kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 31-12-2015 voor het laatst bewerkt.

aanvoegende wijs

Aanvoegende wijs

De aanvoegende wijs (of Romaans: conjunctief) is een werkwoordsvorm die onder meer een wens, toegeving, aanwijzing of aansporing uitdrukt.

In het hedendaagse Nederlands is het gebruik van de aanvoegende wijs goeddeels beperkt tot vaste uitdrukkingen:
. kome wat komt
. koste wat het kost
. zo waarlijk helpe mij God almachtig
. de hemel bewaar me
. godbetert (=?God beter 't)
. leve de koningin!
. men neme
. het zij zo

In de meeste gevallen gaat het om een persoonsvorm van de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd. Deze vorm is doorgaans gelijk aan die van de infinitief min -n. Alleen bij het werkwoord zijn is ook een aanvoegende wijs in de verleden tijd mogelijk (het ware te wensen).

Verder wordt vaak de verledentijdsvorm gebruikt (was het maar zo) en/of omschrijven we de wijs met het hulpwerkwoord zullen: ik zou het niet doen.

Godverdomme
Een opmerkelijk geval is het woord Godverdomme. Hoewel veel Nederlandssprekenden denken dat dit betekent 'God verdoem mij' (gebiedende wijs dus), is een aannemelijke en alternatieve uitleg dat het God verdomme betekent, met verdomme als conjunctief en dus als een verzoek of wens dat God iets verdoemt: 'God verdomme de oorlog', 'God verdomme het vloeken'. Het Engelse Goddammit heeft exact dezelfde betekenis.

Gebruik van de conjunctief doet in het Nederlands, zoals de voorbeelden al laten zien, enigszins ouderwets en gekunsteld aan. In andere talen, zoals het Frans, het Spaans en het Duits, wordt de aanvoegende wijs veel meer gebruikt.

Andere voorbeelden
. Het ga je goed!
. Voor inlichtingen wende men zich tot het secretariaat.
. Men verzuime niet een bezoek te brengen aan de kloostergang naast de kathedraal.
. De lezer bedenke wel dat dit boek vijftig jaar geleden geschreven is.
. Redde wie zich redden kan!
. Wat God verhoede.
. God hebbe zijn ziel.

Ook kan de aanvoegende wijs gebruikt worden voor een toegeving of een uitdrukking van berusting
. het koste wat het kost
. hoe het ook zij,
. het zij zo (kan een wens uitdrukken: 'ik hoop dat het zo zal zijn', of een zich neerleggen bij de feiten: 'ik aanvaard dat het zo is').
. uw wil geschiede

Na het voegwoord opdat
. Ik drink thee opdat ik dadelijk goed slape.

Voorbeelden met mogen:
. Het moge je in je verdere leven goed gaan!
. Moge jullie pad over rozen gaan.
. Hoe het ook moge zijn, ze heeft er hard voor gewerkt.
. Mogen allen dit horen.
. Ze moge dan hard gewerkt hebben, het resultaat is er niet naar. (tegenwoordig 'ze mag dan hard gewerkt hebben')
. Ik moge u verzoeken mij op korte termijn van uw beslissing op de hoogte te stellen.
. Hiermede moge ik u berichten, dat wij uw brief van 25 dezer in goede orde hebben ontvangen.
. Ik moge de geachte afgevaardigde erop wijzen, dat hij mij verkeerd heeft geciteerd.

Voorbeelden met 'zijn'
. Ware de hulp op tijd gekomen, dan was de ramp niet geschied.
. Hij ware gekomen, als het niet door de vijand verhinderd was.
. Dat ware te wensen.
. De graaf sprak over de diefstal van honderd goudstukken als ware het een kleinigheid.
. Ik liep hem als het ware tegen het lijf.
Zij V een vectorruimte met lineaire deelruimten U en W.

Bronnen: taaladvies.net en nl.wikipedia.org/wiki/Aanvoegende_wijs


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 645.