kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 09-03-2010 voor het laatst bewerkt.

Adriaan van Dis



Nederlandse auteur en televisiepresentator, geboren 16 december 1946, Bergen, Noord-Holland.

Het oeuvre van Van Dis omvat romans, novelles, verhalen, essays, poëzie en toneel. Zijn werk is in grofweg drie categorieën in te delen.
. Het eerste deel is geïnspireerd op de vele reizen die hij maakte naar onder andere China, Afrika, Japan, Marokko en Mozambique. Voorbeelden daarvan zijn Casablanca (1986) en In Afrika (1991).
. Het tweede deel van zijn oeuvre gaat terug op zijn Indische jeugd, zoals Nathan Sid (1983), Indische Duinen (1994) en Familieziek (2002).
. Tot slot zijn er nog de karakterromans over ontluikende homoseksualiteit, waartoe Zilver (1988) en Dubbelliefde (1999) gerekend kunnen worden.

Tweeslachtigheid is een belangrijk thema in het werk van Van Dis. Het wemelt in zijn boeken van de antithesen, zoals blank/zwart, maatschappelijk/asociaal en afkomst/eigen identiteit. Deze kenmerken vindt men zowel in zijn reisverhalen, Indische boeken als in de karakterromans. Ook het oorlogsverleden van zijn familie is een regelmatig terugkerend thema.

Zijn stijl, die al bij het verschijnen van Nathan Sid alom werd geroemd, is luchtig. Die luchtigheid is echter bedrieglijk want noodzakelijk om onderwerpen te kunnen aanroeren die zwaarwichtig van aard zijn zoals oorlogstrauma, discriminatie en mishandeling.

Er is discussie over de vraag of Adriaan van Dis tot de Indisch-Nederlandse letterkunde moet worden gerekend. Hij is weliswaar niet in Nederlands-Indië geboren, maar zijn werk is thematisch wel verwant aan dat van auteurs als Marion Bloem, Multatuli en Hella S. Haasse.

Levensloop
Zijn vader was een Indische Nederlander en zijn moeder een boerenmeisje uit Breda die elkaar in Indië hadden leren kennen. Zij had toen al drie dochters uit haar huwelijk met een KNIL-militair. Ook zijn vader was in Indië al eerder getrouwd geweest. De familie was door oorlog getekend. Als overlevende van het door de Britten getorpedeerde schip Junyo Maru werd zijn vader tewerkgesteld aan de Pakan Baroe spoorlijn op Sumatra. De echtgenoot van zijn moeder werd tijdens de Japanse bezetting (1942-1945) onthoofd en zij belandde met haar dochters in een interneringskamp.

Vlak voor de geboorte van Adriaan was zijn moeder met drie dochters uit Nederlands-Indië teruggekeerd. Adriaan was als het enige blanke kind en zonder eigen Indische geschiedenis in dit gezin een buitenstaander. Zijn woonomgeving droeg daar ook aan bij. In Bergen aan Zee woonden veel oud-Indiëgangers en Adriaan groeide op in een huis dat door vier repatriantenfamilies werd gedeeld.

Van Dis groeide op in een bijzonder liberaal milieu. Zijn moeder was veel bezig met het occultisme en met astronomie. Van Dis kwam al vroeg met verschillende godsdienstige stromingen in aanraking.

Zijn vader was door zijn oorlogservaringen getraumatiseerd en arbeidsongeschikt geraakt. Bovendien vond hij het als migrant moeilijk om zijn plaats in het hem onbekende Nederland te vinden. Hij was altijd thuis en voedde Adriaan streng op en sloeg hem vaak. Adriaan herinnert zich hem als een wrede man, maar kan hem tegelijkertijd als een slachtoffer zien.

