kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 28-11-2008 voor het laatst bewerkt.

Valerius de Saedeleer

Valerius De Saedeleer

Belgisch landschapschilder, 04.08.1876 Aalst - 26.09.1941 Leupegem.

Vlaams landschapschilder en een der belangrijke figuren van de eerste Latemse groep. Onder invloed van de Vlaamse primitieven en het werk van Bruegel schiep hij een eigen landschapsstijl waarmee hij een enorme bekendheid verwierf.

Schilder van landschappen, vnl. van de Leiestreek en de Vlaamse Ardennen, was een van de belangrijkste figuren van de eerste groep van de Latemse School. Hij volgde lessen aan de academies te Aalst en te Gent en bezocht ook het atelier van Frans Courtens te Brussel.

Met George Minne en Gustaaf Van de Woestijne was De Saedeleer de eerste bewoner van Sint-Martens-Latem, het dorp dat zou uitgroeien tot een ware kunstenaarskolonie. Hij onderging tijdens zijn eerste verblijf aldaar (1893) aanvankelijk de invloed van realisme en impressionisme, en specifiek die van Courtens. Zijn tweede verblijf in Latem (1898–1908) valt samen met een grondige ommekeer in zijn werk: onder invloed van de mystiek van de Vlaamse Primitieven (Van Eyck, Van der Weyden, Memling e.a.) - men denke aan de eerste grote Van Eycktentoonstelling te Brugge in 1902 - ging hij landschappen schilderen in een uiterst strenge vormgeving en in met nauwkeurige zorg gekozen nuanceringen, gekenmerkt door een gespannen, realistische en tevens dromerige stijl. Ook zijn bewondering voor het oeuvre van Pieter Bruegel de Oudere is doorslaggevend geweest voor zijn visie op het landschap, waarin hij echter, in tegenstelling tot deze schilder, zelden de menselijke figuur betrekt. Zijn landschappen worden groots met brede kleurvlakken en haarfijn geschilderde panorama's in een decoratieve, maar soms monochrome stijl. Tijdens een verblijf in Wales van 1914-21 onderging hij daar de invloed van het fijne symbolisme van de preraffaëlieten. Zijn late oeuvre mist de voor zijn tweede Latemse tijd markante mystieke kracht. (Summa; Encarta 2001)

Biografie
De levensloop van Valerius de Saedeleer is verdeeld in twee periodes: een van zoeken en een van realiseren.

Valerius de Saedeleer werd geboren te Aalst op 4 augustus 1867, als zoon van een zeepfabrikant. Zijn eigen vader jaagt hem de eerste moeilijkheden op het lijf. De welmenende man werd al vroeg afgeschrikt door de ongebonden lusten, dromen en talenten van zijn zoon. De vader verplichte zijn zoon om op jeugdige leeftijd bij een Gentse textielfirma aan het werk te gaan, maar Valerius gaf spoedig zijn baantje op en bood zich aan als leerling aan de Gentse Academie voor Schone Kunsten. Hij gaf in Gent ook blijk van socialistische sympathieën.

Later reisde hij naar Brussel waar hij schilderslessen volgde in het atelier van Frans Courtens. Daarop ontzegde de vader zijn zoon iedere geldelijke steun en was het duel ten einde.

Dankzij zijn koppigheid had Valerius dus reeds in 1887 zijn vrijheid veroverd en kon hij zich volledig aan de kunst wijden. Hij ging van stad tot stad, was in Neder­land, in Dendermonde, Hamme en Bornem. In 1889 huwde hij te Aalst Clémentine Limpens. Vertoefde dan enige tijd te Wenduine, Lissewege, St.-Martens-Latem (1893), Afsnee, St.-Denijs- Westrem en Gent, waar hij zich, zoals eertijds, aansloot bij de Socialistische Partij, doch vooral het anarchisme aanhing.

