kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 13-06-2011 voor het laatst bewerkt.

Shirin Neshat

Shirin Neshat (1957) is Iranese van geboorte en vluchtte na de revolutie aldaar naar de Verenigde Staten. Shirin Neshat woont met haar vriend, de Iraans-Amerikaanse filmer Shoja Y. Azari, bovenin een voormalig fabriekje in Chinatown in New York.

Centraal in het werk van Shirin Neshat staat de Iranese vrouw. Ze combineert tekst met beeld vanwege de relatie tussen de inhoud van die twee. De tekst fungeert in haar werk als een stem om de stereotype negatieve beelden en de slachtofferrol van Iranese vrouwen aan de kaak te stellen. Veel van de teksten zijn poëziefragmenten van een beroemde Iranese poëte, wiens geschriften handelen over de ervaringen van de vrouw in de Iranese cultuur. Andere teksten die Neshat in haar werk gebruikt, zijn religieus van aard en gaan over het verlangen van Iranese vrouwen om deel te nemen aan de revolutie. Het daadkrachtige karakter van de geportretteerde vrouwen wordt zo versterkt door de teksten. Hierdoor ontstaat een beeld van de Iranese vrouw zoals wij dat in de media niet snel tegen zullen komen.

De vrouwen in haar films zijn altijd gesluierd, maar de films van de Iraans-New Yorkse kunstenaar Shirin Neshat zijn niet eenduidig. "Zowel bij de foto's als de video-installaties van Shirin Neshat dringt de vraag zich op: wat wil ze hiermee vertellen aan een westers publiek? Soms lijkt haar werk een feministische aanklacht tegen de positie van de vrouw in islamitische samenlevingen. In Rapture verwijderen de vrouwen zich van de mannen, die doorgaan met hun traditionele rituelen. En in 'Turbulent' tart een vrouw het Iraans-islamitische verbod om in haar eentje voor een publiek op te treden. Ze staat op een podium te zingen - voor een lege zaal. Maar in de fotoserie 'Women of Allah' lijken de vrouwen met hun wapens en in hun chadors juist pal te staan voor de islamitische revolutie.

Of het nu gaat om haar fotografisch werk, haar video-installaties of haar live-performances, keer op keer gaat Shirin Neshat uit van generalisaties, vooroordelen en stereotypes. Ze stelt het publiek vragen waarop het al een antwoord klaar heeft. Ze blijft dicht bij het cliché maar voert de ambiguïteit ervan maximaal op en scherpt de paradoxen aan die er in besloten liggen. Uit uitlatingen van Neshat blijkt dat ze géén politiek-correcte, multi-culturele modelkunstenaar wil zijn. Een simpele politieke stellingname tegen de theocratie in Iran is voor haar niet genoeg. Het universele van een kunstwerk is van belang; haar werken moeten een algemene zeggingskracht hebben die mensen aan het denken zet. Neshat wil laten zien dat de werkelijkheid in een land als Iran veel ingewikkelder is dan men zich in het westen kan voorstellen. Haar werk is voor haar een poging zoveel mogelijk lagen af te pellen van de islamitische cultuur - die niet helemaal goed is of niet helemaal slecht. Ze onthoudt zich daarbij bewust van commentaar.

biografie
De tijd dat Shirin Neshat zelf weleens in een chador liep, ligt ver achter haar. Ze werd in 1957 geboren in Qazvin, een stadje in het noordwesten van Iran waar haar vader arts was. Net als haar vier broers en zusjes ging ze op haar zeventiende voor haar studie naar het buitenland. Vanaf 1974 woonde ze bij familie in Los Angeles en volgde aan de Berkeley University een opleiding voor beeldend kunstenaar. Ze gaf het schilderen op toen ze begin jaren tachtig met haar toenmalige vriend in New York een non-commerciële galerie begon, The Storefront for Art and Architecture.

Shirin Neshat woonde nog in Los Angeles toen in 1979 in Iran de Islamitische Revolutie uitbrak en het regime van de Shah omver werd geworpen. Jarenlang was het onmogelijk voor Shirin om terug te keren naar Iran.