Zijn vader overleed in 1956 toen Adriaan tien was. Ondanks hun moeilijke relatie was Adriaan getroffen door het verlies, wat zijn schoolprestaties negatief beïnvloedde.
Hij bezocht de MULO, de rijkskweekschool en de gemeente-HBS in Hilversum. Na zijn eindexamen in 1967 volgde hij in Amsterdam de MO-opleiding Nederlands en daarna Zuid-Afrikaans aan de Universiteit van Amsterdam. In de taal herkende hij veel van het Petjo dat vroeger voor de grap bij hem thuis werd gesproken: kromtaal met veel verkeerd gelegde klemtonen. Ook de beladenheid van huidskleur in de Zuid-Afrikaanse literatuur herkende hij.

Adriaans ouders konden niet met elkaar trouwen. Zijn vaders huwelijk was weliswaar voor de islamitische wet ontbonden, maar die scheiding had in Nederland geen geldigheid. Niemand mocht dit weten en voor de buitenwereld droeg Adriaan daarom de naam van zijn vader: Mulder. Officieel kreeg hij echter de achternaam van zijn moeder: Van Dis. Toen Adriaan ging studeren is hij zich ook daadwerkelijk zo gaan noemen.

Al tijdens zijn studie publiceerde hij bij NRC Handelsblad, waar hij later redacteur was, en maakte hij reizen richting India, het Midden Oosten en Afrika. In 1974 begon hij met schrijven voor het NRC-handelsblad. Hij fungeerde daar vijf jaar lang tot 1982 als chef van het katern Zaterdag Bijvoegsel. Daarna was hij nog tot 1985 als 'redacteur features' aan deze krant verboden.

Hij studeerde in 1979 af aan de Universiteit van Amsterdam met een doctoraalscriptie getiteld Om te vlieg: van bron tot boek, een onderzoek naar verschillen en overeenkomsten in een prozatekst van Breyten Breytenbach. Hij beschouwde Breytenbach als een voorbeeld en zou later een deel van zijn oeuvre in het Nederlands vertalen.

Van 16 maart 1983 tot 3 mei 1992 presenteerde hij het praatprogramma 'Hier is.... Adriaan Van Dis', waarin hij een keur aan binnen- en buitenlandse gasten ontvangt, veelal schrijvers en vooral het publiek aansprak dat zich tot de culturele elite rekende. In 1986 krijgt hij voor dit programma de Zilveren Nipkowschijf voor het beste televisieprogramma. De laatste uitzending was op 3 mei 1992.

1983 Nathan Sid
Adriaan van Dis debuteerde in 1983 met de novelle 'Nathan Sid'. Het verhaal blikt terug op de jeugd van de schrijver. Hij kreeg er in 1984 'Het Gouden Ezelsoor' voor, de prijs voor het best verkochte Nederlandse literaire debuut. Vooral Van Dis' zorgvuldige stijl werd steeds weer geprezen.
Zijn debuut kwam voort uit een kookrubriek waarin hij over zijn herinneringen aan eten schreef. Die herinneringen hingen sterk samen met de strijd tussen zijn ouders – tussen de aardappels en de rijst. Deze bijdragen werden tot een boekje bewerkt dat in 1983 door J.M. Meulenhoff werd uitgegeven. Van Dis had er zelf niet veel vertrouwen in, maar het werd enthousiast ontvangen.

1986 De rat van Arras
1986 De vraatzuchtige spreekt
1986 Casablanca, een reeks van reisbeschrijvingen en korte fictieverhalen.
1986 Tropenjaren (toneelstuk)
1986 Brieven zonder grieven, speech

Adriaan van Dis was van 1987 tot 1992 redacteur van het tijdschrift De Gids.

In 1987 publiceert hij zijn beroemde reisverhaal over de Zijderoute: Een barbaar in China.
Eind 2001 kwamen frappante overeenkomsten tussen 'Een barbaar in China' en 'From Heaven Lake: travels through Sinkiang and Tibet' (1983) van de Indiase auteur Vikram Seth aan het licht. De critici waren het er echter niet over eens of er werkelijk van plagiaat en kwade trouw sprake was.

