kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 12-07-2008 voor het laatst bewerkt.

Theo van Hoytema

Nederlands tekenaar en lithograaf, illustrator, schilder, decoratieschilder (van interieurs), ontwerper, geboren 18/19 december 1863 Den Haag - 28 augustus 1917 Den Haag, begraven op 30 augustus 1917 op Oud Eik en Duinen.

Theo van Hoijtema, bekend onder de naam Theo van Hoytema, schilderde, maar was vooral aquarellist en tekenaar van dieren en planten. Van Hoytema is vooral bekend geworden door zijn sprookjesboek-illustraties en zijn kalenders. Van Hoytema was echter een veelzijdige kunstenaar, die schilderen en tekenen, vrije en toegepaste grafiek, het maken van kinderboeken, kalenders, meubelen en keramiek tot zijn interesses rekende. Hij haalde zijn inspiratie uit de flora en fauna. Schetsen en studies in de vrije natuur, van het pluimvee rond zijn huis en van de dieren in Artis vormden de basis voor zijn werk. Invloeden van Walter Crane, de art nouveau en Japanse kunst verwerkte hij op eigen wijze, zonder tot een school te behoren, waarbij hij steeds het voorbeeld van de natuur trouw bleef. Hij was leraar van Ayzo Epeus van Humalda van Eysinga.

Naast het ontwerpen van omslagen voor catalogi, werden ook aardewerk en meubels naar zijn ontwerpen gemaakt.

Biografie
Theodoor van Hoytema werd geboren in Den Haag, als zoon van de directeur generaal van Financiën Dominicus van Hoijtema (bekend onder de naam Van Hoytema), secretaris-generaal van het departement van Financiën, en Maria Eva van Oordt. Theo van Hoytema was de jongste van het gezin met acht kinderen.

Na het overlijden van zijn ouders verhuist hij met broers en zusters naar Klein Stadwijk, een buiten te Voorschoten, waar zijn oudste zuster hem zijn eerste tekenlessen gaf.

Delft 1885 - 1890
Na vier klassen van het Gemeentelijk Gymnasium te Leiden doorlopen te hebben, kreeg hij werk bij het Bankiershuis van zijn twee oudste broers in Delft. Van Hoytema was met zijn vrolijke en rusteloze aard echter kunstzinnig aangelegd en met zijn liefde voor de natuur, in het geheel niet geschikt voor een dergelijke werkkring, en zodra het mogelijk was, vertrok hij.

Leiden 1888 - 1889
In 1889 verhuisde hij van Delft naar Leiden, waar hij enige tijd bij de familie van moederszijde, Van Oordt, woonde. Inmiddels volgde hij in de avonduren wintercursussen in tekenen en schilderen aan de Haagse Academie voor Beeldende Kunsten (1887-1892) en tekende hij opgezette dieren in het Zoölogisch Museum na. Via zijn oom, firmant van de Leidse uitgeverij en drukkerij Brill, kreeg hij zijn eerste opdrachten: illustraties in wetenschappelijke biologische werken.

In 1890 verblijft hij in Pax Intribus, een tuinhuis bij kasteel De Binckhorst, gelegen tussen Den Haag en Rijswijk.

Loosduinen (Den Haag) 1891 - 1897
Na zijn huwelijk in 1891 met Martina Hogervorst vestigde Theodoor van Hoytema zich in Loosduinen. Uit dit huwelijk werden geen kinderen geboren.

Sinds 1892 was Van Hoytema lid van de Haagsche Kunstkring en sinds 1893 van Arti et Amicitiae in Amsterdam. Hij had vele vrienden, zoals R.N. Roland Holst, S. Moulijn, W. van Konijnenburg, J.G. Veldheer, A. Plasschaert, die hem ook in zijn moeilijke jaren trouw bleven en steunden. Zij beschrijven hem als een sympathieke en ondanks alles opgewekte man zonder pretenties, vol werklust en idealisme, die nogal eens met een krasse, zij het rake en geestige, opmerking uit de hoek kon komen.

In 1891 ging hij zelfstandig aan het werk en verscheen van hem zijn eerste - later beroemd geworden - prentenboek Hoe de vogels aan een Koning kwamen gedrukt in 1892 in Den Haag bij S. Lankhout en Co. Het was de eerste Nederlandse poging om tekst en voorstelling tot een geheel te maken.

