kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 17-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Ulay

Marina Abramovic and Ulay's performance "Relation In Time" (1977)

Marina Abramovic's performance 'Expanding in Space' (Documenta 1977), with her long time partner Ulay.

Duits performancekunstenaar en fotograaf, geboren 30 november 1943, Solingen, Duitsland.

Ulay, pseudoniem voor Uwe Laysiepen, bouwde een internationale reputatie op als performance kunstenaar o.a. in samenwerking met Marina Abramovic. Er zijn weinig musea in de wereld, waar zij niet als performance-kunstenaars hebben opgetreden. Tegenwoordig werkt Uwe als fotograaf aan verschillende projecten. Hij woont en werkt in Amsterdam.

Een belangrijk thema in zijn werk is 'het lichaam'. Centraal staan identiteit en vervreemding, waaraan hij ondermeer vormgaf door fotografische verbeelding van zichzelf in travestie. Op de vraag aan welke van de beide artistieke vormen, performance of fotografie, hij de voorkeur geeft, antwoordde hij ooit: “Performance is het leven zelf, fotografie is mijn waarneming van dit leven. Met andere woorden, performance is primaire werkelijkheid, en fotografie is het als werkelijkheid gepresenteerde of zichtbaar gemaakte primaire leven.”

Biografie
Ulay studeerde fotografie en werktuigbouwkunde, leidde een fotolaboratorium en werkte voor Polaroid. De technische kant van het fotograferen heeft hij vanaf het begin sterk ontwikkeld door zijn ervaring in het fotolaboratorium.

In 1968 ging Ulay weg uit Duitsland, een voor hem onverdraagzame, vermaterialiseerde samenleving. Hij zocht zijn heil in Amsterdam en maakte zichzelf tot onderwerp binnen de Polaroid fotografie. Dit leverde vaakschokkende en obscure beelden op.

Hij werkte in de jaren zeventig als performancekunstenaar samen met lokale kunstenaars in Duitsland, Nederland, Australië en China en de Verenigde Staten. In al zijn werk speelt het lichamelijke van de Body art een grote rol naast vraagstellingen over de ruimte en de maatschappij.

Ulay en Marina Abramovic
De geschiedenis van de Europese performance kunst is onlosmakelijk verbonden met Ulay (Uwe Laysiepen) en Marina Abramovic. Nadat ze ieder apart al een aantal performances hadden gemaakt, besloten ze in 1976 te gaan samenwerken. Tot 1988 duurde de vruchtbare periode waarin Ulay en Marina samen leefden en werkten. Ook in deze periode bleef Ulay eigen werk maken waaronder foto's.

Vanaf het begin van die samenwerking zag het kunstenaarsduo zichzelf als een 'androgyn geheel' waarin de tegenstellingen van het mannelijke en het vrouwelijke zijn verenigd. Toen Abramovic en Ulay besloten om samen te werken, werd hun individuele zoektocht naar identiteit letterlijk samengevoegd. Twee personen die werken als èèn kunstenaar. Dit werken in tweedelingen is te vergelijken met tegenstellingen, zoals die voorkomen in het Oosterse denken en de klassieke filosofie. De polen worden daar meestal zeer concreet geformuleerd: licht - donker, positief - negatief, stilte - geluid, bewegingsloos - beweging, rust - energie. Ulay en Marina gebruikten deze oude begrippen vaak in hun werk.

De performances, films, videobanden, fotowerken en installaties van Ulay en Marina zijn in te delen in drie stadia: de staat van ‘Warriors’ (vanaf 1975), van ‘Saints’ (vanaf 1979) en van ‘Lovers’ (vanaf 1983). Vanuit deze verschillende stadia wordt gezocht naar een eenheid tussen tegenstellingen als mannelijk en vrouwelijk, donker en licht, subject en object. Dat gebeurt in uitputtende confrontaties die zij zelf aanvankelijk ‘relation works’ noemen. Hierin onderzoeken ze de relatie tussen twee mensen terwijl ze op elkaar reageren en de wereld om hun heen.

Het onvoorspelbare verloop en ook de reacties van het publiek maken deel uit van hun optredens. Het zijn vaak performances waar het geduld van beiden getest wordt en het partnerschap waarmee ze beiden de wereld instappen. In één van deze werken zaten ze bijvoorbeeld met de ruggen tegen elkaar aan in een galerie voor achttien uur lang. Ze zaten vast omdat hun lange haar in elkaar geknoopt zat. Als één van hen viel, dan viel de ander ook. Als één van hen het volhield dan hield de ander het ook vol.