1987 Zoen

1988 Een keuze uit mijn vrolijke doodsgedachten, in: Mens en gevoelens
1988 Komedie om geld (toneelstuk)

1988 Zilver of Het verlies van de onschuld, roman, een vervolg op 'Nathan Sid'.
Vanwege de lyrisch-poëtische stijl werd 'Zilver' door de critici zeer uiteenlopend besproken. Inmiddels is Zilver niet meer weg te denken van de literatuurlijst van veel scholieren uit het voortgezet onderwijs.

1989 Een uur in de wind. Een komedie om geld en Tropenjaren

In het voorjaar van 1990 bezocht Adriaan van Dis Zuid-Afrika. In december van dat jaar verscheen de reisroman Het beloofde land.
In 1992 werd hij door Vrij Nederland van plagiaat beticht in zijn in 1990 verschenen boek Het beloofde land: een reis door de Karoo citaten van de antropoloog Vincent Crapanzano te hebben gebruikt. Van Dis was zich van geen kwaad bewust. Hij gaf als verklaring dat hij bij het schrijven uit zijn oude dagboeken had geput en dat hij daarin destijds de citaten had overgenomen, zonder de bron te vermelden. Hij bood Crapanzano zijn excuses aan, maar vond plagiaat een te zware beschuldiging.

In 1991 volgde een tweede reisroman over Afrika (Mozambique), onder de toepasselijke titel In Afrika. In 1992 verscheen Waar twee olifanten vechten - Mozambique in oorlog (samen met de fotograaf K. van Lohuizen).

1992 De man uit het Noorden, in: De Gids

Sinds 1992 wijdt van Dis zich volledig aan de literatuur al keerde hij na 1999 nog vier seizoenen terug op de televisie als presentator van het VPRO-programma Zomergasten.

Van Dis werd in zijn carrière tot twee maal toe van plagiaat beticht.

1993 Classics

1994 De Nieuwe Clercke-Pico Bello-prijs (tien gulden en een gedicht) voor zijn verdiensten voor de Nederlandse literatuur

Voor de roman 'Indische Duinen', uit 1994, ontving hij in 1995 de Gouden Uil en de Trouw Publieksprijs naast een nominatie voor de Libris-prijs, de AKO-prijs en de Aristeion-prijs.
Zoals de titel aangeeft gaat dit boek over de verschillen tussen de Nederlandse en de Indische cultuur. Het is een autobiografisch boek over zijn afkomst, waarin familiegeheimen geleidelijk aan worden ontrafeld. Zesenveertig jaar later breekt bij hem de woede over zijn familie los.
Van Dis heeft met het idee gespeeld Indische Duinen een andere titel te geven: Dood aan de familie. Op aanraden van de uitgever en de christelijke boekhandel zag hij daar van af.

Palmwijn (1996, Boekenweekgeschenk)
Van Dis' oeuvre is omvangrijk en hij is populair. Dit laatste blijkt uit het verzoek van de CPNB (Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek) om het Boekenweekgeschenk van 1996 te schrijven.

In 1996 reisde hij met collega Connie Palmen langs de theaters in Nederland en België met een gezamenlijk theaterprogramma.

Een deken van herinnering (1998, essay)

Totok (1998, poëzie)

1999 - Dit jaar verscheen 'Dubbelliefde', een roman over seks en politiek. De 'geschiedenis van een jongeman' (de ondertitel van de roman) die, opgejut door de roerige tijd - de jaren zeventig -, grenzeloos wil leven. De critici waren verdeeld; de een roemde Van Dis' humor en stijl, de ander sprak juist van een 'humorloze karikatuur van de jaren zestig en zeventig'.

Van 1999 tot 2002 keerde hij terug op televisie voor vier seizoenen Zomergasten en daarmee sloot hij, naar eigen zeggen, definitief zijn televisiecarrière af.

Ter gelegenheid van de Boekenbeurs van Tokio bezocht Van Dis in het voorjaar van 2000 Japan - het 'verboden land' van zijn jeugd. Deze reis inspireerde hem tot de novelle Op oorlogspad in Japan.

