voor het kunstenaarschap is ingegeven door politieke gebeurtenissen: de Japanse aanval op Pearl Harbour (1941), en vlak daarna het gedwongen verblijf in een Amerikaans interneringskamp waar meer dan 120 duizend Japanners verbleven die als staatsvijanden werden beschouwd. "Door de oorlog ben ik kunstenaar geworden", aldus Shinkichi Tajiri, "mijn beelden zijn sporen, kristallisaties van mijn ervaringen".

Om aan de ellendige omstandigheden van het interneringskamp te ontkomen wordt hij in 1943 vrijwilliger bij een speciale Japanse compagnie dat de zwaarste opdrachten kreeg in Europa en in 1944 in Napels landt. Als Tajiri zwaar gewond raakt aan zijn linker been, wordt hij nadat hij vijf maanden in een ziekenhuis in Rome verbleef tekenaar in kampen voor 'Displaced Persons'. Hij schilderde er portretten van vermiste personen.

Amerikaanse soldaten kregen na de oorlog een aantal jaren een uitkering, waarmee ze in staat werden gesteld weer zonder al te grote financiële zorgen terug te keren naar het burgerbestaan. Tajiri gebruikte het geld om in Europa te blijven.

In 1946 keerde hij terug naar Amerika. Als oorlogsveteraan kreeg hij een beurs waarmee hij zich als kunstenaar kon ontwikkelen. Dat deed hij aan het Art Institute te Chicago, waar hij in aanraking kwam met de moderne kunst.

In de Verenigde Staten werd Tajiri als Japanner allesbehalve hartelijk ontvangen en in 1948 besluit hij Amerika te verruilen voor Europa.

Parijs 1948 - 1956
Shinkichi Tajiri besloot in 1948 weer naar Parijs te gaan en les te nemen bij Ossip Zadkine (1870-1967) en Fernand Léger (1881-1955). Hij leefde in de kunstenaarswijk Montparnasse en voorzag in zijn levensonderhoud door hash te verkopen.

Bij de Russische beeldhouwer Ossip Zadkine stond de Nederlandse experimentele dichter Simon Vinkenoog model. Ook kwam hij in contact met Karel Appel en andere Nederlandse leden van Cobra. Vanaf 1949 ontstonden zijn hoogpotige fantasiewezens in gips, waarmee hij liet zien dat hij de vormentaal van bekende kunstenaars als Miró, Calder en Giacometti kende. Verschillende van deze bouwsels gaf hij de titel ‘krijger’, of ‘warrior’.

Na een korte, intensieve periode bij zijn beroemde leermeesters, zocht hij zijn eigen weg. Shinkichi Tajiri's sculpturen trokken al snel de aandacht van de Parijse avant-garde, vooral de junk-sculptures uit de jaren vijftig, samengesteld uit afgedankte machines en gevonden materialen.

Cobra
Ook internationaal werden zijn beelden als vernieuwend beschouwd. Ze waren bijvoorbeeld te zien op de spraakmakende Cobra-expositie in het Stedelijk Museum te Amsterdam van 1949 waar hij zijn eerste krijger toonde. Toch is Tajiri geen echte Cobra-kunstenaar. Zijn beelden komen minder spontaan tot stand en hij werkt minder vanuit het onderbewuste dan kunstenaars als Appel, Constant of Corneille.

Tajiri maakt metalen beelden (vaak van gevonden materiaal) van vleesetende planten en krijgers. Deze zijn echter geen lofzang op de oorlog, Tajiri heeft eerder de behoefte om zich te zuiveren van de gruwelen van het geweld.

THE VIPERS, Shinkichi Tajiri, 1955, 9', 16mm
Wint de Gouden Leeuw voor beste amateurfilm op het filmfestival van Venetië ('The vipers', 1955) met een experimentele film over het gebruik van marihuana. Een baanbrekende psychedelische film waarin mensen in een commune hasj roken en allerlei hallucinaties krijgen.
In Parijs 1955 schetst Tajiri op hallucinerende wijze de opkomst van de tegencultuur. Tajiri over de ontvangst van THE VIPERS: Geen bioscoop wilde eraan. Het was compleet taboe, omdat de idee achter THE VIPERS was dat we tijdens het maken doorlopend stoned zouden zijn. We waren twee maanden stoned, van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat. Toen zagen we een advertentie voor een 16mm festival voor amateurfilms in Cannes. We stopten de film in de tas van mijn motor en reden in dertien uur rechtstreeks naar Cannes.

Amsterdam 1956 - 1963
In 1956 vestigde hij zich samen met zijn toekomstige tweede echtgenote, beeldend kunstenares Ferdi Jansen die hij in Parijs had ontmoet, op een goedkoop kamertje in de rosse buurt.

