kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Vrouw

De vrouw als model in de kunst van de 19e en 20ste eeuw

Fatale vrouwen
In de 19e eeuw waren schilderijen met ‘fatale vrouwen’ erg populair. Zij is echter niet, zoals veelal wordt gedacht, de verleidelijke vrouw die haar schoonheid tot doel verheft maar ze richt met haar uitstraling de man te gronde! Fatale vrouwen zijn vrouwen die door combinatie van schoonheid en wellust de man letterlijk in het verderf storten. Voor de fatale vrouw tellen morele overwegingen niet of nauwelijks. Mannen zijn er om te worden verleid en verzwolgen. Overal worden sfinxen, Salomé's, Cleopatra's, Circe's en Medea's op schilderijen, tekeningen, grafische werken en sculpturen verbeeld. Historische en mythologische vrouwen die eerder vaak een heel andere rol speelden, worden nu vooral opgevoerd omdat ze mannen noodlottig zijn geweest.
Hoewel fatale vrouwen al sinds de oudheid in mythologie, legenden en bijbelse verhalen voorkomen, vindt de belangstelling hiervoor zijn oorsprong in de literatuur.
Tot de selectie van de kunstenaars behoorden klinkende namen uit de kunstgeschiedenis van Frankrijk, België, Duitsland en Engeland, zoals Alexander Cabanel, Jean Delville, Fernand Khnopff, Max Klinger, Max Liebermann, Gustave Moreau, Félicien Rops, Franz von Stuck, Herbert Draper, Edward Poynter, John William Waterhouse, Edward Burne-Jones en de Noorse kunstenaar Edvard Munch.
Munch bouwde een oeuvre op met voorstellingen van seksueel agressieve vrouwfiguren die titels kregen als Vampier, Harpij, De Sfinx, Salomé en De Vrouw en het Hart. De mannen worden veelvuldig afgebeeld als slachtoffer. Zijn werk op dat gebied is deels autobiografisch.

Fatale vrouwen:
. Delilah, die Samson afslachtte;
. Cleopatra, die haar minnaars na een nacht van genot vermoordde;
. de Sirenen, die mannen met hun gezang lokten om hen ten onder te lieten gaan;
. Salome, wier bedwelmende dansen Johannes de Doper de kop kostte;
. Medea, die weliswaar niet moeders mooiste was en niet, als bovengenoemde vrouwen verleidingskunsten inzette, maar die wel uit jaloezie haar kinderen - het ultieme symbool van onschuld - om zeep hielp;
. de beeldschone Helena van Troje, die, hoewel niet zelf schuldig aan de dood van de duizenden soldaten, toch mede de aanleiding vormde;
. Circe, de tante van Medea, die Odysseus belaagt [ maar hem uiteindelijk helpt

Het begrip 'fatale vrouw' loopt niet altijd synchroon met heb begrip 'femme fatale' [ vrouwen die het hart en de geest van iemand anders - gelukkig meestal meestal maar tijdelijk - in vuur en vlam zetten ]. Ook zijn fatale vrouwen niet altijd 'sterke vrouwen' [ qua karakter ]. En 'sterke vrouwen' zijn meestal geen 'fatale vrouwen'.

Later in de 19e eeuw schilderde Isaac Israëls (1865-1934) de mooie vrouwen in het “vliedende leven”, zoals hij ze aantrof in de stad, theaters, danslokalen en in de paskamers van de modewinkels! Veel van de kleurige schilderijen en schetsen van vrouwen en ‘modistes’ in Amsterdam, Londen en Parijs van Nederlands’ ‘zuiverste impressionist’ worden getoond.

De Amsterdamse modefotografe Inez van Lamsweerde (1963) begon haar bliksemcarrière met een foto-opdracht van de gemeente Groningen in 1991. Met behulp van de computer creëert zij ‘ideale’ vrouwen. In haar werk speelt zij met het beeld van vrouwen en met mode. Prachtige ontwerpen van couturiers als Galliano, Dior en Viktor en Rolf worden getoond door beroemde modellen als Kate Moss en Naomi Campbell. We zien de veranderingen die de (mode)fotografie vanaf 1860 heeft doorgemaakt en de veranderde rol van de hedendaagse schoonheden, de topmodellen.