In 1898 keerde hij terug naar Latem, waar plotseling de doorbraak geschiedde van zijn persoonlijke visie. Hij zwoer de anarchie af en keerde terug tot het katholieke geloof.

Boeiend door zijn eenvoud is zijn leven en ontwikkelingsgang. Als een goedmoedige, volronde reus komt hij voor in het levensgroot portret dat Gustave van de Woestijne van hem schilderde. Maar in werkelijkheid was hij minder groot van gestalte, bijzonder innemend, met zijn tintelend olijke ogen, en zijn huis was voor de vele vrienden 'de zoete inval'. Maar hij heeft harde tijden doorworsteld en jarenlang een zwerversleven geleid.

Op 37-jarige leeftijd, 1904, hij had ondertussen een aangroeiend gezin, kwam hij aan te Sint-Martens-Latem waar hij kennis maakte met de kunstenaars van de eerste Latemse school : Albijn van de Abeele, Georges Minne, Gustaaf en Karel van de Woestijne, Albert Servaes.

De geestelijke ommekeer, die aan de basis ligt van zijn eigenlijke doorbraak, waarbij hij zijn vorig, impressionistisch getint werk volkomen afzweert, voltrekt zich onder invloed van de bijeenkomsten waar Karel van de Woestijne a.h.w. als geestelijke leider optreedt en met de voorlezing en commentaar op Aischulos, Plato, Ruusbroec en Shakespeare een onvermoede realiteit, het rijk des geestes en de wereld van de mystiek onthult. Vanuit deze nieuwe, hooggestemde geestelijke gesteldheid doorschouwt De Saedeleer voortaan de natuur met een volkomen ander, zuiver, ongerept oog, alsof hij ze voordien nooit gezien noch geschilderd had. Het vlakke landschap, de sierlijke Leie, de zich ver uitstrekkende meersen en kouters, de omsloten boomgaarden, de simpele hoeven en boven dat alles de wijdsheid en stilte der luchten en het getemperd licht, dat alles is voor hem voortaan het levensboek waaruit hij, met volkomen overgave, zijn werk puurt tot allergaafste kunst.

Artistiek was Valerius achtereenvolgens realistisch en impressionistisch beinvloed. Vanaf 1904 komt de verfijning van de Vlaamse Primitieven in zijn schildertechniek, dan volgde de invloed van Breugel. Hij componeerde voor de rest van zijn leven grootse landschappen met brede kleurvlakken en haarfijn geschilderde panorama's dikwijls geïnspireerd door het landschap van de Vlaamse Ardennen. Van 1904 tot 1914 schilderde hij een serie werken, die als zijn beste mogen beschouwd worden.

In 1908 verlaat De Saedeleer Latem en meteen valt de kunstenaarsgroep, die men de eerste Latemse School heeft genoemd, uiteen. Hij vestigt zich te Tiegem en bouwt er, hoog op een heuvelkam, zijn 'Huis ten berge', van waaruit hij i.p.v. het vlakke Leielandschap, een rijk en wijd golvend heuvelland, onder een onmetelijke, overkoepelende hemel overschouwt. De Tiegemse jaren getuigen van een verdere en ruimere ontplooiing van zijn visie. Het nieuwe uitverkoren landschap komt tegemoet aan zijn drang naar grootheid, die hij in panoramische, fors gebouwde, in alle geledingen consequent doordachte en subtiel doorvoelde schilderijen ten volle uitleeft. Op dat moment roept hij onafwendbaar Pieter Bruegel de Oudere voor de geest.

Van 1908 tot 1914 woonde hij te Tiegem, waar hij grote hulp ondervond van een mecenas uit de streek. Voor het oorlogsgeweld week de schilder uit naar Groot-Brittannië en verbleef er in het land van Wales, waar hij geen opmerkelijk werk leverde. Nooit heeft hij er zich thuis gevoeld. Moeilijk valt de invloed te omschrijven die hij in het land van Blake en de prerafaëlieten onderging, van wie hij de lijn, tot arabesk omgebogen, overnam en waardoor iets wezenlijks van zijn Vlaamse aard, het uitgaan van de onvoorwaardelijke overgave aan de waargenomen realiteit-zonder-meer, prijsgaf.