In Nederland zou hij een belangrijke voortrekkersrol spelen in de ontwikkeling van een vrije, experimentele uitdrukkingswijze in de sculptuur. Met zijn uit de fantasie geboren abstract te noemen bouwsels in metaal, ijzer en schroot, sloeg hij een geheel nieuwe richting in de beeldhouwkunst in, die in Nederland nog volkomen op de menselijke figuur was gericht. Hij werd opgenomen in de kring van een aantal pioniers in de beeldhouwkunst: Carel Visser, Wessel Couzijn en Pearl Perlmutter, en in 1957 nam hij deel aan de expositie ‘Nederlandse beeldhouwkunst’ in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. In 1959 richtte hij met zijn collega-beeldhouwers Wessel Couzijn, Carel Visser en Carel Kneulman de Groep A’dam op.

In 1961 nam hij deel aan de internationale tentoonstelling ‘The Art of Assemblage’ in het Museum of Modern Art in New York.

Tajiri maakte talloze films die ook meermalen bekroond werden. Een bekende is wel die over fietsen in Amsterdam, in 1961 opgenomen. Ook maakte hij experimentele films: over het roken van marihuana, een ode aan het werk van beeldhouwster Ferdie Jansen, en pin-ups afgewisseld met beelden van Richard Nixon (Nix-on-Nixon).

In 1962 verhuistt hij naar een vervallen kasteel in het Noord-Limburgse Baarlo (Maasbree) bij Venlo, dat de thuisbasis is voor zijn vele projecten. In die tijd ontstonden de gestileerde knopen in allerlei vormen, zoals die op Schiphol.

Door de geboorte van zijn twee dochters wordt Tajiri gefascineerd door de begrippen 'groei' en 'leven'. Als hij in 1962 Nederland vertegenwoordigt op de Biënnale in Venetië, toont hij zijn eerste 'Seed', waarna een aantal variaties volgt. Constellaties van aan elkaar geknoopte machines, enorme zaadballen. Zijn grote knopen van polyester en brons en andere materialen ('Knot') hebben een erotische symboliek. Veel ervan zijn ontworpen voor de openbare ruimte en in opdracht. Met de zwangere zaadbollen op de hoge stengel combineert hij het mannelijke en het vrouwelijke in één beeld. Erotiek en agressie komen vaak in zijn werk voor. Maar voor Tajiri is agressie niet alleen verbonden met leed, erotiek niet alleen verbonden met zinnelijk genot. Ze hebben beiden te maken met de natuurlijke drang van mensen om te overleven.

Zijn knopensculpturen, die hij sinds tweede helft van de jaren zestig heel klein, in papier mâché, maar ook in monumentaal formaat in hout, of in gladde polyester- of metalen buizen realiseerde, vormden een groot deel van zijn werk. Ze staan in zekere zin los van zijn oorlogstrauma, en sluiten meer aan op de conceptuele en minimale kunst uit de jaren zestig en zeventig. Als teken van ‘de harmonie tussen eenvoud en kracht’, zoals de kunstenaar uitlegde. Men kan ze op verschillende plaatsen in Nederland, en ook elders in de wereld tegenkomen, maar vooral in zijn woonplaats Baarlo, dat steeds trotser werd op haar bijzondere bewoner, en wel het ‘knopendorp’ wordt genoemd. Op Schiphol doet een van die Knopen dienst als Meeting Point voor verdwaalde reizigers.

In de opkomende welvaartstaat van de jaren zestig raakt Tajiri in de ban van de wereld van machines en techniek, (als kind had hij vliegtuigbouwer willen worden). Zijn werken, die nu van fors formaat worden en die hij met twee assistenten in elkaar zette, kregen met hun gladde oppervlak een machinale en agressieve uitstraling.

In 1967 heeft het Amsterdams Stedelijk Museum een expositie georganiseerd van zijn gestroomlijnde fantasiemachines. De grote technische machines waren bedoeld al Parodie en protest tegen de enorm hoeveelheid geld die Regeringen aan hete en koude Oorlogen spenderen.

Berlijn
In 1969 verongelukt zijn vrouw. Dat veranderde het leven en de kunst van Tajiri volkomen. Hij wijdde zich vooral aan film en fotografie met een sterk erotische inslag.

Van 1969 tot 1989 is hij professor aan de Hochschule der Kunste in Berlin, waar Nobuho Nagasawa een van de studenten was. Vanaf 1969 zou hij 20 jaar lang Berlijn als kunstenaarsplek kiezen, waar hij op onorthodoxe wijze lesgaf en verbleef. Zo sliep hij in een tentje, opgezet in zijn klaslokaal. Later ging hij bij een vriend wonen.

