kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Veronese

(Verona 1528 - Venetië 19.4.1588) Italiaans schilder,
onderwerpen: allegorie, geschiedenis, portretten, religie,
Leraar van Gabriele Caliari en Giacomo Ligozzi,
Invloed op Giulio Carlini, Maffeo da Verona, Francesco Aviani, Alessandro Lanfranchi, Angelo Nardi, Matteo Ingoli, François Le Moine, Jacques Blanchard, Giovanni Battista Fontana, Ippolito Scarsella, Valerio Castello, Giuseppe Maria Crespi, Donato Creti, Andrea Celesti, Pietro Paolini, Gian Antonio Burrini, Antonio Carneo, Lorenzo Pasinelli, Carlo Bononi, Domenico Passignano, Parrasio Micheli, Sebastiano del Piombo,

Het werk van Veronese onderging invloed van Parmigianino en Primaticcio, Romano en later van Titiaan en na ca 1570 tonen zijn late religieuze werken van invloed van zijn rivaal en tegenpool Tintoretto. Veronese werd vooral beroemd door zijn muur- en plafondschilderingen waarin hij met zwier en lichte kleurnuances een overtuigend perspectief wist te suggereren. Ook maakte hij altaarstukken en portretten. Hij keerde de rug toe naar het door zijn plaatselijke tijdgenoten aanvaarde classicisme. Met sterker illusionisme en kleurbeheersing schilderde hij in grote mythologische en bijbelse taferelen een schitterend uitgedoste menigte te midden van klassieke monumentale gebouwen. Zijn hele oeuvre weerspiegelt de schittering en pracht van het toenmalige Venetië.

biografie
Paolo Caliari uit Verona, bijgenaamd Veronese (te danken aan zijn geboortestad), was de zoon van beeldhouwer Gabriele di Piero. Hij was leerling van zijn latere schoonvader Antonio Badile, een middelmatig schilder. Daarna opende hij een eigen atelier in zijn geboortestad Verona.

Zijn vroege werk toont verwantschap met het werk van Parmigianino en Primaticcio, waarbij hij het extreme aan deze stijlrichting ontleende en een eerste terugblik op de Hoog-renaissance in zijn eerste stukken verwerkte. Door zijn weergave van het licht, een voorname distantie en een ornamentele vlakheid in de kleuren weet hij met zijn vroege werk klassieke en waardige stukken te creeren.

Het door het werk van de oude Titiaan gedomineerde Venetië

Zijn vroegste werken dragen sporen van een vooral door Parmigianino geïnspireerde 'maniera', maar al spoedig kreeg zijn naturalistische visie, gekenmerkt door heldere composities en een zeer gevarieerd kleurengamma de overhand. De grote Madonna van de familie Pesaro van Titiaan is kennelijk het voorbeeld geweest voor Veroneses Pala Giustiniani (ca 1552; S. Francesco della Vigna, Venetië). Met dit eerste belangrijke schilderij dat hij in Venetië vervaardigde bewees Veronese zijn voorkeur voor een stijl waarin de realiteit monumentaal en weelderig wordt weergegeven.

Weldra kreeg hij ook de kans om zijn bijzondere gaven te tonen op het gebied van de plafonddecoratie. Zijn in onderaanzicht uitgevoerde allegorische taferelen in de Sala del Consiglio dei Dieci en de Sala dei tre Capi van het Dogenpaleis (1553) bezitten een illusionistische (zie illusionisme) en plastische kracht, die herinnert aan de kunst van Giulio Romano in Mantua, maar in de lichtbehandeling van een feestelijk kleurengamma laten zien hoe Veronese het voorbeeld van Titiaan vertolkte. Beide invloeden kwamen nogmaals op grandioze wijze tezamen in de drie taferelen uit de geschiedenis van Ester op het plafond van de S. Sebastiano (1556) met hun in sterk perspectivische verkorting geconstrueerde composities en suggestieve contrasten van licht en donker.

Veronese werd overstelpt met opdrachten. Zijn werk oefende grote invloed uit op de Venetiaanse schilderschool. Een definitieve doorbraak bereikte hij met de drie ronde schilderingen voor de Biblioteca Marciana, waardoor hij op slag bekend raakte. Met dit werk won hij de Gouden Keten van de procuratoren van San Marco.

Gaandeweg verliet hij deze decoratieve en retorische benadering voor een elegantere en harmonischere stijl. In zijn coloriet nam Veronese slechts bij uitzondering de warmbloedige en dramatische kwaliteiten over die hij bij Titiaan kon vinden; het is eerder Lombardisch dan Venetiaans te noemen, zilverig en soms koel van toon, maar uitermate fijngevoelig.

Veronese's grootste decoratieopdracht waren de fresco's in de Villa Maser (1560-1561) voor de familie Barbaro, waarbij hij samenwerkte met de grote architect Palladio om iets van de sfeer uit de tijd van Augustus, van Horatius' poëtisch verblijf in de Sabijnse heuvels terug te roepen. Zijn illusionistische fresco's bevatten niet enkele trompe l'oeil effecten maar ook betoverende landschappen. Ook in de natuurgetrouwe uitbeelding van kostbare weefsels bereikte hij een ongeëvenaard meesterschap. Zijn grote talent om majestueuze en toch zeer harmonische taferelen op te bouwen, maakte Veronese tot een geniaal schepper van feestelijke en imposante decoraties. De fresco's van de door Andrea Palladio gebouwde Villa getuigen hiervan.

