kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 12-04-2011 voor het laatst bewerkt.

Verfstof purper

Purper is een rode verfstof die in de Griekse Oudheid door o.a. de Feniciërs, Hebreeërs, Romeinen en de Grieken werd gewonnen uit twee zeeslakken: de Murexslak, ook wel geschreven als Murrexslak en de daaraan verwante Hexaplex trunculus.

Uit deze 'purperslakken' wonnen volgens de overlevering de Feniciërs als eerste hun vermaarde verfstof Thyreens purper die stond voor rijkdom, smaak en aanzien en de traditionele koningskleur was. Purper wordt in het Grieks phoinix genoemd waaraan de Feniciërs (Phoeniciërs) hun naam ontlenen. Tegenwoordig weten we dat de Minoïsche beschaving op Kreta al duizend jaar eerder purper won.

Purper als kleurstof, dus niet een pigment, werd als gele substantie gewonnen uit een kliertje van de slakken die onder invloed van zonlicht binnen enkele minuten oxideert in purperrood. De kleurstof werd met zout of aluin gemengd en door koken in urine ingedikt om de (meestal wollen) stof te verven.

De kleur varieerde naarmate meer of minder slakken van een bepaalde soort werden gebruikt: M. trunculus leverde meer roze tinten en M. brandaris meer violette. De koelere tinten waren het meest geliefd en het duurst. Er waren veel recepten in omloop voor het fabriceren van goedkopere imitaties die echter eenvoudig te herkennen waren aan de geringe verzadiging: het originele purper is een bijzonder felle tint, die geen enkele andere verfstof in felheid zou benaderen tot in het midden van de 19e eeuw de kunstmatige kleurstoffen hier wel in slaagden.

Het purper werd na verloop van tijd een dergelijk prestige toegemeten dat in de Romeinse periode op straffe des doods enkel de keizer, senatoren en priesters de Tyrische kleur (vermoedelijk de meer violette tint) mochten dragen. Alleen de princeps droeg een volledig purperen mantel. Dit verbod werd over het algemeen niet gehandhaafd tegen vrouwen en ook omsloeg men godenbeelden met purperen mantels zodat de purperfabricage niet te lijden had.

Ook in de Middeleeuwen behield de kleur in het Byzantijnse Rijk zijn status, maar was er wel een grote export van purperen stoffen. Een donkerrode of scharlaken kleur werd toen gebruikelijk voor geestelijke en wereldlijke hoogwaardigheidsbekleders en vanaf 1463 is het de voorgeschreven kleur voor kardinalen.

Omdat voor het verkrijgen van één pond verfmassa zo'n 30.000 purperslakken werden gebruikt en ook het sterftecijfer onder de slaven die naar de slakken moesten duiken zeer hoog was, was de verfstof tien tot twintig keer zo duur als een zelfde gewicht aan goud. Tegenwoordig wordt de zuivere kleurstof nog in kleine hoeveelheden gewonnen tegen een marktprijs van 2000 euro per gram. Hoewel de kleurstof al in 1903 gesynthetiseerd werd (6,6-dibromoindigo), is er geen industriële productie.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1533.