In een van deze relation works, ‘relation in space’ (1976) raken Abramovic en Ulay elkaars naakte lichamen tijdens het passeren kort aan, door de toenemende snelheid van de lichamen komen zij geleidelijk aan tot felle contacten en zelfs botsingen.

De eerste performances hadden een sterk lichamelijk karakter. In 'Expansion in space', uitgevoerd in Kassel tijdens de Documenta van 1977, verplaatsten ze een zware zuil stukje bij beetje door er met hun lichaam tegen aan te botsen.
Uit hetzelfde jaar is 'Light/Dark', waarin ze elkaar met de vlakke hand in het gezicht sloegen tot een van hen stopte. Het doorstaan van zulke langdurige lichamelijke pijn was onderdeel van het werk.

Bij de performance ‘imponderable’ staan Abramovic en Ulay in een gekozen ruimte naakt tegenover elkaar in de deuropening van de tentoonstelling. Hun lichamen vormen samen de hoofdingang, om het museum binnen te komen moeten de bezoekers hier langs passeren. Het publiek moet bij binnenkomst zich zijdelings bewegen langs de smalle opening tussen beide kunstenaars. In enkele seconden moeten de bezoekers van de tentoonstelling beslissen langs welk naakt lichaam, man of vrouw, zij zich door de opening frontaal bewegen.
De bezoekers moeten hoe dan ook kiezen langs welke lichamelijke geslachtsdelen zij zich moeten wringen. Wanneer het publiek merkt dat ze gedwongen worden om fysiek contact te maken met de twee kunstenaars proberen ze zoveel mogelijk oogcontact te vermijden. In het museum worden ze geconfronteerd met deze tekst: 'Imponderable. Such imponderable human factors as one’s aesthetic sensitivity / the overriding importance of imponderables in determining human conduct'.
Deze tekst verwijst naar het gedrag van de bezoekers bij het binnenkomen. De performance, die de spanning tussen man en vrouw illustreert, draait om de uitgelokte reactie van de bezoekers. Deze worden gedwongen om fysiek contact te maken met de kunstenaars.

Aan het begin van hun samenwerking besloten de kunstenaars geen vaste woonplaats aan te houden, maar in plaats daarvan te streven naar 'permanente beweging en mobiele energie'. Jaren lang leefden Ulay en Marina in een oude Citroënbus en reisden constant van het ene naar het andere land in Europa. In zo'n nomadenbestaan wordt de ruimte tussen plaatsen op een gegeven moment nog slechts een overgangsperiode. Marina Abramovic beschreef haar ervaring als volgt: 'Ik sta compleet open voor alles wat gebeurt... Routine staat als muren rondom ons gevoel; reizen is een goede manier om deze muren keer op keer af te breken. Precies deze kwetsbaarheid maakt je zo wakker'.
Dit reizende bestaan, waarin alle werken die Ulay en Marina samen maakten zijn ontstaan, bleek een zeer vruchtbare vorm. De performance lijkt ook het artistieke medium bij uitstek voor deze manier van leven: de kunstenaar is in staat om te 'exposeren' wanneer, waar en hoe lang hij of zij maar wil. Een performance is meestal een eenmalige gebeurtenis op een vastgestelde plaats en tijd. Exacte herhalingen vinden zelden plaats. De performance kunstenaar speelt niet, zoals een acteur, een rol, maar voert een handeling uit waarvoor niet is gerepeteerd.
Naast de tegenoverstelling van dualistische principes richten de twee kunstenaars zich op kwesties betreffende de archaische culturen die ze op hun lange reizen leerden kennen.