Marc Quinn
De Britse kunstenaar Marc Quinn heeft een levensgroot beeld van Kate Moss gemaakt in yoga-positie.
Het wit geschilderde bronzen beeld – getiteld Sphinx – toont Kate Moss met haar armen en enkels achter haar oren. Het is het eerste van vijf beelden die Quinn van haar zal maken. Volgens de kunstenaar ademt Kate Moss iets uit van mysterieuze van Egyptische vrouwen zoals Cleopatra. Maar hij ziet in Kate Moss ook een moderne Venus – ‘een spiegel van onszelf’.
Quinn heeft medewerking van Moss gekregen voor de beelden. Ze poseerde voor hem, waardoor hij een aantal schetsen kon maken. Het beeld van Moss zal vanaf 29 april te zien zijn in het Groninger Museum dat een speciale expositie aan Quinn wijdt. De hele collectie beelden zal dit najaar worden geëxposeerd in New York.
Quinn kwam op het idee van het kunstwerk nadat Moss vorige jaar in opspraak kwam wegens cocaïnegebruik. Ze moest afkicken en verloor een aantal lucratieve contracten. Quinn: ‘We zagen alleen de glamourkant van haar, maar ze had ook een andere kant. Het beeld moet de botsing uitdrukken tussen haar echte leven en het beeld wat we van haar hebben. Ze heeft het perfecte lichaam, maar ze mijdt de pers en gebruikt drugs.’

Zie ook het artikel naakt.

Websites: Venus
Van al de vrouwelijke personages die de Grieks Romeinse mythologie schonk aan de Westerse cultuur, kan men zich geen meer besproken en befaamd persoon indenken dan Venus (Gr. Aphrodite), volgens Hesodius geboren uit het afgeslagen en in zee geworpen geslachtsorgaan van de ontmande Uranus, god van de hemel. Zoals alle mythes wordt ook deze mythe verwoord in een rijke, symbolische taal, waarin innerlijke gevoelens, wensen en verlangens, ervaringen en gedachten worden gereflecteerd en tot uitdrukking gebracht, alsof zij zintuiglijke ondervindingen en gebeurtenissen in de buitenwereld waren. Venus symboliseert de schoonheid, het opbloeien van de natuur in de lente, de seksuele aantrekkingskracht en het genot van de liefdesdaad in het leven van de goden en van de mensen. Maar ook de intrige en de tweespalt tussen zinnelijkheid en ondeugd worden veelal aan haar naam gelieerd.

Vermits in elk mythologisch verhaal in feite het fylogenetisch proces van de mens verteld wordt, is het uiteraard geen wonder dat het beeld van Venus talrijke kunstenaars vanaf de klassieke oudheid tot vandaag heeft geïnspireerd: Praxiteles, Botticelli, Raphaël, Veronese, Titiaan, Canova, Rubens, Van Heemskerck, Renoir, Dali en zovele anderen vereeuwigden haar schoonheid en het hele scala van connotaties en allusies in verband met de liefde en de passie in al haar ontwrichtende en stichtende werkingen. Venus transcendeerde alle stijlen, -ismen en modes als uitbeelding van een oerthema.
Reeds tijdens het paleolithicum vereerden beeldhouwers haar met hun beelden. Ik refereer hier bijvoorbeeld aan de Venus van Willemdorf. Door de ronde vormen legden zij de nadruk op de vruchtbaarheidsfunctie van de vrouw.
Weinig later gingen de marmeren poppen uit de Cycladen een geometrische vorm aannemen. Doorheen de eeuwen zullen de beide basisprincipes de weergave van de Venusfiguur bepalen om uiteindelijk te evolueren naar een versmelting ervan.
Zo kan de Venus van Botticelli gelezen worden uit de gedachte van haar eeuwigheid en kan de Venus van Rubens geïnterpreteerd worden in het licht van een streven naar idealisering.
Sinds het begin van de twintigste eeuw is, mede onder invloed van het primitivisme, van de psychologische theorieën van Freud en Jung en van de moderne kunst, onze houding tegenover de mythe, dus ook tegenover de Venus iconografie enigszins gewijzigd. Kunstenaars als Picasso, Willem de Kooning, Jackson Pollock en Mark Rothko hebben getracht Venus te visualiseren als incarnatie van het goddelijke, het demonische, het agressieve, het seksuele, het animale, het vruchtbare, het monstrueuze, het schone, het monumentale, …

Het telkens opnieuw en onophoudelijk creëren en hercreëren van gedenaturaliseerde vrouwenfiguren door de kunstenaar vandaag, toont ons de strijd en de kracht van de verbeelding om de diepere lagen van het onderbewustzijn uit te beelden. Deze diepere werkelijkheid van de menselijke ziel wordt ons in haar totaliteit geopenbaard in het verhaal van onze schepping, in de Venus-mythe. Het openstaan voor, het herontdekken, het zien en het beleven van deze psychische surrealiteit verruimen ons bewustzijn en scheppen een ruimte die het mogelijk maakt terug voeling te krijgen met de destructieve en creatieve krachten van ons eigen onderbewustzijn. Een ruimte, een zelfonthulling die een belofte van vrijheid inhoudt. Venus, de oermoeder en godin in het verleden, werd zo transcendentie van de vrouw in de geest en het gebaar van de kunstenaar vandaag. (zie verder op www.kunstbus.nl/agenda/2006/1262610.html)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 352.