Veronese maakt gebruik van zijn ervaring in het manierisme om nieuwe ruimtelijke en stoffelijke gebieden te ontsluiten, die hij ondergeschikt maakte aan de eisen van heldere kleuren en stemmingsbeelden. Zijn architectonische achtergronden, beinvloed door Sanmichelli, Sansovino en Palladio hebben niet alleen de taak de ruimte in te delen, maar ook om kleurrijke accenten op een van licht doordrenkt decor vast te leggen. Ook werkte hij met een vast bestand aan typerende figuren, die in zijn werk telkens terugkeren.

De bruiloft van Kana, 1562-63, doek, 669x990, Parijs, Louvre
De eerste van een reeks soortgelijke 'maaltijdvoorstellingen' van zeer grote afmetingen. Hierop zijn in zalen of zuilenhallen talrijke figuren bijeengebracht: de bijbelse hoofdpersonen verdwijnen bijna in de menigte van modieus geklede toeschouwers.
Uit het leven van Christus koos Veronese bij voorkeur de taferelen met de maaltijden. Maar hij veranderde ze in Venetiaanse feestmalen, waarbij Christus de eregast was, gekleed in bijbelse gewaden die - om het zacht uit te drukken - niet volkomen bij de gelegenheid pasten. De voorname gasten zwelgen, de bevolking, onder wie zich Tartaren, Turken en Moren bevinden, kijkt gretig toe, een zwerm van bedienden verzorgen de aanzittenden, honden zitten op hapjes te wachten en muzikanten spelen de nieuwste wijsjes, niet die van Kana, maar van de meest muzikale Italiaanse stad op het einde van de 16de eeuw. Het licht is helder, de figuren zijn goed aangegeven, de compositie heeft de vorm van een trapezium, op de achtergrond van paleizen kijken de niet uitgenodigden toe, de kleuren hebben de rijkdom van satijn, fluweel en brokaat en de bewegingen zijn wat men verwacht. De inquisitie was het er niet mee eens, maar wat kan zij beginnen met een dergelijke stad en zo'n lievelingsschilder die in een Laatste Avondmaal een hond verving door Maria Magdalena? De op het werk afgebeelde muzikanten zijn allemaal portretten van Venetiaanse schilders: Titiaan (met de contrabas), Tintoretto (met de viola), Jacopo Bassano (met de fluit) en Paolo Veronese (met de cello).

Christus in het huis van Levi (1573)
Hij schilderde in een naturalistische stijl zeer harmonieuze werken op groot formaat, o.a. verscheidene waarop vele mensen aan een maaltijd deelnemen. Het bekendste doek in dit genre is De maaltijd van Christus in het huis van Levi (1573) dat zich te Venetië bevindt (Accademia). De rijkdom aan details overspoelde vaak bijna het onderwerp. De inquisitie beschuldigde hem van oneerbiedigheid in de elegant aangeklede voorstelling van wat het Laatste Avondmaal zou moeten verbeelden. Hij maakte het aanvaardbaar door de titel te veranderen in Maaltijd van Christus in het huis van Levi (1573).
Veronese vermijdt alles wat naar het bovennatuurlijke zweemt. Zijn symmetrische compositie gaat terug op Da Vinci en Raffaël. De feestelijke sfeer herinnert aan Titiaans werk tussen 1520 en 1530, en op het eerste gezicht lijkt dit een doek uit de hoge Renaissance dat vijftig jaar te laat is ontstaan. Maar wij missen één essentieel element: de verheven conceptie van de mens, die aan het werk van alle meesters uit de hoge Renaissance ten grondslag ligt. Veronese heeft een weelderig banket geschilderd, een waar feest voor het oog, maar de gerichtheid van de menselijke ziel ontbreekt.

In het zeer omvangrijke oeuvre van Veronese nemen naast de talrijke altaarstukken en de plafonddecoraties in het Palazzo Ducale (behalve de reeds genoemde nog die in de Sala del Collegio, 1575-1577, en de Sala del Maggior Consiglio, 1583), de aparte portretten een betrekkelijk kleine plaats in. Er zijn echter bijzonder fraaie beeltenissen van zijn hand bewaard gebleven, verscheidene ten voeten uit. Zonder veel psychologische diepgang te bezitten, brengen ze op de beschouwer het savoir-vivre van de Venetiaanse patriciërs over. Zijn portretten beelden meer de materiële weelde van de aristocratie uit dan hetgeen er in de geest, achter het overvloedige vlees, het bont en de zijde van zijn modellen omging.

Na 1570 vertoont zijn werk nogmaals veranderingen: coloriet en lichtbehandeling worden warmer en poëtischer, terwijl sommige onderwerpen een geheel nieuwe dramatische interpretatie krijgen, mede dankzij het suggestieve clair-obscur. Veronese verbindt elementen uit de hoogrenaissance en uit het manierisme tot een stijl, die in zijn late werk op de barok vooruitloopt.

De invloed van Tintoretto is onmiskenbaar in Veroneses late religieuze werken (bijv. de tragische Kruisiging van ca 1580; Musée du Louvre, Parijs), terwijl Veroneses mythologische composities, zoals Venus en Adonis (ca 1580; Prado, Madrid), de volle rijkdom van Titiaans palet bezitten.

Mars en Venus verenigd door de liefde (ca 1580) is een typisch voorbeeld van zijn weelderig decoratieve mythologische werken. De compositie is kloek en groots en er is totaal geen maniëristisch effectbejag.

De schaking van Europa, ca 1580, doek, 240x303, Venetië, Palazzo Ducale
Veronese is geen echte maniërist. Daarvoor ligt er te veel blijdschap in zijn zin voor de werkelijkheid en de dingen die hij kennelijk allemaal met verf bleek te kunnen doen. Hij was gewoon de Venetiaan bij uitstek. De figuren uit de verhalen van Ovidius maakte hij tot goed doorvoede Venetiaanse dames die gaan picknicken op het vasteland.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 2092.