kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Verisme

in de beeldende kunst
Verisme: het verisme is een realistische en levensechte weergave. Het begrip slaat vooral op een stroming binnen de Nieuwe Zakelijkheid ( neue-sachlichkeit )in de jaren '20, waarbij een sociaal-kritische geëngageerde houding aan het licht kwam.

‘ De nieuwe zakelijkheid ' is één van de reacties op de WO I nadat deze was afgelopen. Sommigen benaderen de naoorlogse mens en maatschappij op een koele, afstandelijke manier. Men spreekt dan over ‘de nieuwe zakelijkheid', die in de buurt komt van de journalistiek en waarvan de techniek lijkt op die van een reportage, zou kunnen worden gezien als de tegenhanger van het surrealisme; het gaat er vooral om het ‘feit' zelf te verwoorden, het object weer te geven zoals het is en niet de literaire vorm ervan. Deze concenctratie op de feiten en de dingen is op zich al een programma. Toch is dit slechts een variant van de nieuwe zakelijkheid, die wordt aangeduid met de naam ‘verisme'.

De doorwerking van het dadaïsme naar het latere verisme van de Duitse Weimar-republiek leverde in de twintiger jaren de meest ongenadige en scherpe maatschappijkritische kunst op. Verisme bekritiseerde vooral de maatschappelijke wantoestanden of oorlogservaringen. Belangrijke Kunstenaars van deze neorealistische stijl waren george grosz, otto dix, A. Kanoldt, G. Schrimpf, C. Grossberg, F. Radziwill, F. Lenk, C. Mense en O. Nerlinger.

verisme: fantasieën in de vorm van harde zakelijkheid; het zijn steeds brokken werkelijkheid die via allerlei mogelijke associaties een fantastische onwerkelijkheid vormen: een werkelijkheid die achter de werkelijkheid ligt die we dagelijks via de aanvaarde logica creëren: Surrealisme. Het zijn vooral SALVATOR DALI en RENE MAGRITTE die op deze manier de toeschouwer aan het denken zetten over wat werkelijkheid is.

enkele citaten over verisme
''Nog het meest verwant aan het Dadaïsme is het expressionistische Verisme.''
''Zowel Verisme als Dadaïsme zijn voortgekomen uit de oorlog.''
''De Dadaïst vond de striemende verontwaardiging waarmee de Verist alle cultuur afwees (echter) zelf ook niet geheel zonder stichtelijke lyriek: het was immers geen lyrische zelfverheerlijking van het onderwerp, maar van de heilige verontwaardiging van de schilder zelf''
''Het Dadaïsme is niet minder ernstig dan het Verisme, alleen gaat het niet zo prat op zijn eigen ernst; het is niet monumentaal.''
''De Verist Gross die in tegenstelling tot zijn mede-Verist Otto Dix te vlot speels is om het al te ernstig te nemen met zijn afschuw van de burgelijke cultuur, toont - zij het ook alleen uiterlijk - nog de meeste overeenkomst met het Dadaïsme. Hij heeft een korte tijd zelfs deelgenomen aan hun strijdcampagnes.''

''Uiterst realistisch Expressionisme, Verisme genoemd, wordt dikwijls met de Nieuwe Zakelijkheid verward. Het is echter noch objectief, nog beheerst, zoals de Nieuwe Zakelijkheid. Het wil voor alles indruk maken en gebruikt slechts een schijn-objectiviteit en een schijn-waarheidsliefde om hiermee nog sterker te imponeren .''
''Toen de Verist van het front terugkeerde nam hij zich voor nooit meer de schoonheid van het leven te bezingen.''

in de literatuur en de muziek
Een Italiaanse literaire stroming aan het eind van de 19e eeuw die tot doel had het leven (vooral van de lagere klassen) zo objectief mogelijk te beschrijven. In de periode 1890-1920 liet een aantal jonge Italiaanse componisten zich inspireren door veristische literatuur en idealen.

Het in de literatuur opkomende realisme en naturalisme voert eind negentiende eeuw in Italiaanse muziek tot verisme. Verisme richt zich vooral op het thema (de tekst) van de realistische opera. De taal bepaalt ritmisch en melodisch de zang. Handeling vaak gepassioneerd en heftig om te shockeren. Muziek is grover van structuur met sterke in het oog springende effecten.

Na de romantische periode van Wagner en Verdi ontstond er aan het eind van de 19e eeuw een hele nieuwe stroming. Kunstenaars kregen interesse in de alledaagsheid van het bestaan, met alle 'gewone' dingen die daarvan deel uit maken. In Frankrijk heette deze stroming 'naturalisme', in Italië noemde men het 'verisme', afgeleid van het woord 'vero' dat 'waar' betekent. In de opera krijgt het verisme vaste voet aan de grond door de componist Giacomo Puccini, die met de opera La Bohème vele harten veroverde. De opera gaat over de liefde tussen Mimi, een arm naaistertje, en de al even berooide kunstenaar Rodolfo. Ging het bij Wagner nog over goden en helden en speelde Aida van Verdi zich nog af in een Egyptisch hof, in La Bohème vormt een zolderkamertje het decor....

Verisme (muziek)

in Italië ontstane stroming waarbij gestreefd werd naar realistische (naturalistische) uitbeelding van het dagelijks leven in de opera.

Het verisme ontwikkelde zich door de literaire stijlrichting het naturalisme, tussen 1890 en 1910 als tegenbeweging van de romantische opera. De veristische voordrachtwijze maakte gebruik van realistische gevoelsuitdrukkingen zoals schreeuwen, zuchten en snikken, in de zang.

