kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 19-05-2009 voor het laatst bewerkt.

Willem van Aelst

Nederlands stillevenschilder, (ca. 1625/27 Delft/Utrecht? (16 mei 1627 gedoopt in Delft) - in of na 1683 Amsterdam).

Willem van Aelst was een Nederlands schilder van bloem- en jachtstillevens, meestal in een gladde, uitvoerige manier; ook maakte hij de zgn. ontbijtjes. Hij introduceerde de asymmetrie in het stilleven. Werken van hem bevinden zich behalve in musea in Amsterdam, den Haag en utrecht, vooral in Duitsland.

Naamsvarianten: Guillielmo d'Olanda

Biografie
De vader van Willem van Aelst was notaris in Delft. Willem leerde het schildersvak bij zijn oom Evert van Aelst (1602 - 19.2.1657) in Delft; stillevenschilder van bloem- en vruchtenstillevens en eveneens leraar van Emanuel de Witte. Willem trad in 1643 toe tot het Sint Lucasgilde.

Van 1645 tot 1649 woonde hij in Frankrijk. Daarna trok hij naar Florence in Italië waar hij schilderde aan het hof van Ferdinando II de' Medici. In de periode 1653-1654 werd hij rechtstreeks door het hof betaald en ontving hij een gouden medaille van de groothertog van Toscane voor zijn diensten. Uit die tijd zijn in het Palazzo Pitti in Florence diverse wild- en bloemenstillevens bewaard gebleven. Van Aelst werd lid van de Bentveughels en is door zijn vakgenoten vogelverschrikker genoemd. In Italië had hij gezelschap van Matthias Withoos en Paulus Bor jr. Hij werd in Italië vooral beïnvloed door de insectenschilder Otto Marseus van Schrieck en nam van deze kunstenaar de karakteristieke verfijnde schilderswijze over.

In 1656 keerde Van Aelst samen met Otto Marseus van Schrieck terug naar Nederland, waar hij zich vestigde in Amsterdam - De aanname dat hij na zijn terugkeer in Nederland eerst kort in Delft werkzaam was berust op een onjuiste interpretatie van Houbraken van de relatie tussen Van Aelst en Maria van Oosterwijck - waar hij zich vooral specialiseerde op jachtstukken binnen een stilleven in een uiterst verfijnde stijl. Nieuw waren zijn asymmetrische composities en het gebruik van een sterk lichtdonker-contrast.

Tot en met 1659 signeerde hij met de hoofdletter W (van Willem), daarna met "Guill.mo" (van Guillielmo), de Italiaanse versie van zijn naam).

Hij ontwikkelde zich tot de meest invloedrijkste stillevenschilder van zijn tijd. Van Aelst heeft les gegeven aan de bloemschilderessen Maria van Oosterwyck (1630-1693) en Rachel Ruysch. Hij beïnvloedde verscheidene andere meesters, waaronder de Duitse kunstenaar Franse rococo-schilder Jan van Huysum. Hij werd nagevolgd door Willem van Aelst overleed na 1683 in Amsterdam.

Bloemstilleven met horloge, 1663, doek, 62,5 x 49 cm
Willem van Aelst was de eerste die dit soort asymmetrisch geschikte boeketten schilderde. De bloemen zijn geplaatst in slingerende diagonaal: van de anjers linksonder, via de grote roze roos en het oranje groot afrikaantje in het midden, naar de rode slaapbol rechtsboven. Zo bracht Van Aelst zwier en bravoure in de voorstelling.
Spiegelglad is Van Aelsts schildertechniek, waardoor het hele schilderij lijkt te glanzen. De rijke uitstraling wordt nog versterkt door de kostbare voorwerpen: het gouden horloge aan het satijnen lint en de zilveren vaas. Het is een vloeiende organische vorm met een dolfijnengezichtje als voet. Dit is ongetwijfeld een werk van Johannes Lutma, die omstreeks 1650 furore maakte met deze zogeheten ‘kwabstijl’.
Dat het groen van sommige bladeren een blauwe weerschijn heeft, is waarschijnlijk niet zo bedoeld door de schilder. Het is een bekend verschijnsel dat het gele pigment in de groene verf op den duur verschiet, waardoor het blauw de overhand krijgen.
Willem van Aelst plaatste verschillende keren een horloge aan de voet van zijn boeketten. Het is een ingewikkeld gouden instrument in een kristallen kast, dat vermoedelijk uit de jaren dertig van de 17de eeuw dateert.
Vaak zien kunsthistorici hier een moralistische waarschuwing in: met het horloge zou Van Aelst ons willen wijzen op de tijdelijkheid van het bestaan en willen waarschuwen niet te hechten aan vluchtige aardse genoegens.
Eigenlijk is dit vreemd, omdat Van Aelst met zijn schilderijen de aardse weelde juist lijkt aan te prijzen. Het horloge kan ook anders worden uitgelegd. Het ligt geopend met de wijzer naar beneden; waarschijnlijk staat het stil. Zo kunnen we het horloge ook zien als een toespeling op de schilderkunst die de tijd heeft stilgezet: echte bloemen verwelken snel, maar de geschilderde versies blijven altijd goed.
Voor veel 17de-eeuwse schilders was het de kunst de natuur zo na te bootsen dat hun schilderijen niet van de werkelijkheid te onderscheiden waren. Zij pasten vaak schilderkunstige trucjes toe om de kijker op het verkeerde been te zetten.
Eén zo’n trucje was het schilderen van een bromvlieg. En wel zo dat deze op het schilderij lijkt te zitten in plaats van erin, zodat je geneigd bent hem eraf te slaan. Op veel stillevens komt zo’n vlieg voor. Ook op het bloemstilleven van Van Aelst is hij te vinden: op de lichtroze roos.
De andere insecten in het boeket van Van Aelst zijn ook ‘net echt’, maar wekken niet de illusie op het schilderij te zitten. (bron en grotere afbeelding: www.mauritshuis.nl)


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 38.