Theo van Hoytema werd bekend door zijn gelithografeerde illustraties in Andersens sprookje Het leelijke jonge eendje uit 1893. Dit prentenboek was uniek in Nederland door het samengaan van beeld en tekst.
Het klassieke, populaire, maar treurige verhaal met goede afloop van H. Andersen wordt nagenoeg letterlijk op de voet gevolgd. Theo van Hoytema huldigde het principe dat tekst, illustratie, band en lay-out een decoratieve eenheid moeten vormen. Dat principe is in deze uitgave uitstekend geslaagd. In paginagrote, fraai omkaderde illustraties heeft men de tekst in met de hand geschreven drukletters onder, boven en tussen de platen verwerkt. De lithografieen staan in enkele spaarzame, secundaire kleuren gedrukt.

Alhoewel nog niet op een wijze gestileerd welke kenmerkend voor zijn later werk is, getuigen de afbeeldingen in zijn twee eerste prentenboeken toch reeds van een nieuwe stijl op het gebied van de illustraties voor sprookjes en kinderboeken. De bladspiegel - oblong formaat - is soms met twee aparte voorstellingen gevuld; de onderschriften zijn in de litho zelf, aan boven- of onderrand geplaatst, wat - gezien het jaar 1892 - enigszins revolutionnair mocht heten voor de illustreerkunst in Nederland. Niet echter in Frankrijk, waar ruim een decade vroeger Eugène Grasset op de meest gevarieerde en stoutmoedige manier nu eens de diagonaal, dan weer de randlijsten van de bladspiegel, met versiering en tekst had doorbroken. - kunstenaar naar Voorburg, waar zijn eerste grote litho's "Kerstnacht" en "Nieuwjaar" ontstonden.

Hij schilderde het grote doek Terugkomst van de ooievaar (1893; Museum Boymans-van Beuningen) en kreeg opdrachten voor wandschilderingen als decoratie van een zaal in de Sociëteit in Gorinchem (1894) en van een salonboot van de rederij Fop Smit (1896).

In 1895 verscheen Uilengeluk, vervolgens in 1897 Twee Hanen en daarna Vogelvreugd. Alle genoemde titels werden uitgegeven bij C.M. van Gogh in Amsterdam. Al deze beroemd geworden prentenboeken verschenen later in herdruk bij Uitgeverij A.G. Schoonderbeek te Laren alsmede zijn zeer bekende kalenders van 1902 tot 1918 met lithografieën van dieren en vogels.

Hoytema makte ook enkele decoraties voor aardewerk van De Porceleyne Fles te Delft (1897-1898) en voor meubelen die werden uitgevoerd door de firma A.T. van Wijngaarden & Co in Weesp. Ook ontwierp hij kamerschermen voor zijn vrouw Tine die naar zijn tekeningen borduurde.

Hilversum 1897 - 1903
Hoytema vond zijn onderwerpen vrijwel zonder uitzondering in de planten- en dierenwereld. Deze specialisatie van onderwerp werd nog versterkt toen hij na verhuizing naar Hilversum, in 1897, veel in Artis werkte. Uit deze tijd dateren krijttekeningen als Zwanen in een vijver, Gezicht in een broeikas en litho's als de Konijnen en de Zilverreigers uit de portefeuille Dierstudies. Hun monumentale compositie en technische beheersing getuigen van zijn inmiddels verworven vaardigheid.

Omstreeks 1902 brak een moeilijke periode aan voor Van Hoytema. Van Hoytema verhuisde vaak, vooral na zijn scheiding woonde hij op vele adressen, en hij ging tobben met zijn gezondheid. Tussen 1904 en 1907 werd hij verschillende keren ernstig ziek.

Hij woonde in Voorburg, Bergen (Noord-Holland) en Amsterdam, logeerde bij een zuster in Londen en werd verpleegd in een ziekenhuis (1904- 1905) en een sanatorium voor zenuwzieken (1906).

In 1905 logeerde Theodoor van Hoytema bij zijn broer, die kunsthandelaar was, in Londen. Teleurgesteld keerde hij weer terug naar Nederland, want in Engeland bleek zijn kunst onverkoopbaar.

In 1907 vond hij een tehuis bij zijn zusters in Den Haag, die hem tot aan zijn dood liefdevol verzorgden. Juist in deze moeilijke levensfase ontstonden de kalenders waar Van Hoytema zijn grootste bekendheid aan dankt.

Vanaf 1913 was Theodoor van Hoytema veel te vinden in gezelschap van Theo Meisner of Laurant Verwey op Texel. Zijn gezondheid verslechterde echter en de kunstenaar stierf op 28 augustus 1917.

Websites: www.inghist.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1290.