kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 22-03-2008 voor het laatst bewerkt.

Willem Den Ouden

Nederlands kunstenaar, geboren Haarlem 1928

Amsterdam van de jaren vijftig en zestig. In de jaren vijftig en zestig woonde hij in Amsterdam en portretteerde hij de stad, haar bewoners en de Amstel. Ook maakte hij in die tijd vele portretten van vrienden, collega's en prominente Amsterdammers.

Willem den Oudens kunstenaarschap begon in Haarlem. Den Ouden herinnert zich uit die begintijd vooral ‘de ontzettende wanhoop. Dat ik met een schetsboek, een pennetje en een potje oostindische inkt ergens ging zitten en de eerste lijn zette, die meteen al niks was. Zo'n lijn moest dan een brugleuning worden. Als ik van die ene lijn op het witte papier naar de brug over het Spaarne keek, met al die huizen erachter en de wolkenluchten erboven, was ik werkelijk desperaat.' Dat hij weinig talent had beschouwt Den Ouden als een voordeel. ‘Mijn talent ligt in het ploeteren'.

Na het een poosje op eigen kracht te hebben geprobeerd ging hij eerst in de leer bij een oude Haarlemse stillevenschilder, daarna op een reclamebureau in Amsterdam en tenslotte op de Rijksacademie, die toen nog een zeer gedegen, negentiende-eeuwse opleiding was. Maar waar Den Ouden de geleerde vaardigheden sindsdien ook op losliet, zijn werken was altijd een meer of minder moeizaam veroveren. Al werkend probeerde hij greep te krijgen op wat hij zag.

Willem den Ouden studeerde in de jaren 1953-'56 aan de Amsterdamse Rijksacademie voor Beeldende Kunsten. Later, vanaf 1961, was hij zelf twintig jaar lang als docent modeltekenen aan dit instituut verbonden. Na zijn academietijd verbleef hij met een studiebeurs langere tijd in België, waar hij onder meer de bedrijvigheid in de Antwerpse Lillo-haven tekende. In 1958 ontving hij de Koninklijke Subsidie voor de Schilderkunst.

Tot het begin van de jaren zestig legde hij zich toe op de portretschilderkunst, Amsterdamse stadsgezichten en de aanleg van de Deltawerken. In Amsterdam was de kunstenaar al vertrouwd geraakt met de uitbeelding van het afwisselende wateroppervlak en de weelderige oeverbegroeiing van de Amstel. Vanaf 1964 wordt het rivierlandschap in zijn werk een steeds belangrijker motief en tekent en schildert hij regelmatig in de omgeving van het Gelderse Waaldorp Varik. In 1968 vindt hij hier samen met zijn echtgenote Ferry Alink in de onmiddellijke nabijheid van de rivier een permanent onderkomen in een typische dijkwoning. Door intensieve observaties tijdens zijn vele tochten door de natuur heeft hij het Waallandschap als geen ander leren kennen.

Had hij voordien zijn onderwerpen nog weleens in het buitenland gevonden (in zijn studietijd werkte hij in België en Frankrijk, later was hij in Ierland en in Teyler hangen zelfs tekeningen die hij in de jaren zeventig nog in Venetië maakte), eigenlijk had hij na zijn ontdekking van de Waal nooit meer de behoefte om verre reizen te maken. Sinds hij naar het Betuwse dorp Varik verhuisde, ziet hij bij voorkeur het Waallandschap. In tekeningen, aquarellen etsen, litho's en schilderijen legde hij de rivier De Waal zelf vast, maar ook de uiterwaarden, de dijken, de hoge blauwe wolkenluchten erboven en de zon die door het stromende water wordt gereflecteerd.