De muur
"Ik heb een grote afkeer van muren en grenzen" zegt Shinkichi Tajiri. Een paradoxale uitspraak voor een kunstenaar die honderden foto's en een videofilm maakte van de Berlijnse Muur. De Muur trok Shinkichi Tajiri aan als een magneet, al vanaf het eerste moment dat hij hem zag. In 1969 reed hij naar West-Berlijn en voelde de geladen energie die er van de muur uitging. De kunstenaar besloot de 43 km lange stenen scheidslijn in zijn geheel te documenteren en trok er met de auto en een kleine camera op uit. Tajiri maakt honderden foto's van het 43 kilometer lange bouwwerk. Ondanks dat het militair en verboden terrein was, filmde hij vanuit een Engelse legerhelikopter vanaf 200 meter hoogte met een videocamera de muur. Tien jaar later, in 1981, maakte hij panoramafoto's van de muur. Direct na de val van de muur fotografeerde hij bij nachtlicht de gaten in het beton.

Shinkichi Tajiri's hartgrondige hekel aan grenzen en muren stamt uit de Tweede Wereldoorlog, de tijd, waarin hij geïnterneerd was in Amerika, net als de 120.000 in Amerika wonende Japanners die na de aanval op Pearl Harbor door de Amerikaanse regering werden opgepakt en, zonder proces, werden vastgezet. Vrijwel al Shinkichi Tajiri's werken kunnen voor een deel begrepen worden vanuit zijn traumatische oorlogservaringen. Dat geldt zeker voor de series van de Berlijnse Muur, die een in zichzelf besloten onderdeel binnen zijn oeuvre vormen.

Experimenteerde vanaf 1970 meer en meer met fotografie, film, video en kleurrijke computergrafiek.

In de jaren negentig pakte Tajiri het onderwerp van de krijgers weer op en concentreerde Tajiri zich op de figuur van de samoerai. Deze beelden bestaan uit platte uitgesneden silhouetachtige vormen. In totaal zou hij er tientallen maken. Met de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog als aanleiding. ‘De nachtmerries, de doden, de gewonden, ze blijven’, zei hij desgevraagd. ‘De enige manier om ermee te leven, is om beelden te maken.’ Steeds meer drong de Japanse cultuur zijn werk binnen, zoals het ontwerpen en aanleggen van een Japanse tuin in Amstelveen en meer en meer Ronins, de Japanse krijgers, gemaakt van divers materiaal.

2003 De laatste jaren maakt hij ook werken op papier en computergrafiek. Ondanks zijn leeftijd, Shinkichi Tajiri is bijna tachtig, heeft de kunstenaar nog altijd de drang om nieuwe terreinen te verkennen, daar is zijn nieuwe i-Mac het bewijs van.

2004 expositie Museum Het Valkhof
Glanzende machinesculpturen, vruchtbaarheidsbeelden, complexe knopen, immense witkartonnen samoerai-krijgers, maar ook film- & videobeelden en fotografie. Alle verwijzend naar de drie grote thema's die centraal staan in zijn oeuvre: snelheid, erotiek en geweld.

In mei 2007 onthulde koningin Beatrix in Venlo vier kolossale (tegen de tien meter hoge) beelden van hem. Die stellen brugwachters voor en staan aan weerszijden van de Maasbrug in de Limburgse stad. Het waren varianten op het Samoerai-thema waaraan hij in de jaren daarvoor vaker werkte. Samoerai zijn leden van de voorheen hoogste maatschappelijke klasse in Japan, een krijgersklasse, waartoe Tajiri's familie behoorde. 'De Wachters' moeten voorbijgangers waarschuwen tegen agressie, geweld en oorlog en dienen als symbolische hoeders van de stad. Bij de afschaffing van de dienstplicht in Nederland ontwierp de Amerikaan ook al een 'Wachter', die al weer tien jaar voor het ministerie van Defensie in Den Haag stond.

Ook in 2007 werd Tajiri benoemd tot Ridder in de [Orde van de Nederlandse Leeuw].

Kunstenaar Shinkichi Tajiri is zondagochtend vroeg in zijn atelier in zijn woonplaats Baarlo overleden. Bij de Cobra-kunstenaar werd begin 2007 al alvleesklierkanker vastgesteld. "Hij heeft het nog heel lang volgehouden", vertelt zijn oudste dochter Giotta Tajiri geëmotioneerd. De in Amerika geboren Japanner is 85 jaar geworden. De kunstenaar verkreeg tijdens zijn laatste verjaardag het Nederlands staatsburgerschap, zegt zijn dochter. "Op 7 december, dezelfde dag als de aanslag op Pearl Harbor. Dat was op zijn achttiende verjaardag en dat heeft zijn leven getekend. Tajiri was een criticus van Amerika. En hij vond dat hij alleen kritiek op Amerika kon leveren als hij zelf Amerikaans staatsburger was. Maar uiteindelijk vond hij toch dat Nederland zijn thuis was."

Websites:
. www.limburger.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2081.