Bij haar eerste bezoek aan de Islamitische Republiek Iran, in 1990, trof ze een totaal veranderde samenleving aan. "Het was schokkend en beangstigend. Ik raakte er zo door gefascineerd dat ik besloot om daar uiting aan te geven. Ik koos voor fotografie omdat dat me het realisme gaf dat ik nodig had."

1993 Unveiling (Ontsluiering)
Ze begon weer als beeldend kunstenaar te werken. Haar werk richt zich dan op onderzoek van en commentaar op de complexe beeldvorming rond de vrouw binnen de Islam, al dan niet in relatie tot het fundamentalisme, en in 1993 exposeerde ze haar eerste fotoserie van gesluierde vrouwen onder de titel Unveiling (Ontsluiering).

Women of Allah (1994)
In al het werk van de Iraans-New Yorkse kunstenares Shirin Neshat spelen islamitische vrouwen in zwarte chadors de hoofdrol. Toen de chador verplicht werd gesteld nadat Ayatollah Khomeini in 1979 de macht greep, was Shirin Neshat al vertrokken uit Iran. Ze gebruikt het beeld van de gesluierde vrouw omdat het een herkenbaar symbool is geworden van religieuze onderdrukking. De gewaden laten alleen hun gezicht, hun handen en voeten vrij. Soms zijn die naakte lichaamsdelen beschreven met sierlijke Arabische letters, zoals in de fotoserie Women of Allah (1994). Het zijn gedichten in het Farsi, de taal van Iran. In bloedrode en zwarte inkt bedekken de teksten een hand, een oog of een heel gezicht. De 'Vrouwen van Allah' zijn niet alleen mysterieus, ze zijn ook militant. Ze richten de loop van een geweer op de kijker, dragen een dolk of hebben een pistool in de aanslag. .

1999 Gouden Leeuw Biënnale Venetië
Sinds ze in de zomer van 1999 een Gouden Leeuw won op de Biennale van Venetië wordt haar werk over de hele westerse wereld in musea getoond. De zwart-gesluierde vrouwen van Shirin Neshat staan plotseling afgebeeld in alle internationale kunstbladen. Niet in haar geboorteland Iran en andere islamitische landen, waar haar kijk op de Islam niet wordt geapprecieerd.

Rapture (Verrukking, 1999)
In de video-installaties van Shirin Neshat komen niet alleen vrouwen voor, maar ook mannen, Iraanse mannen in zwarte broeken en witte hemden. In Rapture, een dertien minuten durende film, is een groep mannen bijeen in een oud fort in de woestijn. Ze bidden, debatteren, spelen kaart, rollen tapijten uit en gaan geheel op in hun gezamenlijke bezigheden en rituelen tot ze plotseling worden afgeleid door de jammerkreten van een groep vrouwen buiten in de kale vlakte. Rapture wordt geprojecteerd op twee schermen tegenover elkaar. Het ene scherm toont de mannen in hun bolwerk, het andere toont gelijktijdig de vrouwen. Net als de groep mannen lijken de vrouwen aanvankelijk verzonken in hun rituelen. Al knielend vormen ze in hun chadors een zwarte driehoek in de woestijn, ze heffen hun handen ten hemel en buigen in het zand. Maar dan maken de vrouwen zich van elkaar los. Onder steeds bedwelmender klanken en uitgezwaaid door de mannen op het andere filmscherm, hollen ze naar een strand, duwen een motorboot in het water en varen weg, met onbekende bestemming.

Rapture heeft een paar opvallende overeenkomsten met andere recente video-installaties van Shirin Neshat, zoals Turbulent (Onstuimig, 1998) en Fervor (Passie, 2000). Ze gaan over de aan strenge regels gebonden verhouding tussen mannen en vrouwen in een islamitische maatschappij. Bij alle installaties worden verschillende filmbeelden, die op elkaar aansluiten, gelijktijdig in zwart-wit geprojecteerd op twee schermen. De installaties vertellen alle drie een verhaal, maar zonder woorden. Als er al gesproken tekst is, dan is die in het Iraans en voor een westers publiek niet te volgen. De films worden begeleid door muziek - een mix van oude Iraanse wijsjes en moderne elektronische klanken - van de Iraanse componiste Sussan Deyhim, die net als Shirin Neshat in New York woont. Hoewel ze met hun strenge choreografie soms meer weg hebben van een gefilmd ballet (Rapture) of mini-opera (Fervor en Turbulent) worden de video's vertoond in musea, omdat de maakster van origine nu eenmaal een beeldend kunstenaar is.