Op oorlogspad in Japan (2000 reisverhaal novelle)
Alles wat Japans is, is taboe in het gezin Van Dis. Moeder en halfzussen Van Dis zaten in een Jappenkamp en Adriaans vader werkte als krijgsgevangene aan de Sumatra-spoorlijn. Op zijn vijftiende onderhoudt Adriaan een stiekeme briefwisseling met een Japanse penvriendin, die plots eindigt als hij de oorlog ter sprake brengt. Hij laat het onderwerp rusten totdat hij dit jaar deelneemt aan een boekenbeurs in Tokio ter ere van de viering van 400 jaar betrekkingen tussen Nederland en Japan. Hoe zal het zijn om de (zonen van de) vijand te ontmoeten? Op oorlogspad in Japan is het papieren resultaat van die reis.

2000 De mooiste koninginnen verhalen, verhalen over koninginnen en prinsessen van Adriaan van Dis ... en Darryl Pinckney

Van Dis verruilde in 2001 uitgeverij Meulenhoff voor de nieuwe uitgeverij Augustus van Tilly Hermans, die tot dan toe zijn vaste redacteur was geweest.

In september 2002 verscheen bij uitgeverij Augustus de roman-in-taferelen Familieziek, waar de critici eensgezind enthousiast over waren: ‘De vlag kan uit - in Familieziek is Van Dis op z’n best,’ jubelde Arjan Peters in de Volkskrant. En Vrij Nederland kopte: ‘Adriaan van Dis overtreft zichzelf. Familieziek is beter dan Indische duinen én Nathan Sid.’

In 2003 gaat Van Dis in Parijs wonen.

In 2004 schreef hij het boekenweekessay 'Onder het zink. Un abécédaire de Paris'.

18 januari 2007 - Zijn voettochten in Parijs inspireerden hem tot zijn nieuwe roman, ‘De wandelaar’.

2007 Groenman Taalprijs van de Stichting Lout, een dochter van het genootschap Onze Taal, vanwege zijn helder en creatief taalgebruik

In 2008 bleek dat Van Dis het televisiemaken toch niet kan laten. Hij kwam met een zevendelige reeks voor de VPRO: Van Dis in Afrika, waarin hij een reisverslag maakte van een bezoek dat hij bracht aan zuidelijk Afrika. De serie werd beloond met de Zilveren Nipkowschijf.

08 januari 2009, Adriaan van Dis wint E. du Perronprijs
Adriaan van Dis heeft de E. du Perronprijs 2008 gewonnen. De prijs van de gemeente en de universiteit Tilburg gaat ieder jaar naar mensen of instellingen die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor de bevordering van een goede verstandhouding tussen bevolkingsgroepen in Nederland.
De andere genomineerden waren de schrijfsters Hülya Cigdem en Nelleke Noordervliet.
De onderscheiding krijgt Van Dis voor zijn verhalenbundel Leeftocht. De jury prijst hem voor zijn niet aflatende persoonlijke betrokkenheid bij het ideaal van een ruimhartige en open wereld, waarin de kool en de geit niet gespaard hoeven te worden.
Van Dis ontvangt de prijs volgende week op een symposium van de universiteit. Onder recente winnaars waren auteur Nicolaas Matsier, de broers Karim en Hakim Traïdia en schrijver Guus Kuijer.

Adriaan van Dis krijgt Gouden Ganzenveer 2009
De Gouden Ganzenveer 2009 is dit jaar toegekend aan schrijver Adriaan van Dis. Dat heeft de Academie De Gouden Ganzenveer zondag bekendgemaakt.
De Academie ziet Van Dis als een auteur die 'er al meer dan 25 jaar in is geslaagd een steeds multimedialer wordende samenleving op een bijzondere manier te blijven boeien. Uniek is zijn vermogen om moeilijke onderwerpen toegankelijk te maken zonder aan diepgang en nuance concessies te doen.'
De Academie kent De Gouden Ganzenveer jaarlijks toe. De leden van de Academie komen uit de wereld van cultuur, wetenschap, politiek en het bedrijfsleven. (ANP)

Websites:
. GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Adriaan_van_Dis.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1396.

Tweets by kunstbus