Na zijn terugkeer in 1921 vestigde hij zich te Etikhove en groeide er geleidelijk uit tot de patriarch van de Vlaamse kunst, omring door een grote schare volgelingen, vereerders en vrienden. Hij verbleef hier tot 1941 in de villa "Tynlon" (Gallisch voor "Huis langs de weg") waar hij zijn inspiratie opdeed voor vele impressionistische landschappen. De bohémiens van 1925 zoals Tytgat, Milo, Brusselmans, Felix Timmermans en Paul Van Ostayen waren er te gast.

De villa staat alweer op een heuvel, van waaruit hij een grootser uitzicht heeft dan vroeger op een nog weelderiger gestoffeerd landschap. Jarenlang nog zou de tot arabesk omgebogen en naar het decoratieve neigende lijn, de forse eenvoud en kloeke uitbouw van zijn landschappen in de weg staan. En wanneer hij eindelijk zijn vorm weer heeft uitgezuiverd, omstreeks 1930, is hij de 60 voorbij. Zijn sterke overtuigingskracht neemt af, doch tot het einde toe blijft hij trouw aan de geijkte vormgeving van het Zuidvlaamse landschap, waarvan hij eens, in zijn gezegende jaren 1904-1914, de schepper was geweest.

Etikhove was lang de thuishaven van Valerius De Saedeleer. Rondom de spilfiguur van De Saedeleer is Etikhove lange tijd een kunstenaarsdorp geweest. Na de Latemse bloeiperiode ontstond hier een artistieke gemeenschap. In 1972 ontdekte men onder het behangpapier van een huis waar vroeger een herberg was, muurschilderingen met erotische inslag. Deze werden gemaakt door De Saedeleer en zijn vrienden maar werden door de zedige bewoners overplakt. Een andere bekende Etikhovenaar was Pauwel Van Der Schelden, de maker van het beroemde tochtportaal in de Schepenzaal van het stadhuis van Oudenaarde.

Te Leupegem, waar hij, na het overlijden van zijn vrouw, de hardste slag in zijn leven, bij een van zijn dochters woonde overleed hij op 16 december 1941 op 74-jarige leeftijd.

De Saedeleer, die een landschapschilder van betekenis is, kan noch mag men uit de rij der onmisbaren van de Vlaamse schilderkunst weglaten. Hij staat er met een oeuvre dat een opvallend, steeds herkenbaar, persoonlijk gelaat heeft en dat een der zuiverste uitingen vertegenwoor­digt van de stroming en generatie van de symbolisten -die der om­streeks 1860 geborenen -, waartoe ook James Ensor, Eugeen Laer­mans, George Minne en Jakob Smits behoren. Als reactie betekende het symbolisme een algemeen aanvoelen van de noodzakelijkheid om de gehele mens, niet enkel als schilderend oog, maar boven alles en nadrukkelijk als hart, als gevoel, als geest, als ziel, aldus als totaal moreel geëngageerd in de kunstdaad te betrekken. Het is opvallend dat men bij De Saedeleer, die uitsluitend een landschapschilder is, dadelijk tot het besef komt dat het hem om iets meer te doen is dan om een vluchtige indruk zo snel mogelijk neer te penselen. Zijn wezenlijkste en volledigste 'ik' is in zijn kunstdaad betrokken. En wel: een gestadig boren naar de diepte, een tasten naar het geheim dat in het zichtbare verscholen ligt en dat slechts door langdurige beschouwing en door een met evenveel koppigheid tot volmaakte ambachtelijkheid opgevoerde techniek zijn definitieve gestalte kan krijgen.

Websites en bronnen:
. Twintig eeuwen Vlaanderen


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 13.