Hun latere werken hadden vooral met onbeweeglijkheid te maken. In de fase van de ‘Saints’ reizen zij veel en laten zich inspireren door spirituele leefwijzen van andere culturen. Nightsea crossing (1981/1986), is een serie bestaande uit tweeëntwintig performances waarin zij vasten tijdens de dagenlang durende performance waarin zij, gezeten aan weerszijden van een tafel, elkaar doodstil aanstaren. Hier werd naast het fysieke het mentale uithoudingsvermogen op de proef gesteld. Het bestempelen als “levenloze beelden” laat ons doen denken dat er ook geen bewustzijn is in bewegingsloze dingen. Ulay en Marina gebruiken deze onbeweeglijkheid om aan te geven dat het bewustzijn door blijft werken, ook al lijkt het alsof het lichaam wordt opgenomen in de architectuur.
In Toronto zaten ze een dag, d.w.z. zeven uur zwijgend tegenover elkaar. In Berlijn waren dat 3 dagen van dezelfde duur en in Amsterdam maar liefst twaalf achtereenvolgende dagen. Betekenisvolle symbolen, zoals een levende slang, bladgoud en een swastika gemaakt van vier boemerangs, vullen dit bijna bevroren beeld of ‘tableau vivant’ aan. (De oosterse gewoonte om na een periode van vasten en afzondering een gouden kom te eten, dateert uit de zesde eeuw en diende tot het verkrijgen van een heldere geest. Het past goed bij Abramovics opvattingen. Jarenlang at ze op haar verjaardag een met bladgoud belegde sandwich.)
Deze performance wordt overal ter wereld uitgevoerd. In 1984 werd in de performance “Nightsea Crossing” een derde persoon erbij gehaald: “The Observer” (Rémy Zaugg) foto: Da Hai Han en He Xinmao

The Lovers/Walk On The Great Wall of China, 1988
Met een performance op de Chinese muur sloten ze hun samenwerking in 1988 af. De muur wordt ook wel beschouwd als een liggende draak, die volgens de Chinezen een vrouwelijk en een mannelijk deel bezit. Vanuit zijn startpunt in het westen liep Ulay het vrouwelijke deel. Marina begon aan de oostzijde bij de Gele Zee en liep het mannelijke deel. Precies drie maanden later en 1800 kilometer verder ontmoetten zij elkaar.
Twaalf jaar lang zouden Ulay en Abramovic verbonden blijven, gevangen in een symbiotische relatie waar een maandenlang durende voettocht over de Chinese Muur pas een einde aan kon maken. Binnen de zogenaamde Relation-works die Ulay en Abramović vanaf medio jaren '70 uitvoerden vormden natuur, het bewustzijn en de tegenstelling mannelijk-vrouwelijk belangrijke elementen. Het thema ‘Lovers’ duidt op universele liefde. In theaterperformances beelden Abramovic en Ulay op verstilde en theatrale wijze gestalten uit die ontleend werden aan kunsthistorische, mythologische en occulte bronnen, onder instrumentale en vocale begeleiding van Aboriginals en Tibetaanse lama’s. Van het thema ‘Lovers’ zou hun ontmoeting aan het eind van de tocht over de Chinese Muur de climax moeten zijn. Maar dit gegeven kreeg een vreemde bijsmaak toen zij vóór hun reis hun liefdesrelatie verbraken en het ‘een ontmoeting om afscheid te nemen’ werd. De barre wandeling had moeten uitmonden in een huwelijk, maar de ontmoeting op het midden van de muur bleek een bevestiging van een al eerder ingezette scheiding der geesten: '1987 - Alles gaat verkeerd. Onze relatie problematisch. Voel me afgewezen, lelijk, dik. Laatste dagen van Nightsea Crossing. Ik kan hem (Ulay - pk) niet loslaten.' (aantekening van Abramovic in Biography, het boekje bij de gelijknamige performance uit 1992).
Het project was een ommekeer in hun artistieke loopbaan: het ontmoetingspunt markeerde het einde van hun samenwerking. De kunstenaars benadrukten dat The Lovers geen performance was maar een periode om nieuwe inspiratie op te doen voor hun verdere werk.

In 1982 nam hij deel aan de Documenta VII in Kassel en 1987 aan de Documenta VIII.

Na 1988 doet Ulay geen performances meer en legt hij zich toe op het maken van series foto's, zoals portretten van Afro-Amerikaanse daklozen uit New York, hedendaagse Vanitasstillevens van alledaagse voorwerpen en de serie Europese vlaggen (1992-1996).

Van 1999 tot 2004 was Ulay hoogleraar voor performance aan de hogeschool voor vormgeving in Karlsruhe.

In zijn actuele project WaterToAll thematiseert hij het gebrek aan water in de Arabische wereld en het verzinken van Nederland.

Zie ook Ulay In Photography. Een documentaire van Marjoleine Boonstra over het oeuvre van beeldend kunstenaar Ulay, Vreemdelingen, Albert Cuijpmarkt


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 38.