kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 29-04-2011 voor het laatst bewerkt.

Veduta

Het Italiaanse begrip Veduta (Italiaans voor overzicht, meervoud vedute) wordt in de kunst gebruikt als synoniem voor een (zeer gedetailleerd) stadsgezicht of vergezicht waarbij de nadruk ligt op het karakteristieke silhouet van een stad en de ligging van de gebouwen in hun landschappelijke omgeving. De veduta werd ontwikkeld in de 17de eeuw in de Nederlanden en kende in de 18de eeuw groot succes in Italië.

De bijdrage van de Lage Landen en met name Vlaanderen aan de Italiaanse schilderkunst, die voornamelijk een idealistische historieschilderkunst was, bestond vanaf de zestiende eeuw vooral uit het introduceren van het landschap als zelfstandig genre. Een grote voorman was hier de Vlaamse kunstschilder Paulus Bril (Breda 1553/1554-1626 Rome). De vele Noord- en Zuid-Nederlandse meesters die aansluitend hierop dit nieuwe, snel populair wordende genre in Italie gingen beoefenen - verenigd in de Schildersbent, en daaraan de bijnaam Bentveughels ontlenend - voegden aan hun landschappen vaak gebouwen toe, waaronder vooral de juist ontdekte monumenten van het oude Rome.

In de 17e eeuw specialiseerden Nederlandse schilders zich intussen in gedetailleerde en herkenbare stads- en landschappen die beantwoordden aan het gevoel van lokale trots bij de rijke Nederlandse middenklasse. Bekende voorbeelden hiervan zijn Johannes Vermeer's Gezicht op Delft en de vele stadsgezichten die Jan van der Heyden en Jan Ekels de Oude schilderden.

Casper van Wittel - De Engelenburcht te Rome vanuit het zuiden gezien, ca. 1690

Caspar van Wittel
Aan een aantal Hollandse en Vlaamse schilders die in de periode 1675-1725 in Rome werkzaam waren is het te danken dat het stadsgezicht een nieuw genre werd in de Italiaanse landschapschilderkunst waar men het stadsgezicht zoals dat in De Nederlanden bestond nog niet kende. Het was de jonge Caspar van Wittel, die in 1674 als de zoveelste Nederlander naar de eeuwige stad vertrok en de traditie van Jan van der Heijden uit Amsterdam en Gerrit Berckheyde uit Haarlem mee nam, die de toenmalige door de welvarende burgerij gebouwde moderne noordelijke steden verheerlijkten in fraaie schilderijen. Naast Caspar van Wittel behoorden ook Isaac de Moucheron, Jacob de Heusch, Theodoor Wilkens en Hendrik Frans van Lint tot deze groep.

De al snel onder de naam Vanvitelli tot Italiaan genaturaliseerde Van Wittel schilderde vrijwel vanaf het begin de glorieuze Romeinse stadsgezichten ofwel 'vedute' van o.a. het Sint-Pietersplein, de Piazza del Popolo of de Piazza Navona waarmee hij al snel een onmiskenbaar eigen succesvol en vernieuwend repertoir creëerde. Zijn kracht lag in een kristalheldere zeer precieze weergave van zijn objecten die hem de bijnaam Gaspare degli occhiali (Caspar met de bril) opleverde, en de onnadrukkelijke gewoonheid waarmee hij zijn omgeving registreerde. Hij gaf de beroemde monumenten niet afzonderlijk weer, maar liet ze in een transparant, vibrerend licht opgaan in de algehele atmosfeer van het stadsbeeld en de gebouwde omgeving waarin het gewone leven van alledag met zijn trivialiteiten en couleur locale van rijkdom en eenvoud evenzeer aanwezig is. Onnavolgbaar zou je zeggen als hij niet juist het grote voorbeeld werd van een grote stoet navolgers, de vedutisten, waarvan Panini en Canaletto de bekendste zijn. Zijn werken waren gewild door de voornaamste Romeinse adellijke families zoals de Colonna's, de Odescalchi's en de Albani's, evenals de vele buitenlanders die zich op hun grand tour van een passend souvenir wilden verzekeren.

Canaletto: London: Northumberland House, 1752, Oil on canvas, 84 x 137 cm

Venetië
Rond het midden van de 18e eeuw werd Venetië het centrum van de vedutisti. De beroemdste beoefenaars van dit genre behoorden tot de Canal en Guardi families van Venetië, waarvan sommigen naar belangrijke Europese hoofdsteden trokken, zoals Canaletto naar Londen en diens neef Bernardo Bellotto naar Dresden en Warschau.

De veduten van bekende plekken als het Forum Romanum en het Canal Grande herinnerden de Engelse aristocratie aan hun avontuurlijke reizen op het continent. Halverwege de 18e eeuw is Venetië, misschien meer nog dan Rome, een toeristische trekpleister van formaat. Onder toeristen moet je dan mensen van gegoede komaf verstaan, vaak nog jong, die, buiten de prestige om dit te doen, in het kader van hun studie of persoonlijke ontwikkeling de belangrijkste Italiaanse steden aandoen om daar de oorsprong van de West-Europese cultuur met eigen ogen te aanschouwen. Die 18e eeuwse toerist moest natuurlijk een ‘bewijsstuk’ van aanwezigheid ter plekke kunnen tonen. en met minder dan een echt kunstwerk van een plaatselijk gerenommeerd beeldhouwer, glasblazer of schilder nam men geen genoegen! Vooral het werk van Venetiaanse schilders als Francesco Guardi en Antonio Canal (“Canaletto”) die het Veduta-genre vooral technisch naar een zeer hoog niveau tilden was zeer gewild.

In andere delen van het het 18e-eeuwse Italië ontstonden variaties op het genre. Zo was Giovanni Paolo Pannini de eerste vedutakunstenaar die ruïnes schilderde en veranderden diens latere vedute in geheel of gedeeltelijk gefantaseerde voorstellingen die 'capricci' en 'vedute ideate' genoemd werden. Giovanni Battista Piranesi zou de belangrijkste meester van de 'vedute ideate' etsen worden. Zijn topografische serie 'Vedute di Roma' werd in enorme oplage gedrukt.

In de late 19e eeuw verdrongen persoonlijke "impressies" de behoefte aan topografische nauwkeurigheid, in welke behoefte nu werd voorzien door geschilderde en later gefotografeerde panorama's. .


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2038.