Den Oudens grafiek ontwikkelt zich van de donkere droge naalden van vóór zijn academietijd, via de stevig geëtste portretten en stadsgezichten uit het eind van de jaren vijftig en zestig naar de eerste etsen van het licht en de lucht boven de Waal, omstreeks 1970. Het begon met een serie van twaalf op zink geëtste rivierlandschappen in dunne, lichte lijnen, waar hij jarenlang aan doorwerkte. Omstreeks 1976 stapte hij over van zink- op koperplaten, die zich veel beter leenden voor zijn verfijnde manier van werken. Hij maakte heel gedetailleerde landschapsetsen, waarin zeventiende-eeuwse landschapsetsers als Rembrandt en Jacob van Ruijsdael nooit ver weg zijn.

In zijn landschapstekeningen en etsen uit de jaren zeventig laat Den Ouden de lucht wit, of probeert hij - meestal tevergeefs - iets van ruimte te suggereren door middel van arceringen. Pas in de tweede helft van de jaren tachtig ontdekt hij, zoals hij ze zelf noemt, wetmatigheden in de wolken en in de stroomlijnen in het water, die houvast bieden. In de latere tekeningen geeft hij water en lucht steeds stelliger weer: studie en experiment hebben geleid tot begrip, tot een logisch beredeneerd perspectief, en tot een zelfverzekerde, nuchtere manier van tekenen.

Om weer wat royaler en vrijer te gaan werken, verruilde Den Ouden begin jaren tachtig de etsnaald voor het lithokrijt. In zijn litho's richtte hij zich op de grote lijn in het landschap: hij ontdekte wetmatigheden in de wolkenluchten en het stromende water. In zijn laatste litho's waagde hij zich zelfs aan een analyse van de zon.

De tekeningen uit de periode 1987-1994 nemen binnen zijn oeuvre een speciale plaats in. In die jaren stelde Den Ouden zijn werk in dienst van zijn protest tegen de ingrijpende dijkverzwaringsplannen van Rijkswaterstaat. Hij nam het initiatief tot grote kunstmanifestaties, plantte ‘rouwvanen' van zwart landbouwplastic in de uiterwaarden en pleitte in radio-, televisie- en kranteninterviews onvermoeibaar voor subtielere dijkverbetering, met meer respect voor de geschiedenis en schoonheid van het landschap. Omdat hij de rust niet had om weken achtereen geconcentreerd aan een schilderij te werken, maakte Den Ouden zeven ‘tropenjaren' lang alleen tekeningen - op papier of op de lithosteen. Met zijn schetsboek bezocht hij alle plekken langs de rivier en in de uiterwaarden die hij sinds 1963 zo goed had leren kennen, om ze nog een laatste keer vast te leggen voordat ze op de schop gingen. ‘Zijn emoties over de vernietiging van het Waallandschap hebben de intensiteit van zijn lijnvoering nog verhevigd, terwijl de precisie waarmee hij het landschap weergeeft dezelfde is gebleven', schreef Betty van Garrel in 1990 over deze getekende notities in NRC Handelsblad.

Nadat in 1996 de dijkverzwaring dan toch had plaatsvonden en volgens Den Ouden op veel plaatsen ‘de ziel uit het landschap gebulldozerd' was, besloot hij dat landschap de rug toe te keren. Onder de lage horizon in zijn tekeningen, aquarellen en schilderijen is de Waal zelf nog wel te zien, maar verder richt Den Ouden al zijn aandacht tegenwoordig op de lucht erboven. Hij beschouwt dat allerminst als een beperking. ‘Ik zou nog twee levens achter elkaar op dezelfde plek kunnen werken', zei hij in 1997 in het VPRO-radioprogramma Het Marathoninterview. ‘Sinds ik langs de rivier werk ben ik niet zo blijmoedig geweest als nu, omdat geen enkele overheid het stromen van het water kan tegenhouden of de wolken kan veranderen.'

In 1997 hield Willem den Ouden op met het maken van grafiek, omdat het drukken van de prenten teveel fysieke kracht vergde. Wat hij in zijn etsen en litho's deed zet hij evenwel voort in tekeningen, aquarellen en schilderijen. .


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 224.