De opera, gefiltreerd door de ervaring van twee-en-een-halve eeuw melodramatische kunst, was tot een soort monopolie gekomen, dat kon worden samengevat in éen naam: Giuseppe Verdi. Maar wat gebeurde er om die naam heen? Italië begon langzaam de fysionomie en het bewustzijn van een natie te verwerven (na vele eeuwen van vreemde overheersing was een nationale eenheid tot stand gekomen) en spoedig zou het deel gaan uitmaken van een Europese gemeenschap. Italië moest nu ook op artistiek gebied zijn blik verruimen. Verdi, op het hoogtepunt van zijn roem, beheerste nog het toneel, maar reeds gistten de elementen die Italië van het 'vaderland van het melodrama' tot een 'natie der muziek' zouden maken. Maar opdat deze nieuwe toestand verwerkelijkt zou kunnen worden, was het noodzakelijk dat het muziekdrama zijn laatste etappe doormaakte: de burgerlijk-veristische opera.

Een van de meest karakteristieke 'ismen' van de laat-negentiende-eeuwse muziek was het verisme (verismo) in de Italiaanse opera (van vero = waar, echt), een term die soms wordt geïnterpreteerd als 'realisme' of 'naturalisme'. Het eerste kenmerk is een libretto waarin gewone mensen in alledaagse situaties zich laten leiden door primitieve emoties en plotseling gewelddadig reageren. Het tweede is de muzikale stijl, die is toegesneden op een dergelijk libretto. De 'veristische' opera is de onschuldige voorvader van de thrillers van de beeldbuis en het witte doek; even typerend voor de post-romantische periode als de dissonanten, de enorme bezettingen en de andere muzikale middelen die werden aangewend om de afgestompte zintuigen te prikkelen. Bij uitstek veristisch zijn de Cavalleria rustica na (1890) van Pietro Mascagni (1863-1945) en I pagliacci (De clowns, 1892) van Ruggiero Leoncavallo (1858-1919). Het verisme was slechts een kort leven beschoren, al had het zijn weerklank in Frankrijk en Duitsland. De opera's worden nog steeds overal ter wereld uitgevoerd.
Giacomo Puccini (1858-1924) schreef met Tosca (1900) en Il tabarro (1918) veristische opera's, maar voor het merendeel laat zijn opera-oeuvre zich niet zo eenvoudig benoemen. Hij was (net als Massenet) een succesvol eclecticus die in een opera als Manon Lescaut (1893) de laat-romantische hang naar sentiment laat prevaleren. In andere werken kiest hij juist voor het realisme (La bohème, 1896) of het exotische (Madama Butterfly, 1904; Turandot, 1926). De muziek van Puccini wordt gekenmerkt door lyrische intensiteit, discreet toegepaste moderne harmonische verworvenheden en een wonderbaarlijke flair voor dramatische effecten.

Het was noodzakelijk, het jaar 1890 te beleven en de dag waarop de eerste uitvoering plaatsvond van de Cavalleria Rusticana, de eerste van die succesopera's die erin slaagden de triomfen van die geweldige opera's van de 19de eeuw te evenaren. Te zeggen dat het muzikale verisme in Italië van buitenlandse oorsprong is, zou niet juist zijn. Weliswaar is Bizets Carmen het beste voorbeeld van een veristische opera, maar het is niet minder waar dat de Napolitaanse opera buffa het eerste authentieke voorbeeld is geweest van de veristische opera die, zij het zonder enige revolutionaire omwentelingen, de gehele daaropvolgende muziek-dramatische produktie heeft beïnvloed. In die zin knoopt dus de Cavalleria Rusticana aan bij de Napolitaanse opera, natuurlijk met geheel andere kentekens en geheel andere doelstellingen.
Ook is het waar dat de noodzakelijkheid zich voordeed, dat het theater van richting veranderde en naar nieuwe onderwerpen ging zoeken die onmiddellijk spraken tot, en meer vertrouwd klonken voor de nieuwe klasse van mensen, die in opkomst was, nl. de Italiaanse burgerij, die i.p.v. zijn helden te zoeken in de grote figuren van Verdi, zijn welgevallen scheen te vinden in de duistere verhalen van Mascagni en kort daarna bij Leoncavallo, die met zijn Pagliacci (1892) het tweede en enig duurzame voorbeeld van een veristische opera heeft gegeven.

Puccini
Zo er al veel is gesproken over het verisme in de Italiaanse opera, dan is daar niet alleen maar weinig van overgebleven, maar ook waren de vruchten van dit nieuwe gewas der muziek slechts schaars. Men kan Giacomo Puccini niet veristisch noemen in de strikte zin van het woord al was hij het wel in esthetische zin. (Overigens zijn er zelfs historici die de oorsprong van het Italiaanse verisme in de Traviata van Verdi willen zoeken, hetgeen naar onze mening ten enenmale onjuist is.) La Bohème is een veristische opera in de zin van de Napolitaanse School der opera buffa: tekening van de sfeer en personen uit het alledaagse leven. Maar zij is niet veristisch in de uitdrukking, daar zij naar raffinement streeft, zij het dan volkomen bedrieglijk.
De opera van Puccini is het uiterste verval van de romantiek, terwijl het verisme eigenlijk een vernieuwing daarvan wilde zijn. Bij de figuren van Puccini is geen streven meer naar het sublieme, zoals in de typisch romantische opera's, maar eenvoudig een streven naar het huiselijke ongecompliceerde en het alledaagse. Dit is de sfeer die indruk maakte op het publiek van zijn tijd (en gedeeltelijk ook nog op dat van de onze), een publiek waarvan Puccini slechts de kroniekschrijver is. Overigens een zeer fortuinlijk en geniaal kroniekschrijver, evenals Mascagni en Leoncavallo, die - zij het dan elk slechts met één opera - met hem het driemanschap van het burgerlijk-veristische theater in Italië vormden.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Eerste pageview van vandaag: 1