Fervor
De video-installatie Fervor, waarin een man en een vrouw tijdens een straattheatervoorstelling in Iran voorzichtig oogcontact zoeken, lijkt al evenmin een protest tegen de Islam. Het is meer een beeldende overpeinzing over het land dat Neshat lang geleden verliet. Net als in haar andere video-installaties leveren ook in Fervor de zwarte vleermuisvrouwen en de uitgekiende formaties waarin ze optreden schitterende visuele effecten op van een wereld die ons vreemd is en die ons met zijn strenge regels griezelig en archaïsch voorkomt. Het Iran van onze verbeelding. In het echte Iran hebben veel vrouwen de laatste jaren de chador vervangen door een regenjas en kleurig hoofddoekje, maar Neshat toont uitsluitend vrouwen in chador. Is het haar bedoeling om de Islamitische Republiek Iran te laten zien zoals de Europeanen en Amerikanen die willen zien?

Tooba
Haar Tooba-film werd op de afgelopen Documenta vertoond. Ze zet hierin opnieuw een vrouw centraal, voor deze gelegenheid met de rug tegen een eeuwenoude boom in een ommuurde tuin geplaatst

angst: een verhoor. Terwijl vanuit de bladzijden tekst het gezicht van een vrouw levendig tevoorschijn komt, worden we meegevoerd door de duistere krochten van haar geest. Steeds dichter wordt ze in de richting van haar ondervrager gedreven, tijdens welke tocht ze geconfronteerd wordt met gezichten van angst, troost en onschuld, die zich voor haar oog manifesteren. Wanneer ze de hoek omgaat wordt ze de grimmige plek gewaar, waar haar ondervrager en zijn handlangers haar opwachten en het proces voorbereiden. In stilte zit ze met haar beelden, terwijl de ondervrager het ene document na het andere tevoorschijn haalt die moeten 'bewijzen' dat haar woorden een gevaar inhouden voor de maatschappelijke orde. En waar het haar woorden zijn die haar op deze plek hebben gebracht, zullen het ook haar woorden zijn die haar hiervandaan weg moeten voeren. The Last Word is een indringende en poëtische film van 20 minuten in bijna zwartwit, die de Iraans/New-Yorkse kunstenaar Shirin Neshat speciaal voor haar solotentoonstelling bij Lumen Travo heeft gemaakt. De film is deels gebasserd op haar persoonlijke ervaringen. Ze heeft echter beeldverhaal gecreëerd met een universele strekking. Voor het eerst speelt het gesproken woord, hier nauw verweven met het geschreven woord, in haar film een rol. De film vormt daarmee een keerpunt in haar kunstenaarschap. Neshat is van plan hierna een speelfilm te maken. De film kan als een ode worden gezien aan de menselijke verbeelding, de kracht van poezie of kunst in het algemeen. Het is ook een hommage aan de jonggestorven Iraanse dichteres Forough Farrokhzad, met wier gedicht de film wordt besloten.

2006
De tentoonstelling van de Iraanse kunstenares Shirin Neshat in het GEM.
Met trots presenteert het GEM een groots overzicht van het werk van de Iranese videokunstenaar, fotograaf en filmmaker Shirin Neshat (Qazvin, Iran, 1957), dat het gehele GEM zal vullen. Als onderdeel van deze omvangrijkste tentoonstelling die ooit van Neshats werk is gemaakt, gaat de interactieve, uit zo’n twaalf projecties bestaande installatie 'Women without Man' in première. Hierin vormt de beschouwer zelf zijn eigen verhaal. Daarnaast zijn bekende, nauwelijks in Europa vertoonde werken van Neshat te zien. Bij de tentoonstelling verscheen een publicatie.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 244.